Die Oorsprong van Paulus se Religie

Die Herewese van Jesus (Deel 5)

Deur John Gresham Machen

Dit is seker dat die blote feit dat die Christene 'n titel gebruik het wat ook in die heidense kulte gebruik is, geen enige afhanklikheid van heidendom bewys nie. Want die titel "Heer" was byna so goed gevestig as 'n aanduiding van goddelikheid as wat die term "God" was. Wat ook al die oorsprong van die godsdienstige gebruik van die woord was, daardie gebruik het 'n deel van die Griekse taal geword. 'n Sendingwerkers wat die een ware God wou verkondig, was verplig, as hy in Grieks gepraat het, om die term "God" te gebruik, wat natuurlik in heidense godsdienst gebruik is. So as hy Jesus as God wou aandui, deur 'n woord wat terselfdertyd Hom sou onderskei van God die Vader, was hy verplig om die woord "Heer" te gebruik, hoewel daardie woord ook in heidendom gebruik is. In geen van die gevalle het die gebruik van 'n Griekse woord die minste invloed van die konsepte wat in 'n politeïstiese godsdienst aan die woord geheg is, behels nie.

Maar daar was 'n veel sterker rede vir die toepassing van die Griekse term "Heer" op Jesus as dié wat gevind is in sy algemene gebruik onder Grieks-sprekende mense. Die religieuse gebruik van die term was nie beperk tot die heidense kultusse nie, maar verskyn ook, en indien enigiets selfs meer vasgestel, in die Griekse Ou Testament. Die woord "Heer" word deur die Septuagint gebruik om die "Jahwe" van die Hebreeuse teks te vertaal. Dit sal heel irrelevant wees om die redes te bespreek wat die vertalers in hulle keuse van hierdie besondere woord beheer het. Geen twyfel nie, 'n woord vir "Heer" was nodig as gevolg van die assosiasies wat reeds om die Hebreeuse woord gekluster het. En verskeie redes kan voorgestel word vir die keuse van "kyrios" eerder as enige ander Griekse woord wat "heer" beteken. Miskien het die wortelbetekenis van "kyrios" die idee wat bedoel is, beter uitgedruk; miskien ook het 'n religieuse betekenis reeds aan "kyrios" gekoppel was, wat die ander woorde nie besit het nie. In elk geval, wat ook al die rede mag wees, "kyrios" was die woord wat gekies is.

En die feit is van groot belang. Want dit was onder die lesers van die Septuagint dat die Christendom sy eerste voetspore gemaak het. Die Septuagint was die Bybel van die Joodse sinagoges, en in die sinagoges is die lees daarvan nie net deur Jode gehoor nie, maar ook deur skare heidene, die "God-vreesendes" van die Boek van Handelinge. Dit was met die "God-vreesendes" dat die heidense sending begin het. En selfs waar daar heidense bekeerlinge was wat nie deur die skool van die sinagoge in die vroegste tydperk gegaan het nie - miskien was sulke bekeerlinge skaars - selfs toe is die Septuagint dadelik in hulle onderwys gebruik. Toe die Christelike sendelinge dus die woord "Heer" van Jesus gebruik het, het hulle hoorders dadelik geweet wat hulle bedoel het. Hulle het dadelik geweet dat Jesus 'n plek inneem wat slegs deur God ingeneem word. Want die woord "Heer" word ontelbare kere in die Griekse Skrif gebruik as die heiligste naam van die verbondsgod van Israel, en hierdie passages is vryelik op Jesus toegepas.

Hierdie Septuagint-gebruik van die term "Heer", met die toepassing van die Septuagint-passages op Jesus, wat as 'n vanselfsprekende saak in die Briewe van Paulus voorkom, was van veel groter belang vir die vroeë Christelike sending as die gebruik van die term in die heidense kultusse. En dit werp veel meer lig op die oorspronklike betekenis van die term soos dit op Jesus toegepas is. Maar die heidense gebruik is interessant, en die vertoon daarvan deur Bousset en ander moet dankbaar ontvang word. 'n Belangrike feit is meer en meer deur moderne navorsing vasgestel - die feit dat die Griekse woord "kyrios" in die eerste eeu van ons era, waar die Griekse taal uitgebrei het, duidelik 'n aanduiding van goddelikheid was. Die algemene gebruik van die woord het inderdaad voortgegaan; die woord het steeds die verhouding uitgedruk wat 'n meester teenoor sy slawe gehad het. Maar die woord het 'n kenmerkend godsdienstige term geword, en dit is in die godsdienstige sin, veral soos vasgestel deur die Septuagint, dat dit in die Nuwe Testament voorkom.

Dit is dus nie in ooreenstemming met die Nuwe-Testamentiese gebruik wanneer Jesus deur sekere persone in die moderne Kerk "die Meester" genoem word, eerder as "die Here" nie. Soms, miskien, word hierdie gebruik aanvaar in 'n bewuste protest teen die Nuwe-Testamentiese konsep van die godheid van Christus; Jesus word dan genoem as "die Meester," op 'n wyse wat baie gelyk is aan hoe die leier van 'n skool van kunstenaars deur sy volgelinge as "die Meester" genoem word. Of anders beteken die woord eenvoudig die een wie se bevelle gehoorsaam moet word. Maar soms word die moderne gebruik deur vroomme mans en vroue aanvaar met die idee dat die Engelse woord "Here" verslyt is en dat die gebruik van die woord "Meester" 'n nader aan die betekenis van die Griekse Testament is. Hierdie idee is vals. By die vertaling van die Nuwe-Testamentiese aanduiding van Jesus, moet 'n mens nie probeer om terug te gaan na die oorspronklike betekenis van die woord "kyrios" nie. Want die Griekse woord het reeds 'n ontwikkeling ondergaan, en soos toegepas op Jesus in die Nuwe Testament, was dit duidelik 'n religieuse term. Dit het presies dieselfde religieuse assosiasies wat nou ons Engelse woord "Here" het. En om byna dieselfde rede. Die religieuse assosiasies van die Engelse woord "Here" is te wyte aan Bybelgebruik; en die religieuse assosiasies van die Nuwe-Testamentiese woord "kyrios" was ook te wyte aan Bybelgebruik - die gebruik van die Septuagint. Die Christen moet dus onthou dat " 'n bietjie kennis 'n gevaarlike ding is." Die eenvormige vervanging van "die Meester" vir "die Here" in die spreke van Jesus het net 'n vals skyn van varsheid en oorspronklikheid. In werkelijkheid beteken dit soms 'n afwyking van die gees van die Nuwe-Testamentiese gebruik.

Derhalwe het Bousset 'n diens gedoen deur die religieuse betekenis van die woord "Here" in duidelike relief te stel. Maar hy het nie daarin geslaag om die toepassing van daardie woord op Jesus te verklaar nie.

Verderige probleme, boonop, omring Bousset se teorie. Die term "Heer" as toegepas op Jesus, en die religieuse houding teenoor Jesus wat deur die term uitgedruk word, het volgens Bousset, in die vergaderings van gemeenskappe soos dié in Antiochië ontstaan, en onder die invloed van heidense konsepte. Maar natuurlik is Bousset se verklaring van die oorsprong van Paulinisme nog nie heeltemal uiteengesit nie. Paulinisme is iets wat veel meer is as 'n ekstase-aanbidding van 'n kultus-god; die persoonlike verhouding tot Christus oorheers elke departement van die apostel se lewe.

Bousset erken hierdie feit. Die godsdiens van Paulus, erken hy, is iets wat veel meer is as die godsdiens wat in die vergaderings van die Antiochië Kerk uitgedruk is. Maar hy veronderstel dat die ander elemente van Paulus se godsdiens, hoe verreikend hulle ook al is, ten minste hul beginpunt in die kultus gehad het. Hier word een van die minste waarskynlike elemente in die hele konstruksie gevind. Bousset het die individualistiese karakter van Paulus se godsdiens onderskat. Ten minste het hy nie daarin geslaag om te wys dat die Pauliniese lewe "in Christus" of "in die Heer" deur ontwikkeling vanuit ekstase-ervarings in die vergaderings van die Antiochië Kerk voortgebring is nie.

Maar as die individualistiese godsdiens van Paulus vanuit die “kultus” ontwikkel is, hoe is dit dan ontwikkel? Hoe moet die invoering van die nuwe elemente verklaar word? Bousset het hierdie probleem met groot ywer aangeval. En hy probeer om te wys dat die godsdiens van Paulus soos dit in die Briewe voorkom, ontwikkel is vanuit die kultusgodsdiens van Antiochië deur die identifisering van “die Heer” met “die Gees,” en deur die veralgemening en etisering van die konsep van die Gees se aktiviteit.

Die Pauliniese leer van die Gees, meen Bousset, is afgelei van die heidense mysticaliese godsdiens van die Hellenistiese tydperk. Heel ter syde van die saak van terminologie - alhoewel Bousset die argumente van Reitzenstein as in wese korrek beskou - was die fundamentele pessimistiese dualisme van Paulus, volgens Bousset, gegrond op daardie wydverspreide tipe denke en lewe wat in die misteriegodsdienste en in die Hermetiese geskrifte voorkom. Volgens hierdie pessimistiese manier van denke kon redding nooit deur menslike natuur verkry word nie, selfs nie met goddelike hulp nie, maar slegs deur 'n geheel nuwe begin, voortgebring deur die vervanging van die goddelike natuur vir die ou mens. Bousset gaan voort: deur die apostel Paulus is hierdie super-naturalisme, hierdie konsep van die oorheersing van goddelike krag in die nuwe lewe, ver uitgebrei buiten die grense van die kultus of van visioenêre ervarings; die Gees is gemaak om die reëlende beginsel van die Christen se lewe te wees; nie net profetasie, tale, genesing en dergelike nie, maar ook liefde, vreugde, vrede, lankmoedigheid, vriendelikheid, goedheid, getrouheid, sagmoedigheid, selfbeheersing. Maar hierdie Pauliniese uitbreiding van die Gees se aktiviteit, beklemtoon Bousset, het nie die minste verswakking van die supernaturalisme wat kenmerkend was van die oorspronklike konsep, behels nie; die Gees wat liefde, vreugde, vrede voortgebring het, het net so min met die menslike gees te doen gehad as die Gees wat mense laat praat het in tale. En die supernaturalisme wat hier in verheerlikte vorm voorkom, is, concludeer Bousset, afgelei van die mysticaliese heidense godsdiens van die Hellenistiese tydperk.

Hierdie beswaar is reeds bespreek, en die swakheid daarvan is uitgewys. Die Pauliniese leer van die Gees was nie afgelei van die heidense kultuur van daardie tyd nie. Maar die uiteensetting van Bousset se teorie is nog nie voltooi nie. Die Gees wie se aktiviteite deur Paulus uitgebrei is na die innerlike vertrekke van die Christen se lewe, is deur Bousset geïdentifiseer met "die Here" (2 Kor. 11. 17). Hierdie identifikasie het 'n belangrike invloed uitgeoefen op albei die elemente wat saamgebring is; dit het 'n belangrike invloed uitgeoefen op die konsep van sowel "die Here" as van "die Gees." As “die Here” geïdentifiseer word, of in 'n noue verhouding gebring word, met die Gees, en as die Gees se aktiviteit uitgebrei word na die hele lewe, dan kan “die Here” nie meer vir Paulus bloot die kultus-god wees wat in die vergaderings van die Kerk teenwoordig was nie. Inteendeel, Hy moes oral teenwoordig wees waar die Gees teenwoordig was - dit wil sê, Hy moes dit wees waarin die Christen geleef en beweeg en bestaan het. So kon Paulus die verbasende frase vorm "in Christus" of "in die Here," waarvoor Bousset toegegee het dat geen analogie in heidense godsdiens te vinde is nie. Aan die ander kant het die konsep van die Gees, volgens Bousset, noodwendig verander as gevolg van sy verbinding met "die Here." Deur die identifikasie met 'n werklike persoon wat 'n paar jaar tevore geleef het, is "die Gees" 'n persoonlike kwaliteit gegee wat dit andersins nie besit het nie. Of, om dieselfde ding in ander woorde te stel, die Pauliniese frase "in die Here" is nie presies dieselfde in betekenis as die frase "in die Gees" nie; want dit het 'n eienaardige persoonlike karakter. "Hierdie merkwaardige vermenging van abstrakte en persoonlikheid," sê Bousset, "hierdie verbinding van 'n godsdienstige beginsel met 'n persoon wat hier op aarde gewandel het en hier gesterf het, is 'n fenomeen van besondere krag en oorspronklikheid."

Op hierdie punt loop Bousset die gevaar om ongetrou te wees aan die fundamentele beginsels van sy rekonstruksie; hy loop die gevaar om die godsdiens van Paulus in verband te bring met die konkrete persoon van Jesus. Maar hy ontdek die gevaar en vermy dit. Daar moet nie aanvaar word, sê hy, dat Paulus enige baie duidelike indruk gehad het van die eienskappe van die historiese Jesus nie. Want as hy so 'n indruk gehad het, kon hy nooit Jesus verbind het met 'n abstrakte konsep soos die Gees nie. Al wat hy in belangstel, was die feit dat Jesus geleef het en veral dat Hy gesterf het.

Tog word hierdie kaal feite geag voldoende te wees om aan Paulus se konsep van die Gees- Heer daardie eienaardige persoonlike kwaliteit te verleen wat die bewondering van Bousset inspireer! Die waarheid is dat Bousset hom op hierdie punt te staan bring voor die moeilikheid wat elke naturalistiese verklaring van die ontstaan van Paulus se godsdiens teëkom. Die probleem is dat 'n noue verband tussen Paulus en die historiese Jesus dringend deur die historikus verlang word om aan Paulus se verhouding tot Christus daardie warme, persoonlike kwaliteit te verleen wat uit elke bladsy van die Briewe skyn; terwyl 'n wye skeiding tussen Paulus en die historiese Jesus net so dringend verlang word om te verhoed dat Paulus nie deur historiese tradisie belemmer word om Jesus tot goddelike waardigheid te verhoog en om Hom in verband te bring met die Gees van God.

Moderne kritiek het tussen die twee vereistes gewissel; dit probeer om die regte van elk te bewaar. Bousset is meer beïndruk deur die tweede vereiste; Wernle, sy opponent, is meer beïndruk deur die eerste. Maar albei is ewe verkeerd. Daar is regtig net een manier om uit die moeilikheid te kom. Dit is 'n ou manier en 'n radikale manier. Maar die wêreld van geleerdheid mag uiteindelik daarna terugkeer. Die fundamentele moeilikheid in die verklaring van die oorsprong van Paulinisme sal nooit verdwyn deurdat dit geïgnoreer word nie; dit sal nooit toegee aan kompromisse van enige aard nie. Dit sal verdwyn wanneer Jesus erken word as die ware een wat Paulus Hom vooronderstel om te wees en wat al die Evangelies Hom voorstel as die ewige Seun van God, wat na die aarde gekom het vir die verlossing van die mens, nou weer op die troon van sy glorie sit, en in die harten van sy dissipels werk deur sy Gees, soos net God kan werk. Sulke 'n oplossing was nog nooit so ongewild soos dit vandag is nie. Aanvaarding daarvan sal 'n Kopernikaanse revolusie in baie departemente van menslike denke en lewe behels. Maar weiering van sulke aanvaarding het 'n historiese probleem gelaat wat tot nou toe nie opgelos is nie.

Op 'n bepaalde punt, erken Bousset, was die religie van Paulus gegrond op 'n historiese feit. Dit was gegrond op die dood van Jesus. Maar die Pauliniese interpretasie van die dood van Jesus is, meen Bousset, in belangrike besonderhede afgelei uit die kontemporêre heidense godsdiens; die Pauliniese begrip van sterf en opstaan met Christus is gevorm onder die invloed van die wydverspreide heidense konsep van die sterwende en opstaan de god. Hierdie bewering het redelik algemeen geword onder onlangse geleerdes; materiaal ter ondersteuning daarvan is in 'n gerieflike vorm deur M. Brückner versamel. Maar as 'n saak van feit, is die getuienis ter ondersteuning van die bewering van die swakste soort. Die oorsig van die Hellenistiese godsdiens wat in Hoofstuk VI onderneem is, het inderdaad die feit aan die lig gebring dat sekere gode, veral Attis, Adonis en Osiris, eerstens as sterwend en dan as weer opgewek voorgestel is. Die gelykheid van hierdie figure aan mekaar kan miskien verklaar word deur die hipotese dat almal van hulle oorspronklik vegetasie-gode was, wie se dood en weeropwekking die verwelking van die vegetasie in die herfs en sy vernuwing in die lente verteenwoordig het. Op die eerste oogopslag kan die parallel tussen hierdie gode en Jesus skouspelagtig lyk. Jesus is ook voorgestel as sterwend en as weer terugkomend tot die lewe. Maar wat is die betekenis van die parallel? Kan dit beteken dat die hele Nuwe-Testamentiese verhaal van die dood en opstanding van Jesus is afgelei uit hierdie vegetasie-mite? Sulke 'n gevolgtrekking is getref deur sekere moderne geleerdes. Maar natuurlik is hierdie gevolgtrekking absurd, en dit word nie deur Bousset ondersteun nie. Die wesenlike historiese karakter van die geloof in Sy opstanding onder Sy intieme vriende staan te vas om deur enige teorie van afhanklikheid van heidense mite te laat skud. Dus bewys die argument wat getrek word uit die parallel tussen die Nuwe-Testamentiese verhaal en die heidense mite van die sterwende en opstaan de god te veel. As dit enigiets bewys, bewys dit dat die Nuwe-Testamentiese verhaal van die opstanding is afgelei uit die heidense mite. Maar so 'n siening is nie gehuldig deur enige ernstige historici nie. Daarom sal dit moet word aanvaar dat die parallel tussen die geloof dat Adonis en Osiris en Attis gesterf en weer opgestaan het, en die geloof dat Jesus gesterf en weer opgestaan het, nie geproduseer is deur afhanklikheid van die een verhaal van die ander nie. Dit sal erken moet word, daarom, dat 'n parallel nie altyd 'n verhouding van afhanklikheid beteken nie. En as dit nie so doen op een punt nie, miskien doen dit dit nie op ander punte nie.

Maar Bousset sal volhou dat hoewel die Nuwe-Testamentiese verhaal van die dood en opstanding van Jesus nie oorspronklik deur die heidense myt geproduseer is nie, het die invloed van die heidense konsep sigself tog laat voel in die interpretasie wat Paulus aan die verhaal gegee het. Paulus het geglo dat die Christen die lot van Christus deel - saam met Christus gesterf en saam met Christus opgestaan. Maar 'n soortgelyke konsep verskyn in die heidense godsdienste. Die klassieke uitdrukking van hierdie idee verskyn in die dikwels aangehaalde woorde wat deur Firmicus Maternus gerapporteer word: "Wees bemoedig, o beginners, aangesien die god gered is; want vir ons sal daar redding uit probleme wees."

Maar daar moet onthou word dat die getuienis van Firmicus Maternus baie laat is, en dat die getuienis vir die wydverspreidheid van die konsep in die vroeë periode ietwat skaars is.

Die selfversekerde bewerings van onlangse skrywers met betrekking tot hierdie sake is nie minder nie as verbasend. Lede wat nie kundig is nie, sal waarskynlik die indruk kry dat die ondersoeker die konsep van 'n sterwende en opstanding god, en van die aandeel wat die aanbidders het in die dood en opstanding, kan herkonstrueer op grond van 'n groot hoeveelheid inligting in die bestaande bronne. In werklikheid is niks van die soort die geval nie. Die bestaande inligting oor die konsep in vraag is uiters skaars, en dateer vir die grootste deel uit lank na die tyd van Paulus. Dit sou te ver gaan om te beweer dat die konsep van die sterwende en opstanding god, met sy godsdienstige betekenis, nie voor die Pauliniese tydperk bestaan het nie. 'n Oud-Egiptiese teks, byvoorbeeld, is deur Er-man aangehaal, wat die welsyn van die aanbidder laat afhang van dié van Osiris: "Net soos Osiris leef, sal hy ook leef." Waarskynlik was sommige sulke konsepte ook verbind met die treur en daaropvolgende vreugde vir Attis en Adonis. As die konsep voor die Pauliniese tydperk bestaan het, volg dit geensins dat dit algemeen was nie. Sy wydverspreidheid is beslis enorm oordryf in onlangse jare. Tegen sulke oordrywings het J. Weiss—wat beslis nie van enige gebrek aan simpatie met die metodes van vergelykende godsdiens as toegepas op die Nuwe Testament beskuldig kan word nie— pertinent die aandag op 1 Kor. i. 23. Christus gekruisig, sê Paulus, was "vir die heidenes dwaasheid." Dit lyk nie asof die heidenes onder wie Paulus gearbei het, baie vertroud was met die idee van 'n sterwende god nie. As die argumente van Brückner korrek was, as die konsep van die sterwende god so algemeen in Paulus se dag was as wat Brückner veronderstel, sou die Kruis nie "vir die heidenes dwaasheid" gewees het nie; inteendeel, dit sou aan die heidenes die mees natuurlike ding in die wêreld geleek het.

Maar selfs al sou die vroeë wydverspreidheid van die konsep van 'n sterwende en opstanding god, met sy religieuse betekenis, beter gevestig wees as wat dit is, sou die afhanklikheid van Paulus van daardie konsep geensins bewys wees nie. Want die Pauliniese konsep is totaal anders. Een verskil is natuurlik perfek duidelik en word inderdaad algemeen erken - die Pauliniese Christus word uitgebeeld as vrywillig sterwend, en sterwend ter wille van die mens. "Hy het my liefgehad," sê Paulus, "en Homself vir my gegee." Daar is absoluut niks soortgelyks aan daardie konsep in die geval van die heidense godsdienste nie. Osiris, Adonis en Attis is deur hulle lot oorrompel; Jesus het Sy lewe vrywillig afgestaan. Die verskil is enorm; dit behels die kern van die godsdiens van Paulus. Hoe is die verskil veroorsaak? Waarvandaan is die Pauliniese konsep van die genade van Christus afgelei? Is dit afgelei van Jesus Self? Is dit afgelei van die kennis wat Paulus gehad het van die karakter van Jesus? Die veronderstelling mag natuurlik lyk. Maar ongelukkig moet dit, vanuit die oogpunt van Bousset, verwerp word. Want as Paulus enige kennis gehad het van Jesus' ware karakter, hoe kon hy dan ooit veronderstel het dat Jesus, 'n blote mens, die hemelse Here was?

'n Ander verskil is selfs meer fundamenteel. Die dood en opstanding van die heidense gode was 'n saak van die kultus; die dood en opstanding van die Pauliniese Christus was 'n historiese feit. Daar is opgemerk in die oorsig van die Hellenistiese godsdiens dat die kultusse in die heidense godsdienste veel meer vasgestel was as die mites; volgens moderne geleerdes is die mites afgelei van die kultusse eerder as omgekeerd. So in die geval van die "stervende en opstygende gode", word 'n mens bo alles getref deur die totaal vloeiende karakter van die mites. Die verhaal van Attis, byvoorbeeld, word in baie uiteenlopende vorme vertel, en daar was blykbaar die minste belangstelling onder die Attis-aanhangers vir die vestiging van enige autentieke verslag van die dood en opstanding van die god. Veral die "opstanding" van die god kom in die mites van Attis, Adonis en Osiris skaars voor. Die ware dood en opstanding het slegs in die kultus plaasgevind. Elke jaar in Maart het die Attis-aanhangers in Rome eers die god sien lê dood soos hy deur die denneboom verteenwoordig is, en toe in sy opstanding rejoice. Die dood en opstanding is skaars as gebeurtenisse wat een keer vir altyd lank gelede gebeur het, beskou. Hulle is eerder gedink as wat elke jaar tydens die viering van die fees gebeur.

Die Pauliniese behandeling van die dood en opstanding van Christus is heeltemal anders. Deur Bousset word die verskil deels verduister; Bousset probeer om aan te toon dat die Pauliniese konsep van die sterwende en opstygende gelowige met Christus afgelei is uit die viering van die sakramente. Maar daar kon geen groter fout wees nie. Wat duidelik is in die Briewe, is die historiese karakter van die Pauliniese boodskap. Die godsdiens van Paulus was gewortel in 'n gebeurtenis, en die sakramente was een manier om die betekenis van die gebeurtenis uit te druk. Die gebeurtenis was die verlossingswerk van Christus in Sy dood en opstanding.

Hier lê die diepste van alle verskille tussen Paulus en die kontemporêre godsdiens. Paulinisme was nie 'n filosofie nie; dit was nie 'n stel aanwysings vir ontsnapping van die ellende van die wêreld nie; dit was nie 'n verslag van wat altyd waar was nie. In teenoorstelling, was dit 'n verslag van iets wat gebeur het. Die ding wat gebeur het, was boonop nie weggesteek in die dof en verre verlede nie. Die verslag daarvan is nie ontwikkel as 'n regverdiging vir bestaande godsdienstige vorms nie. In teenoorstelling, het die dood en opstanding van Jesus, waarop Paulus se evangelie gegrond was, slegs 'n paar jaar tevore gebeur. En die feite kon deur voldoende getuienis vasgestel word; die ooggetuies kon ondervra word, en Paulus beroep hom in detail op die ooggetuies. Die enkele passage, 1 Kor. xv. 1-8, is voldoende om 'n geweldige kloof te plaas tussen die Paulinistiese Christus en die heidense reddingsgode. Maar die karakter van Paulinisme hang nie af van een passage nie. Oral in die Briewe staak Paulus sy hele lewe op die waarheid van wat hy sê oor die dood en opstanding van Jesus. Die evangelie wat Paulus gepreek het, was 'n verslag van iets wat gebeur het. As die verslag waar was, word die oorsprong van Paulinisme verklaar; as dit nie waar was nie, is die Kerk gegrond op 'n onverklaarbare fout.

Hierdie laaste alternatief is in die voorafgaande bespreking ondersoek. As Jesus nie die goddelike Verlosser was wat Paulus sê Hy was nie, hoe het die Paulinistiese reddingsgodsdiens ontstaan? Drie groot hipoteses is ondersoek en het ontbreek.

Paulinisme, het getoon, was nie gegrond op die Jesus van moderne naturalisme nie; as Jesus net was wat Hy deur moderne naturalistiese historici voorgestel word as synde, dan is wat regtig onderskeidend van Paulus was, nie van Jesus afgelei nie. Die vastelling van daardie feit is 'n noemenswaardige prestasie van Wrede en Bousset. Maar as wat wesenlik is in Paulinisme nie van Jesus afgelei was nie, waarvandaan was dit dan afgelei?

Dit is nie afgelei, soos Wrede geglo het, uit die pre-Christelike apokaliptiese voorstellings van die Messias; want die apokaliptiese Messias was nie 'n voorwerp van aanbidding nie, en nie 'n lewende persoon om van te hou nie. Dit is nie afgelei uit heidense godsdiens, in ooreenstemming met die briljante hipotese van Bousset; want heidense invloed word uitgesluit deur die self-getuienis van Paulus, en die heidense parallele val geheel en al deur. Maar selfs as die parallele tien keer nouer was as wat hulle is, sou die kern van die probleem nie eens aangeraak gewees het nie. Die kern van die probleem lê in die Pauliniese verhouding tot Christus.

Die verhouding kan nie beskryf word deur bloot opsomming van besonderhede nie; dit kan nie herleid word tot laer terme nie; dit is 'n absoluut eenvoudige en ondeelbare ding. Die verhouding van Paulus tot Christus is 'n verhouding van liefde; en liefde bestaan slegs tussen persone. Dit is nie 'n groep idees wat verklaar moet word nie, as Paulinisme verklaar moet word, maar die liefde van Paulus vir sy Heiland. En daardie liefde is gewortel, nie in wat Christus gesê het nie, maar in wat Christus gedoen het. Hy "het my liefgehad en Homself vir my gegee het." Daar lê die basis van die godsdiens van Paulus; daar lê die basis van die hele Christendom. Daardie basis word bevestig deur die verhaal van Jesus wat in die Evangelies gegee word, en inderdaad in al die bronne gegee word. Dit is slegs teen moderne rekonstruksies. En daardie rekonstruksies val almal deur. Die godsdiens van Paulus is nie gegrond op 'n kompleks van idees wat afgelei is uit die Jodendom of uit heidendom nie.

Dit is gegrond op die historiese Jesus. Maar die historiese Jesus waarop dit gegrond is, was nie die Jesus van moderne rekonstruksie nie, maar die Jesus van die hele Nuwe Testament en van Christelike geloof; nie 'n leermeester wat slegs in die herinnering van sy dissipels oorleef het nie, maar die Heiland wat ná sy verlostingwerk gedoen was, nog geleef het en nog gelief kon word.

John Gresham Machen (1881-1937) was 'n Amerikaanse Presbyterianse Nuwe-Testamentiese geleerde, wat 'n opstand teen modernistiese teologie by Princeton gelei het, en die Westminster Theological Seminary sowel as die Orthodox Presbyterian Church gestig het.