পৌলৰ ধৰ্মৰ উৎপত্তি

যীশুৰ প্ৰভুত্ব (৫ম অংশ)

জন গ্ৰেশাম মেকেনৰ দ্বাৰা

নিশ্চয় যে খ্ৰীষ্টানসকলে এটা উপাধি ব্যবহাৰ কৰিছিল যি পাগান ধৰ্মৰ কুল্টতো ব্যবহাৰ হৈছিল, ই পাগানিজমৰ ওপৰত কোনো নিৰ্ভৰতা স্থাপন নকৰে। কাৰণ "প্ৰভু" উপাধি প্রায় "ঈশ্বৰ" শব্দৰ দৰে দেৱতাৰ নিৰ্দেশক হিচাপে স্থাপিত হৈছিল। ধৰ্মীয় উদ্দেশ্যৰ বাবে শব্দৰ যিকোনো উৎপত্তি যি হৈছিল, সেই ব্যবহার গ্রীক ভাষাৰ এটা অংশ হৈ পৰিণত হৈছিল। এজন মিশনৰী যি এক সত্য ঈশ্বৰৰ ঘোষণা কৰিবলৈ ইচ্ছুক আছিল, তেওঁ যদি গ্রীক ভাষাত কথা ক’ত, তেওঁ "ঈশ্বৰ" শব্দটো ব্যবহাৰ কৰিবলৈ বাধ্য আছিল, যি অবশ্যই পাগান ধৰ্মত ব্যবহাৰ হৈছিল। তেনেদৰে যদি তেওঁ যীশুক ঈশ্বৰ হিচাপে নিৰ্দেশ কৰিবলৈ ইচ্ছুক আছিল, কোনো শব্দৰ দ্বাৰা যি এক সময়ত তেওঁক পিতা ঈশ্বৰৰ পৰা পৃথক কৰে, তেওঁ "প্ৰভু" শব্দটো ব্যবহাৰ কৰিবলৈ বাধ্য আছিল, যদিও সেই শব্দটো পাগানিজমতো ব্যবহাৰ হৈছিল। এক ক্ষেত্ৰত বা অন্য ক্ষেত্ৰত গ্রীক শব্দৰ ব্যবহারই পলিথিয়েষ্টিক ধৰ্মত শব্দটোৰ সংযুক্ত ধাৰণাসমূহৰ সামান্যতম প্ৰভাব জড়িত নকৰে।

কিন্তু যীশুৰ প্রতি গ্রীক পদ "প্ৰভু"ৰ প্রয়োগৰ বাবে এতেক শক্তিশালী কাৰণ আছিল যে গ্রীক-ভাষী লোকসকলৰ মাজত ইয়াৰ সাধাৰণ প্রচলনৰ তুলনাত। এই পদৰ ধৰ্মীয় ব্যবহার প্যাগান কাল্টলৈ সীমাবদ্ধ নাছিল, কিন্তু গ্রীক পুৰাতন নিয়মতো দেখা যায়, আৰু যদি একেবাৰে নহয়, গ্রীক পুৰাতন নিয়মত অধিক দৃঢ়ভাৱে প্রতিষ্ঠিত। "প্ৰভু" শব্দটোৱে হিব্ৰু লেখাৰ "যাহৱে"ক অনুবাদ কৰিবলৈ সেপ্টুয়াজিন্টৰ দ্বাৰা ব্যবহাৰ কৰা হয়। এই বিশেষ শব্দৰ নিৰ্বাচনৰ শাসন কৰা কাৰণসমূহ আলোচনা কৰাটো অপ্রাসঙ্গিক হ'ব। নিশ্চয়য়ে হিব্ৰু শব্দৰ চাৰিওফালে ইতিমধ্যে গোট খোৱা সম্বন্ধৰ দ্বাৰা "প্ৰভু"ৰ কিছু শব্দৰ প্ৰয়োজন আছিল। আৰু "ক্যৰিওছ"ৰ বদলত অন্য গ্রীক শব্দ "প্ৰভু"ৰ অৰ্থত নিৰ্বাচনৰ বাবে বিভিন্ন কাৰণ সূচনা কৰা হ'ব পাৰে। সম্ভৱত "ক্যৰিওছ"ৰ মূল অর্থে উদ্দেশ্যৰ ধাৰণাটো ভালদৰে প্রকাশ কৰিছিল; হয়তো, "ক্যৰিওছ"ৰ সাথে ইতিমধ্যে ধৰ্মীয় অর্থ সংযুক্ত হৈছিল, যি অন্য শব্দৰ অধিকাৰ নাছিল। যেকোনো নিৰ্দিষ্ট কাৰণ যি হ'ক, "ক্যৰিওছ" আছিল সেই শব্দ যি নিৰ্বাচিত হ'ল।

আৰু এই ঘটনাটোৰ মূল্য অত্যন্ত গুরুত্বপূৰ্ণ। কাৰণ ইহঁত ছেপ্টুয়াজিন্টৰ পাঠকৰ মাজতেই প্ৰথম খ্ৰীষ্টধৰ্ম প্ৰচাৰ লাভ কৰিছিল। ছেপ্টুয়াজিন্ট ইহঁত ইহুদী সমাৰ্থনাসমূহৰ বাইবেল আছিল, আৰু সমাৰ্থনাসমূহত ইহঁতৰ পাঠ শুনা হৈছিল ইহুদীসকলৰ দ্বাৰা, আৰু ইহুদীসকলৰ অতিথি, "ঈশ্বৰ-ভয় কৰোঁতা" বুলি পৰিচিত বাইবেলৰ কিতাপৰ আচ্ছেতাৰ দ্বাৰা। ইহঁত "ঈশ্বৰ-ভয় কৰোঁতা"ৰ সৈতে প্ৰথম গৈয়ত প্ৰচাৰ আৰম্ভ হৈছিল। আৰু যেতিয়া কিছুমান গৈয়ত ধৰ্ম পৰিৰতন কৰোঁতা আছিল যি অত্যধিক প্ৰাৰম্ভিক সময়ত সমাৰ্থনাৰ স্কুলৰ মাজত নু influence ৰ কোনোধানে পৰিৰতন কৰা নি – হয়তো এই ধৰণৰ পৰিৰতন কৰোঁতা খুব কম আছিল – তথাপি ছেপ্টুয়াজিন্ট তেওঁলোকৰ নিৰ্দেশনাত অবিলম্বে ব্যবহাৰ কৰা হৈছিল। এইদৰে যেতিয়া খ্ৰীষ্টান প্ৰচাৰকসকলে যীশুৰ বিষয়ে "প্ৰভু" শব্দটো ব্যবহাৰ কৰিছিল, শ্ৰোতাসকলে তৎক্ষণাত বুঝি পেলিছিল যে তেওঁলোকে কি বুঝাবলৈ চান। তেওঁলোকে তৎক্ষণাত জানি পেলিছিল যে যীশু এনে এটা স্থান অধিকাৰ কৰি আছে যি স্থান কেবল ঈশ্বৰেহে অধিকাৰ কৰে। কাৰণ "প্ৰভু" শব্দটো ছেপ্টুয়াজিন্টৰ গ্রীক ধৰ্মপুস্তকত বহুবাৰ ব্যবহাৰ হৈছে ইজৰায়েলৰ নিয়মৰ ঈশ্বৰৰ পবিত্ৰ নাম হিশাপে, আৰু এই অনুচ্ছেদসমূহ যীশুৰ প্রতি মুক্তভাৱে প্রয়োগ কৰা হৈছে।

এই ছেপ্টুয়াজিন্টৰ "প্ৰভু" শব্দৰ ব্যবহার, ছেপ্টুয়াজিন্টৰ অনুচ্ছেদসমূহ যীশুৰ প্রতি প্রয়োগ কৰা, যি পৌলৰ পত্রসমূহত স্বাভাৱিকভাৱে দেখা যায়, প্ৰাৰম্ভিক খ্ৰীষ্টান প্ৰচাৰৰ বাবে পাগান ধৰ্মৰ আচ্ছেতাৰতকৈ অত্যন্ত বেছি গুরুত্বপূৰ্ণ আছিল। আৰু ই যীশুৰ প্রতি প্রয়োগ কৰা হোৱা "প্ৰভু" শব্দৰ মূল তাৎপৰ্য্যৰ ওপৰত অত্যন্ত বেছি আলোক পাতিছে। কিন্তু পাগান ব্যৱহাৰটোৰ বিষয়ে জানিবলৈ ভাল লাগে, আৰু বুচেট আৰু অন্যৰ দ্বাৰা প্রদৰ্শিত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন কৃতজ্ঞতাৰ সৈতে গ্ৰহণ কৰা উচিত। আধুনিক গবেষণাৰ দ্বাৰা অধিকতৰ দৃঢ়ভাৱে প্রতিষ্ঠা কৰা এটা গুরুত্বপূৰ্ণ ঘটনা – এই যুগৰ প্ৰথম শতাব্দীত গ্রীক শব্দ "ক্যৰিওছ" (kyrios) যিখিনি গ্রীক ভাষা বিস্তৃত হৈছিল, সেই সময়ত স্পষ্টভাৱে এটা দৈৱতাৰ নিৰ্দেশক আছিল। শব্দৰ সাধারণ ব্যৱহাৰ অব্যাহত আছিল; শব্দটোৱে এতিয়াও এজন প্রভুৰ পৰিচয় ব্যক্ত কৰে যি নিজৰ দাসৰ প্রতি সন্মান দেখুৱায়। কিন্তু শব্দটো এতিয়া ধাৰ্মিক অর্থত, বিশেষকৈ ছেপ্টুয়াজিন্টৰ দ্বাৰা স্থিৰ কৰা অর্থত, ব্যৱহাৰ হৈছে, আৰু ই নিউ টেস্টামেন্টত এই অর্থতেই দেখা যায়।

এইহঁতাবে নতুন নিয়মৰ ব্যৱহাৰ অনুসৰি নহয় যেতিয়া যীশুৰ নাম লৈ কোনো কোনো আধুনিক গিৰ্জাত "প্ৰভু"ৰ পৰিবৰ্তে "গুৰু" বুলি কোৱা হয়। কেতবোৰ সময়ত এই ব্যৱহাৰ হয়তো যীশুৰ দেৱতাৰ বিষয়ে নতুন নিয়মৰ ধাৰণাৰ বিরুদ্ধে সচেতন প্ৰতিবাদ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়; যীশুক "গুৰু" বুলি কোৱা হয়, সেই ধৰণে যি ধৰণে এটা শিল্পীৰ স্কুলৰ নেতাক তৰ অনুগামীবিলাকৰ দ্বাৰা "গুৰু" বুলি কোৱা হয়। অথবা শব্দটোৱে হয়তো কেবল সেইজনৰ নিৰ্দেশ পালন কৰিবলগীয়া বুলি অর্থ কৰে। কিন্তু কেতবোৰ সময়ত আধুনিক পদ্ধতিৰ গ্ৰহণযোগ্য ধাৰ্মিক লোকৰ দ্বাৰা এই ধাৰণাৰ সাথেঁ যে ইংৰাজী শব্দ "প্ৰভু" নিম্নমুখী হৈছে আৰু "গুৰু" শব্দৰ ব্যৱহাৰ গ্রীক নিয়মৰ অর্থৰ ওচৰত পহুৰ্চি যোৱা। এই ধাৰণাটো ভুল। নতুন নিয়মত যীশুৰ নামৰ অনুবাদ কৰিবলৈ এজনৰ ইচ্ছা নকৰা উচিত নহয় যাতে "ক্যুৰিয়স" শব্দৰ মূল অর্থলৈ উভতি যোৱা। কাৰণ গ্রীক শব্দটো ইতিমধ্যে বিকাশ পাইছে, আৰু নতুন নিয়মত যীশুৰ প্রতি প্রয়োগ কৰাৰ সময়ত স্পষ্টভাৱে এটা ধাৰ্মিক শব্দ আছিল। ইয়াৰ এতিয়া ইংৰাজী শব্দ "প্ৰভু"ৰ সাথেঁ যি ধাৰ্মিক জોડা আছে, সেই ধৰণৰ জোৰ আছিল। আৰু একে কাৰণে। ইংৰাজী শব্দ "প্ৰভু"ৰ ধাৰ্মিক জোৰ বাইবেলৰ ব্যৱহাৰৰ কাৰণে; আৰু নতুন নিয়মৰ শব্দ "ক্যুৰিয়স"ৰ ধাৰ্মিক জোৰো বাইবেলৰ ব্যৱহাৰৰ কাৰণে-সেপ্টুয়াজিন্টৰ ব্যৱহাৰ।

তদানীং, খ্ৰীষ্টীয়ানসকলে স্মৰণ ৰাখা উচিত যে "এটা অল্প শিক্ষা হ'ল বিপদজনক বস্তু"। "প্ৰভু"ৰ পৰিবৰ্তে "গুৰু"ৰ সম-বিনিময় সৰ্বনিম্ন এটা মিছা ধাৰণাৰ সতেজতা আৰু মূলতা আছে। বাস্তৱত কেতবোৰ সময়ত ই নতুন নিয়মৰ ব্যৱহাৰৰ আত্মাৰ পৰা বিচ্যুতি বুঝায়।

তদানীং, বাউচেটে "প্ৰভু" শব্দৰ ধাৰ্মিক অর্থ স্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ কৰাৰ কাম সাধন কৰিছে। কিন্তু সেই শব্দটোৰ যীশুৰ প্রতি প্রয়োগৰ বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাই।

তাৰ পৰৰ্ত্তি, বাউছেটৰ তত্ত্বই আৰু কঠিন সমস্যাৰ সম্মুখীন হয়। যীশুৰ প্রতি "প্ৰভু" শব্দৰ প্রয়োগ আৰু এই শব্দৰ দ্বাৰা যীশুৰ প্রতি ধাৰ্ম্মিক মনোভাৱ প্ৰকাশ কৰা হৈছে, বাউছেটৰ মতে, এণ্টিঅক্চৰ দৰ্গত এক সভাৰ সদস্যসমূহৰ সাক্ষাৰত আৰু পাগান ধাৰণাসমূহৰ প্ৰভাৱৰ অধীনে উদ্ভৱ হৈছিল। কিন্তু স্পষ্টতেই বাউছেটৰ পৌলিনবাদৰ উৎপত্তিৰ ব্যাখ্যা এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে পেশ কৰা হয়নি। পৌলিনবাদ হৈছে কেবল এজন কাল্ট-ঈশ্বৰৰ উন্মাদনাৰ উপাসনাৰ চেয়ে বহু বেছি; পৌলৰ জীৱনৰ প্ৰতি বিভাগত খ্ৰীষ্টৰ সাথে ব্যক্তিগত সম্পৰ্ক প্ৰাধান্য লাভ করে।

বাউছেটে এই সত্যক স্বীকাৰ কৰে। পৌলৰ ধৰ্ম, তেওঁ স্বীকাৰ কৰে, এণ্টিঅক্চ গিৰ্জাৰ সভাসমূহত প্ৰকাশিত ধৰ্মৰ চেয়ে বহু বেছি। কিন্তু তেওঁ ধাৰণা কৰে যে পৌলৰ ধৰ্মৰ অন্য উপাদানসমূহ, যি দূৰপ্রসাৰী, অন্ততঃ এই কাল্টৰ সৈতে উৎপত্তি হৈছিল। ইয়াতেই সমগ্ৰ গঠনৰ অন্যতম অসম্ভাৱ্য উপাদান পোৱা যায়। বাউছেটে পৌলৰ ধৰ্মৰ ব্যক্তিবাদী চৰিত্ৰক অবমূল্যাংকন কৰিছে। অন্ততঃ তেওঁ দেখুৱাবলৈ সক্ষম হয়নি যে পৌলৰ জীৱন "খ্ৰীষ্টত" বা "প্ৰভুত" ইচ্ছা কৰা হৈছিল এণ্টিঅক্চ গিৰ্জাৰ সভাসমূহত উন্মাদনাৰ অভিজ্ঞতাৰ বিকাশৰ পৰা।

কিন্তু যদি পৌলৰ ব্যক্তিবাদী ধৰ্ম "কাল্ট"ৰ পৰা বিকাশ লাভ কৰিছিল, তাৰ পৰৰ্ত্তি কেনেকৈ বিকাশ লাভ কৰিছিল? নতুন উপাদানসমূহৰ পৰিচয় কেনেকৈ ব্যাখ্যা কৰা হৈছে? বাউছেটে এই সমস্যাটোৰ ওপৰত আন্তৰিকতাৰ সৈতে আক্রমণ কৰিছে। আৰু তেওঁ দেখুৱাবলৈ চেষ্টা কৰে যে পৌলৰ ধৰ্ম, যি পত্রসমূহত প্ৰকাশিত, এণ্টিঅক্চৰ কাল্ট ধৰ্মৰ পৰা "প্ৰভু"ৰ সৈতে "আত্মা"ৰ চিনাক্তকৰণ আৰু আত্মাৰ কাৰ্যকলাপৰ ধাৰণাৰ সাধাৰণীকৰণ আৰু নৈতিককৰণৰ দ্বাৰা বিকাশ লাভ কৰিছিল।

পৌলীয় মতবাদ আত্মাৰ, বাউচেট বিশ্বাস করে, হেলেনিষ্টিক যুগৰ প্যাগান মিস্টিকাল ধৰ্মৰ পৰা উদ্ভূত হৈছিল। টাৰ্মিনলজিৰ বিষয়টোৰ পাশত থকা-যদিও বাউচেট ৰেইটজেনষ্টাইনৰ দাবীসমূহ মূলত সঠিক বুলি মনে করে-পৌলৰ মৌলিক হতাশাবাদী দ্বৈতবাদ বাউচেটৰ মতে, সেই ব্যাপক ধৰণাৰ চিন্তা আৰু জীৱনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়া হৈছিল যি ধৰ্মীয় আচৰণত আৰু হাৰ্মেটিক লেখাসমূহত দেখা যায়। এই হতাশাবাদী চিন্তাধাৰা অনুসৰি, মানৱ প্ৰকৃতিয়ে কভেৰে উদ্ধাৰ লাভ কৰিব নোৰ, এমনকি ঐশ্বৰিক সহায়তাৰ সাথেও, কিন্তু কেৱল এটা নতুন আৰম্ভণিৰ দ্বাৰা, পুৰণি মানুহৰ বদলি ঐশ্বৰিক প্ৰকৃতিৰ প্ৰতিস্থাপন কৰি উৎপন্ন। বাউচেটৰ মতে, পৌলৰ দ্বাৰা এই অতিপ্রাকৃতবাদ, জীৱনৰ নতুনত্বত ঐশ্বৰিক শক্তিৰ আধিপত্যৰ এই ধাৰণা, কাল্ট বা দৃষ্টিগোচৰ অভিজ্ঞতাৰ সীমাৰ বহু ব beyond ৰ পৰা প্রসাৰিত হৈছিল; আত্মা খ্ৰীষ্টানৰ জীৱনৰ শাসক নীতি হৈ পৰিণত হৈছিল; কেবল ভাববাদিতা, ভাষাসমূহ, সুস্থতা, আৰু ইত্যাদি, এতিয়া আত্মাৰ ফল বুলি গণ্য হৈছিল, কিন্তু প্ৰেম, আনন্দ, শান্তি, দীর্ঘসহিষ্ণুতা, দয়া, সদ্ভাৱনা, বিশ্বস্ততা, নম্রতা, আত্ম-নিয়ন্ত্রণ। কিন্তু আত্মাৰ কাৰ্যকলাপৰ এই পৌলীয় বिस्तৃতি, বাউচেট জিদ কৰে, মূল ধাৰণাটিৰ অতিপ্রাকৃতবাদৰ সামান্যতম দুৰ্বলতা সৃষ্টি নকৰে; প্ৰেম, আনন্দ, শান্তি উৎপাদন কৰা আত্মাৰ, ঠিক ভাষাসমূহত মানুহক কথা ক'বলৈ প্ৰৰোচিত কৰা আত্মাৰ মতো, মানৱ আত্মাৰ সাথেও কিছু সাপেক্ষ নাছিল। আৰু এই অতিপ্রাকৃতবাদ যি ইয়াত প্ৰকাশ পায় মহিমান্বিত ৰূপত, বাউচেট উপসংহাৰ কৰে, হেলেনিষ্টিক যুগৰ প্যাগান মিস্টিকাল ধৰ্মৰ পৰা উদ্ভূত হৈছিল।

এই বিষয়বস্তুটি ইতিমধ্যে আলোচনা করা হয়েছে, আৰু ইয়াৰ দুৰ্বলতা নিৰ্দেশ কৰা হৈছে। পৌলীয় মতবাদৰ আত্মা সমসাময়িক প্যাগানবাদৰ পৰা উদ্ভৱ নহয়। কিন্তু বাউসেটৰ তত্ত্বৰ ব্যাখ্যা এতিয়াও শেষ নহয়। খ্ৰীষ্টীয়ানৰ জীৱনৰ আটৱৰতম অংশলৈ পৌলৰ দ্বাৰা বिस्तৃত কৰা আত্মাৰ কাৰ্যকলাপসমূহ বাউসেটৰ মতে "প্ৰভু" ( ২ কৰিন্থিয়ান ১১: ১৭ ) ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই চিনাক্তকৰণে দুটি উপাদানৰ ওপৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাব বিস্তাৰ কৰিছে; ই "প্ৰভু" আৰু "আত্মা" উভয়ৰ ধাৰণাৰ ওপৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাব বিস্তাৰ কৰিছে। যদি "প্ৰভু" আত্মাৰ সৈতে চিনাক্ত বা খুব নিকট সম্পর্কত আছিল, আৰু যদি আত্মাৰ কাৰ্যকলাপ সমস্ত জীৱনলৈ বিস্তৃত হয়, তাহলে "প্ৰভু" পৌলৰ বাবে কেবল গিৰ্জাৰ সভাসমূহত উপস্থিত সংস্কৃতি-দেবতা নহয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, তেওঁক আত্মা যেখানে উপস্থিত সকলোতে উপস্থিত হ'তে হয়—অৰ্থাৎ, খ্ৰীষ্টীয়ান য'ত বাস কৰে আৰু চলাফেলা কৰে আৰু অস্তিত্ব ৰাখে সেয়া হ'তে হয়। এইদৰে পৌলে "খ্ৰীষ্টত" বা "প্ৰভুত" এই বিস্ময়কৰ বাক্য গঠন কৰতে পাৰে, য'ৰ কোনো প্যাগান ধৰ্মত কোনো সাদৃশ্য নাই বুলি বাউসেট স্বীকাৰ কৰে। অন্যদিকে, বাউসেটৰ মতে, আত্মাৰ ধাৰণাটি "প্ৰভু" ৰ সৈতে সংযোগৰ দ্বাৰা অৱশ্যই পৰিবৰ্তিত হৈছে। পৃথিৱীত কিছু বছৰ পূৰ্বে জীৱিত থকা এজন ব্যক্তিৰ সৈতে চিনাক্তকৰণৰ দ্বাৰা, "আত্মা" ৰ এজন ব্যক্তিগত গুণ আছিল যা অন্যথায় ইয়াৰ নাছিল। বা, একে কথা অন্য শব্দত ক'বলৈ গেলে, পৌলীয় বাক্য "প্ৰভুত" "আত্মাত" বাক্যৰ মত একে অর্থৰ নহয়; কাৰণ ই এটা বিশেষ ব্যক্তিগত চৰিত্রৰ অধিকাৰী। "এই উল্লেখযোগ্য মিশ্ৰণ বিমূৰ্ততা আৰু ব্যক্তিত্বৰ," বাউসেটৰ মতে, "ধৰ্মীয় নীতিৰ সাথে এজন ব্যক্তিৰ সংযোগ যি ইহঁতে পৃথিৱীত হাঁটিছিল আৰু ইহঁতে মৃত্যু ভোগ কৰিছিল, এটা অনন্য শক্তি আৰু মৌলিকতাৰ ঘটনা।"

এই বিন্দুতে, বাউসেট তাঁৰ পুনৰ্গঠনৰ মৌলিক নীতিসমূহৰ পৰিচয় হেৰুৱাৰ ভেঁকিৰ সন্মুখীন; তেওঁ যীশুৰ কংক্ৰিট ব্যক্তিত্বৰ সাথে পৌলৰ ধৰ্মক সংযোগ কৰাৰ ভেঁকিৰ সন্মুখীন। কিন্তু তেওঁ বিপদটো ধৰি পেলায় আৰু এৰি যায়। ইয়া নাভাৱা উচিত নহয়, তেওঁ কয়, যে পৌলে ঐতিহাসিক যীশুৰ বিশেষতাসমূহৰ কোনো স্পষ্ট ধাৰণা আছিল। কাৰণ যদি তেওঁৰ এনে ধাৰণা থাকত, তেওঁ কেতিয়াও যীশুক আত্মাৰ মত এটা বিমূৰ্ততাৰ সাথে সংযোগ কৰত না। সেয়াৰ পৰিৰৰ্তে, তেওঁ যা আকৰ্ষিত হৈছিল, তা হৈছে যে যীশু জীয়াই আছিল আৰু বিশেষকৈ যে তেওঁ মৰি গৈছিল।

তথাপি এই খালি সত্যসমূহ ভাৱা হয় যে পৌলৰ আত্মা-প্রভুৰ ধাৰণাটোত সেই বিশেষ ব্যক্তিগত গুণ যি বাউসেটৰ প্রশংসা জাগৰণ কৰে, সেয়া প্ৰদান কৰিবলৈ যথেষ্ট আছিল! সত্যটো হৈছে যে বাউসেট নিজকে এই বিন্দুতে পৌলৰ ধৰ্মৰ উৎপত্তিৰ প্ৰতিটি প্ৰাকৃতিক ব্যাখ্যাৰ দ্বাৰা আৰোপিত অসুবিধাৰ সন্মুখীন পায়। সমস্যাটো হৈছে যে ইতিহাসবিদৰ দ্বাৰা পৌলৰ খ্ৰীষ্টৰ সাথে সম্পৰ্কৰ উষ্ণ, ব্যক্তিগত গুণ যি প্ৰতিটি পৃষ্ঠাৰ পৰা উজ্জ্বল হয়, সেয়া প্ৰদান কৰিবলৈ পৌলৰ সাথে ঐতিহাসিক যীশুৰ এক ঘনিষ্ঠ সংযোগ অত্যন্ত আৰোপিত হয়; য'ত, আনহাতে, পৌলৰ পৰা ঐতিহাসিক যীশুৰ এক বহুল পৃথকীকৰণ অত্যন্ত আৰোপিত হয় যাতে পৌলে যীশুক ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ দ্বাৰা বাধা নাপাই ঐশ্বৰিক মৰ্যাদালৈ উন্নীত কৰিব নোৱাৰ আৰু ঈশ্বৰৰ আত্মাৰ সাথে সংযোগ কৰিব নোৱা।

আধুনিক সমালোচনা এই দুটি প্রয়োজনীয়তাৰ মাজত দোলা-বোলি কৰিছে; ই প্ৰত্যেকৰ অধিকাৰ সংৰক্ষণ কৰিবলৈ চেষ্টা করে। বাউচেট দ্বিতীয় প্রয়োজনীয়তাৰ দ্বাৰা বেশি প্ৰভাবিত; তাৰ বিপক্ষে থকা ৱেণলে আগৰটোৰ দ্বাৰা বেশি প্ৰভাবিত। কিন্তু দুয়োটা সমানভাৱে ভুল। অসুবিধাৰ পৰা ওলোৱাৰ একমাত্র উপায় আছে। ই এটা পুৰণি উপায় আৰু এটা ৰ্যাডিকেল উপায়। কিন্তু শেষত পণ্ডিতৰ জগত ইয়ালৈ আহিব পাৰে। পাউলিনিজমৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা কৰিবলৈ মৌলিক অসুবিধা ইগৰাকৈ উপেক্ষা কৰিলে কেতিয়াও নোৱাৰিব; ই কোনোৱেই সমৰ্থোত কোনো আপোসৰ জৰিয়তে নমাৰিব। ইয়েই নোৱাৰিব কেৱল যেতিয়া যীশুৰ স্বীকৃতি দিয়া হ'ব যে তেওঁ সত্যিকৰাৰতে কি হ'বলৈ পাউলে ধাৰণা কৰিছে আৰু সকলো গ্ৰন্থই তেওঁক কি হ'বলৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে—অমৰ ঈশ্বৰৰ পুত্ৰ, মানৱৰ মুক্তিৰ বাবে পৃথিবীত আহা, এতিয়া আৰু অধিক নিৱাসত থকা আৰু তাৰ শিষ্যসকলৰ হৃদয়ত তাৰ আত্মাৰ জৰিয়তে কাম কৰা, যি কেৱল ঈশ্বৰেহে কাম কৰিব পাৰে। এই হ'ল এনে সমাধান যি কেৱল আজিৰ দিনত নহয়। এইটো স্বীকাৰ কৰিলে মানৱৰ চিন্তা আৰু জীৱনৰ বহু বিভাগত এক কেপেৰ্নিকান বিপ্লৱ সৃষ্টি হ'ব। কিন্তু এই স্বীকাৰ অস্বীকাৰ কৰিলে এটা ঐতিহাসিক সমস্যা ছেড়ে দিয়া হ'ব যি এতিয়ালৈ সমাধান হোৱা নাই।

এটা সময়ত, বাউচেট স্বীকার কৰে, পৌলৰ ধৰ্ম এক ঐতিহাসিক সত্যতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়া হৈছিল। ই যীশুৰ মৃত্যুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়া হৈছিল। কিন্তু বাউচেটৰ মতে, যীশুৰ মৃত্যুৰ পৌলীয় ব্যাখ্যা আহাৰ গুরুত্বপূৰ্ণ বিশেষতাসমূহ সমসাময়িক প্যাগান ধৰ্মৰ পৰা লোৱা হৈছিল; খ্রীষ্টৰ সাথে মৰণ আৰু পুনৰুত্থানৰ পৌলীয় ধাৰণা ব্যাপক প্যাগান ধাৰণাৰ পৰা গঠিত হৈছিল যি মৰণ আৰু পুনৰুত্থান কৰা ঈশ্বৰৰ। এই দাবীটি সাম্প্রতিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বৰংজনক হৈ পৰিণত হৈছে; ইয়াৰ সমৰ্থনত উপাদান M. Brückner দ্বাৰা সুবিধাজনকভাৱে সংগৃহীত হৈছে। কিন্তু আসলে, দাবীটিৰ সমৰ্থনত প্রমাণ অত্যন্ত দুৰ্বল প্রকাৰৰ। ষষ্ঠ অধ্যায়ত চেষ্টা কৰা হেলেনিস্টিক ধৰ্মৰ পৰ্যালোচনাই প্রকট কৰে যে কয়েকজন ঈশ্বৰ, বিশেষকৈ Attis, Adonis, আৰু Osiris, প্ৰথমে মৰণ আৰু তাৰ পাছত পুনৰুত্থিত হিচাপে চিত্রিত হৈছিল। এই সংখ্যাগুলিৰ একেৰাহে সাদৃশ্য হয়তো এই কল্পনা দ্বাৰা ব্যাখ্যা কৰা হ'ব পাৰে যে এই সকলো মূলত উদ্ভিদ ঈশ্বৰ আছিল, যাৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থান শৰৎকালে উদ্ভিদৰ শুকনা আৰু বসন্তকালে ইয়াৰ নৱীকৰণক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰথম নজৰত, এই ঈশ্বৰসকল আৰু যীশুৰ মাজৰ সমান্তৰালতা চমকপ্রদ যীশুৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থানৰ নিউ টেস্টামেন্ট কাহিনী এই উদ্ভিদ পৌৰাণিক কাহিনীৰ পৰা লোৱা হৈছে। এই সিদ্ধান্ত কয়েকজন আধুনিক পণ্ডিতৰ দ্বাৰা গৃহীত হৈছে। কিন্তু স্পষ্টতেই এই সিদ্ধান্ত হাস্যকৰ, আৰু ই বাউচেটৰ দ্বাৰা পছন্দ নকৰা। ইয়াৰ নিকটতম বন্ধুসকলৰ মাজত তেওঁৰ পুনৰুত্থানৰ বিশ্বাসৰ অপরিহাৰ্য ইতিহাস এতিয়া অটল, কোনো প্যাগান পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতাৰ তত্ত্ব দ্বাৰা নাড়া নহ'ব। এইৰে আঁকোৱা তর্ক এই সিদ্ধান্তত পৌছায় যে নিউ টেস্টামেন্টৰ পুনৰুত্থানৰ কাহিনী প্যাগান পৌৰাণিক কাহিনীৰ পৰা লোৱা হৈছে। কিন্তু এই মত কোনো গম্ভীৰ ইতিহাসবিদৰ দ্বাৰা গৃহীত হোৱা নাই। সেয়েহে স্বীকাৰ কৰিব লাগে যে Adonis আৰু Osiris আৰু Attis ৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থানৰ বিশ্বাস আৰু যীশুৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থানৰ বিশ্বাসৰ মাজৰ সমান্তৰালতা একে কাহিনীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতাৰ পৰিচয় নহ'ব। সেয়েহে স্বীকাৰ কৰিব লাগে যে সমান্তৰালতা সদায়ে নিৰ্ভৰতাৰ সম্বন্ধ নহ'ব। আৰু যদি ই এটা বিন্দুত নহ'ব, হয়তো ই অন্যান্য বিন্দুত নহ'ব।

কিন্তু বাউছেট জোর দিব যে যদিও যীশুৰ মৃত্যু আৰু পুৰুত্থানৰ নিউ টেষ্টামেন্টৰ কাহিনী মূলত প্যাগান পৌৰাণিকতা দ্বাৰা উৎপন্ন নহোৱা, তথাপি প্যাগান ধাৰণাৰ প্ৰভাৱ নিজকে অনুভৱ কৰালে যেৱে পৌল এই কাহিনীটোৰ ওপৰত ৰাখিছিল। পৌল বিশ্বাস কৰিছিল যে খ্ৰীষ্টীয়ানে খ্ৰীষ্টৰ ভাগ্য ভাগ কৰে - খ্ৰীষ্টৰ সৈতে মৰে আৰু খ্ৰীষ্টৰ সৈতে উঠে। কিন্তু এক ধৰণৰ ধাৰণা প্যাগান ধৰ্মতো দেখা যায়। এই ধাৰণাটোৰ শাস্ত্ৰীয় প্ৰকাশ ফিৰ্মিকুচ মাতৰ্নুচৰ দ্বাৰা প্ৰতিবেদিত বাক্যৰ মধ্যে দেখা যায়, "সাহসী হও, হে আৰম্ভকাৰীসকল, যেহেতু ঈশ্বৰ ৰক্ষিত হৈছে; কষ্টৰ পৰা আমাৰ বাবে উদ্ধাৰ হিব।"

কিন্তু মন কৰিবলগীয়া যে ফিৰ্মিকুচ মাতৰ্নুচৰ সাক্ষ্য অতি পিছৰ, আৰু এই ধাৰণাটোৰ প্ৰাচুৰ্য্যৰ প্ৰমাণ প্ৰাথমিক সময়ত কিছু কম।

সম্প্রতি লেখকসকলৰ এই বিষয়সমূহৰ সন্দৰ্ভত আত্মবিশ্বাসী দাবীসমূহ অত্যন্ত আচৰ্জ্জনীয়। সাধাৰণ পাঠকৰ এনে ধাৰণা হ'ব পাৰে যে তদন্তকাৰীয়ে মৃত আৰু পুনৰুত্থিত ঈশ্বৰৰ ধাৰণা, আৰু উপাসকসকলৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থানৰ অংশগ্রহণৰ বিষয়ে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰিব পাৰে, আৰু বৰ্তমান উৎসসমূহত থকা বিশাল তথ্যৰ ভিত্তিত। বস্তুত, এনে একো নহੀਂ। প্রশ্নৰ অধীন ধাৰণাটিৰ বিষয়ে বৰ্তমান তথ্যসমূহ অত্যন্ত দুৰ্বল, আৰু বহু পৰিমাণে পৌলৰ সময়ৰ পাছৰ। এই ধাৰণাৰ ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য্য সহ মৃত আৰু পুনৰুত্থিত ঈশ্বৰৰ ধাৰণা পৌলৰ সময়ৰ আগৰে নাছিল আনে দাবী কৰা অতি দূৰ হ'ব। উদাহৰণস্বৰূপ, একটি প্ৰাচীন মিশৰীয় লেখাৰ উদ্ধৃতি এৰ-মানৰ দ্বাৰা দিয়া হৈছে, যি উপাসকৰ কল্যাণক Osiris ৰ কল্যাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল কৰে: "যেভাবে Osiris জীৱিত, তেওঁও জীৱিত হ'ব।" সম্ভৱতঃ এনে ধাৰণাসমূহ Attis আৰু Adonis ৰ শোক আৰু পৰবৰ্তী আনন্দৰ সাথেও সংযুক্ত আছিল। যদি ধাৰণাটি প্ৰাক-পৌলিক সময়ত থকাৰ সম্ভাৱনা থাকে, তাহলে ইয়া নিম্নলিখিত নকৰে যে ই সাধারণ আছিল। নিশ্চিতভাৱে ইয়াৰ প্ৰচলন সাম্প্ৰতিক বছৰসমূহত অত্যন্ত অতিবৰ্জ্জিত হৈছে। এনে অতিবৰ্জ্জনৰ বিপৰীতে, জে. ৭েইছ—যাক নিশ্চয়ৰূপে নতুন নিয়মত তুলনামূলক ধৰ্মৰ পদ্ধতিসমূহৰ সাপেক্ষে সহানুভূতিৰ অভাৱৰ অভিযুক্ত কৰা নহ'ব—১ কোৰিন্থিয়ান্স ১: ২৩-ত মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছে। খ্ৰীষ্ট ক্রুশবিদ্ধ, পৌলৰ মতে, "অ-ইহুদীসকলৰ বাবে বোকামতা" আছিল। ইয়া নিশ্চয়ৰূপে দেখা ন যায় যে পৌলৰ মাজত থকা অ-ইহুদীসকল ঈশ্বৰৰ মৃত্যুৰ ধাৰণাটিৰ সাথৈ পৰিচিত আছিল। যদি ব্রুকনৰৰ তর্কসমূহ সঠিক আছিল, যদি মৃত ঈশ্বৰৰ ধাৰণা পৌলৰ দিনত যি অনুমান কৰে, ক্রুশবিদ্ধতা "অ-ইহুদীসকলৰ বাবে বোকামতা" নহ'ত; বিপৰীতে, ইহুদীসকলৰ বাবে ইহুদীসকলৰ দৃষ্টিত সৰ্বাধিক স্বাভাৱিক কথা হ'ত।

কিন্তু যদিও এটা মৰ্য্যাদা-মূলক ধাৰণা এজন মৰণ আৰু পুনৰুত্থান কৰা ঈশ্বৰৰ, তাৰ ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য্যৰ সাথেও, আগেয়ে অধিক প্ৰচলিত হ'ব, ইয়াতকৈ ভালভাৱে প্রতিষ্ঠিত হ'ব, পৌলৰ সেই ধাৰণাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতা কিছুমাত্ৰ প্ৰমাণিত নহ'ব। কাৰণ পৌলীয় ধাৰণা সম্পূৰ্ণৰূপে ভিন্ন। এটা পাৰ্থক্য, নিশ্চয়, একেবাৰে স্পষ্ট আৰু সঁচ্চিকৈ স্বীকৃত-পৌলীয় খ্ৰীষ্টক মৰণৱৰণ কৰিবলৈ ইচ্ছাকৃতভাৱে চিত্রিত কৰা হৈছে, আৰু মানুহৰ খাতৰে মৰণৱৰণ কৰিছে।  তেওঁ “মোক প্ৰেম কৰিলে,” পৌল কয়, “আৰু মোৰ বাবে নিজকে দিলে।” পাগান ধৰ্মৰ ক্ষেত্রত একেবাৰে এৰকম কোনো ধাৰণা নাই। ওসিৰিছ, এডোনিছ, আৰু এট্টিছ সকলোৱে নিজৰ নিয়তিয়ে পৰাভূত হ’ল; যীশুয়ে নিজৰ জীৱন মুক্তভাৱে দান কৰিলে। পাৰ্থক্যটো বিশাল; ই পৌলৰ ধৰ্মৰ হৃদয়স্বৰূপকে জড়িত কৰে। পাৰ্থক্যটো কেনেকৈ হ’ল? পৌলীয় খ্ৰীষ্টৰ অনুগ্ৰহৰ ধাৰণাটো কৰোৱা হ’ল? যীশু নিজৰ পৰা গ্রহণ কৰা হ’ল? ই কি যীশুৰ চৰিত্ৰৰ জ্ঞানৰ পৰা গ্রহণ কৰা হ’ল? এই ধাৰণা স্বাভাৱিক যোৰা যোৰা মনে হ’ব। কিন্তু দুঃখজনকভাৱে, বুচেটৰ দৃষ্টিভঙ্গিৰ পৰা, ইয়াক বৰখাস্ত কৰিবলৈ হয়। কাৰণ যদি পৌলে যীশুৰ প্ৰকৃত চৰিত্ৰৰ কোনো জ্ঞান পাইছিল, তেওঁ কেনেকৈ কেতিয়াও ভাবতে পাৰে যে যীশু, এজন সাধাৰণ মানুহ, স্বৰ্গীয় প্ৰভু?

আরেকটি পৃথকতা আকৌ বহুত গভীর। প্যাগান দেবতাগত মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থান আছিল কৃষ্টৰ বিষয়; পৌলীয় খ্রীষ্টৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থান আছিল ইতিহাসৰ ঘটনা। হেলেনিষ্টিক ধৰ্মৰ পৰ্যালোচনাত দেখা গৈছে যে প্যাগান ধৰ্মৰ কৃষ্টবোৰ আছিল বহুত বেছি স্থিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠিত, কিন্ত মিথবোৰ আছিল সেয়ে বহুত কম; আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মতে, মিথবোৰ উদ্ভৱ হৈছিল কৃষ্টবোৰৰ পৰা, বিপৰীত নহয়। সেয়ে "মৰণ আৰু পুনৰুত্থান দেবতা"ৰ ক্ষেত্ৰত, একেবাৰে সৰ্বোপরি মিথবোৰৰ চৰিত্ৰ বহুত তৰল দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপ, এট্টিসৰ কাহিনী বহুত ভিন্ন আকাৰত বৰ্ণনা কৰা হৈছে, আৰু এট্টিসৰ উপাসকসকলৰ মাজত ঈশ্বৰৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থানৰ কোনো বিশ্বাসযোগ্য বিবৰণ স্থাপনৰ সামান্যেও আগ্রহ দেখা ন যায়। বিশেষকৈ এট্টিস, আদোনিস, আৰু ওসিৰিছৰ মিথত ঈশ্বৰৰ "পুনৰুত্থান" দেখা যায় প্রায় নহয়। প্ৰকৃত মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থান কেবল কৃষ্টতহে ঘটে। ৱোমত প্রতি বছৰ মাৰ্চ মাহত, এট্টিসৰ উপাসকসকলে প্ৰথমে দেবতাৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ফিৰ-গছৰ দ্বাৰা দেখা পায়, আৰু তাৰ পাছত তেওঁৰ পুনৰুত্থানত আনন্দিত হয়। মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থানক আগৰ পৰা একেবাৰে ঘটে যোৱা ঘটনা হিচাপে কল্পনা কৰা হোৱা নাছিল। ইয়াক বৰং প্ৰতিবছৰ উৎসব উদযাপনত ঘটে বুলি ভাৱা হৈছিল।

পৌলীয় খ্রীষ্টৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থানৰ চিকিৎসা সম্পূৰ্ণৰূপে ভিন্ন। বউচেটৰ দ্বাৰা, পৌলীয় ধাৰণাৰ মৃত্যু আৰু খ্রীষ্টৰ সৈতে বিশ্বাসীৰ পুনৰুত্থানৰ বিষয়ে আংশিকভাৱে অস্পষ্ট কৰা হৈছে; বউচেটে দেখানোর চেষ্টা কৰে যে পৌলীয় ধাৰণা খ্রীষ্টৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থানৰ বিষয়ে সাক্ৰামেণ্টৰ উদযাপনৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। কিন্তু এই হ'ল আটকৈৰে বড়ভাগ্য ভুল। পত্রিকাসমূহত স্পষ্টতম যি, হ'ল পৌলীয় বাৰ্তাৰ ঐতিহাসিক চৰিত্ৰ। পৌলৰ ধৰ্ম আছিল এক ঘটনাত নিহিত, আৰু সাক্ৰামেণ্টবোৰ আছিল ঘটনাটোৰ তাৎপৰ্য্য প্ৰকাশ কৰাৰ এক উপায়। ঘটনাটো আছিল খ্রীষ্টৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থানত তেওঁৰ পৰিত্র কাৰ্য্য।

ইয়াতেই আছে পৌল আৰু সমসাময়িক ধৰ্মৰ মাজৰ গভীৰতম পাৰ্থক্য। পৌলবাদ এটা দৰ্শন নাছিল; ই পৃথিবীৰ দুঃখৰ পৰা পলায়নৰ নির্দেশনাৰ এক সংহতি নাছিল; ই সদায় সত্য হোৱাৰ এক বিবৰণ নাছিল। বিপৰীতে, ই এক ঘটনাৰ বিবৰণ আছিল। যি ঘটনা ঘটিছিল, তাৰ উপৰি, দূৰ আৰু অস্পষ্ট অতীতত লুকাই নাছিল। ইয়াৰ বিবৰণ বিদ্যমান ধৰ্মীয় ৰূপৰ ন্যায্যতাৰ বাবে বিকশিত কৰা হোৱা নাছিল। বিপৰীতে, পৌলৰ সুসমাচাৰৰ ভিত্তি হোৱা যীশুৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থান, কেবল কয়েক বছৰ পূৰ্বেহে ঘটিছিল। আৰু ঘটনাবোৰ পৰ্যাপ্ত সাক্ষ্য দ্বাৰা স্থাপন কৰা যোৱা আছিল; চাক্ষুষদৰ্শীসকলৰ সাক্ষাৎকার লোৱা যোৱা আছিল, আৰু পৌলে চাক্ষুষদৰ্শীসকলৰ বিশদ সাক্ষাৎকারৰ আহ্বান জনায়। ১ কৰিন্থিয়ান xv. ১-৮ পদ, একমা৤্ৰ পদ, পৌলীয় খ্ৰীষ্ট আৰু পাগান ত্রাতাসকলৰ মাজত এক বিশাল উপসাগৰ স্থাপন কৰিবলৈ যথেষ্ট। কিন্তু পৌলবাদৰ চৰিত্ৰ একমা৤্ৰ পদৰ ওপৰি নির্ভৰ কৰে না। পৌলৰ পত্রবোৰত সকলোতে পৌলে যীশুৰ মৃত্যু আৰু পুনৰুত্থানৰ বিষয়ে ক'বলগীয়া সত্যকৰ ওপৰি নিজৰ সকলো জীৱন বাজি ৰাখে। পৌলে যি সুসমাচাৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল, সি এক ঘটনাৰ বিবৰণ আছিল। যদি বিবৰণ সত্য আছিল, পৌলবাদৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা কৰা হয়; যদি সত্য নাছিল, গির্জা এক অব্যাখ্যেয় ভুলৰ ওপৰি ভিত্তি কৰি আছে।

এই পিছৰ বিকল্পটো পূৰ্বৰ আলোচনাত পৰীক্ষা কৰা হৈছে। যদি যীশু পৌলে ক'বলমতে ঐশ্বৰিক ত্রাতা নাছিল, পৌলীয় পৰিত্রণৰ ধৰ্ম ক'থেকেৰে উদ্ভৱ হ'ল? তিনিটি বৃহৎ অনুমান পৰীক্ষা কৰা হৈছে আৰু সেগুলি অনুপযুক্ত প্ৰমাণিত হৈছে।

পৌলবাদ, দেখা গৈছে, আধুনিক প্রাকৃতিকবাদী যীশুৰ ওপৰি ভিত্তি কৰি নাছিল; যদি যীশু কেবল আধুনিক প্রাকৃতিকবাদী ইতিহাসবিদসকলে তাকেৰে চিত্ৰিত কৰা হৈছে, তাহলে পৌলৰ যা সাৰলিক বৈশিষ্ট্য আছিল, তা যীশুৰ পৰা লাভ কৰা নাছিল। এই সত্যক স্থাপন কৰা Wrede আৰু Bousset ৰ এক উল্লেখযোগ্য সাধনা আছিল। কিন্তু যদি পৌলবাদৰ যা সাৰলিক আছিল, যীশুৰ পৰা লাভ কৰা নাছিল, তাহলে সি ক'থেকেৰে লাভ কৰা হৈছিল?

ইহা ওয়েডে বিশ্বাস কৰাৰ দৰে পূৰণ-খ্ৰীষ্টীয় আপোকালিপ্তিক মেছিয়াহৰ ধাৰণাৰ পৰা উদ্ভূত নহয়; কাৰণ আপোকালিপ্তিক মেছিয়াহ এজন উপাসনাৰ বস্তু নছিল, আৰু এজন জীৱিত ব্যক্তি যি ভাল পোৱাৰ যোগ্য নছিল। ই প্যাগান ধৰ্মৰ পৰাও উদ্ভূত নহয়, বাউচেটৰ উজ্জ্বল অনুমান অনুসৰি; কাৰণ প্যাগান প্ৰভাৱ পৌলৰ আত্ম-সাক্ষ্যৰ দ্বাৰা বাদ দিয়া হৈছে, আৰু প্যাগান সমান্তৰালসমূহ একেবাৰে ভেঙ্গি পৰে। কিন্তু যদিও সমান্তৰালসমূহ দহ গুণ নিকটতৰ হ'লেও, সমস্যাটিৰ মূল অংশটো স্পর্শ কৰা হব নহয়। সমস্যাটিৰ মূল অংশ পৌলৰ খ্ৰীষ্টৰ সাথে সম্পৰ্কত পৰিলক্ষিত হয়।

সেই সম্পৰ্কটোকে কেবল বিশদৰ enumeration দ্বারা বৰ্ণনা কৰা নহয়; ইয়াক নিম্ন পৰ্যায়ত হ্ৰাস কৰা নহয়; ই একেবাৰে সৰল আৰু অবিভাজ্য বিষয়। পৌলৰ খ্ৰীষ্টৰ সাথে সম্পৰ্ক এটা প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক; আৰু প্ৰেম কেবল ব্যক্তিৰ মাজতহে থাকে। ইয়া নহয় যে পৌলিনিজমৰ হ accountণ ল'ৱৰ বাবে ব্যাখ্যা কৰিবলগীয়া এক समूह ধাৰণা, কিন্তু পৌলৰ তেওঁৰ উদ্ধাৰকৰ প্রতি প্ৰেম। আৰু সেই প্ৰেম খ্ৰীষ্টৰ কৰ্মত নিহত, খ্ৱীষ্টৰ বক্তব্যৰ পৰা নহয়। "তেওঁ আমাক প্ৰেম কৰিলে আৰু মৰণৰ দ্বাৰা নিজকে আমাৰ বাবে দান কৰিলে।" পৌলৰ ধৰ্মৰ ভিত্তি ইয়াতেই নিহত; সমস্ত খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ ভিত্তি ইয়াতেই নিহত। সেই ভিত্তিটো গসপেলসমূহত খ্ৰীষ্টৰ বৰ্ণনাৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হৈছে, আৰু সকলো উৎসতে ইয়াই প্ৰদান কৰা হৈছে। ই কেবল আধুনিক পুনৰ্নিৰ্মাণৰ দ্বাৰা বিপক্ষত। আৰু সেই পুনৰ্নিৰ্মাণসমূহ সকলো ভেঙ্গি পৰে। পৌলৰ ধৰ্ম ইহুদী ধৰ্ম বা প্যাগানিজমৰ পৰা উদ্ভূত ধাৰণাসমূহৰ জটিলতাৰ ওপৰত প্রতিষ্ঠিত নছিল।

ই ঐতিহাসিক যীশুৰ ওপৰত প্রতিষ্ঠিত হৈছিল। কিন্তু ই যীশুৰ আধুনিক পুনৰ্নিৰ্মাণৰ ওপৰত নহয়, সমগ্ৰ নতুন নিয়ম আৰু খ্ৰীষ্টীয় বিশ্বাসৰ যীশুৰ ওপৰত প্রতিষ্ঠিত; এজন শিক্ষক যি কেবল তেওঁৰ শিষ্যদৰ স্মৃতিত বেঁচে আছিল, কিন্তু উদ্ধাৰৰ কাৰ্য সমাপ্ত হোৱাৰ পাছতো যি বেঁচে আছিল আৰু ভাল পোৱাৰ যোগ্য আছিল।

জন গ্রেশাম মেকেন (১৮৮১-১৯৩৭) এজন আমেৰিকান প্ৰেসবিটেৰিয়ান নিউ টেষ্টামেন্ট পণ্ডিত আছিল, যিনি প্ৰিন্সটনত আধুনিকতাবাদী ধৰ্মতত্ত্বৰ বিপ্লৱৰ নেতৃত্ব দিছিল, আৰু ওয়েষ্টমিনিষ্টাৰ থিওলজিকেল ছেমিনাৰি আৰু অৰ্থোডক্স প্ৰেসবিটেৰিয়ান চার্চ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।