Vol. 28 ·No. 42 · October 18, 2026
Ko te Here o te Rautupu
Wāhanga 2: Ko Erasmus i Whakakitea Hei He Kaitataki
Hōtaka hou
Pānuihia ki te Kāhua Pānui
Pānuihia tēnei tuhinga kia rua — whārangi kōwai, whārangi kaituhi, me ngā whārangi kua whakapāhoa ki ngā taputapu katoa.
Ko te Here o te Riri
Wāhanga 2: Ko Erasmus i Whakakitea hei Kaituhi
Nā Martin Luther
Ko tēnei tuhinga i whakawhitia i te tau 1823 nā Edward Thomas Vaughan. Kua whakarerekēhia te reo kia hou ake me te āwhina a CoPilot AI, me ētahi atu whakarerekētanga me te whakaaetanga whakamutunga nā te kaimahi ētita o Thirdmill.
Me korero tātau mo tō whakapuakanga—kore noa i te here wai, engari i te ātahua whakapono katoa—ko te wahi e mea ana koe ki te mea kaore te mana whakahaere o te Pīpī me ngā whakatau a te Hāhi e tu i te ara, ka koa koe ki te uru atu ki ngā Kaituhi no te mea kei te raru koe i ngā whakaputanga.
Ko taua kīanga—“te mana whakahaere o te Pīpī me ngā whakatau a te Hāhi”—he makuku. Kei te whakaatu koe i te whakaute ki te Pīpī me te Hāhi, engari kei te kī koe kei te pirangi koe ki te waiatea ki te awhi i te kaituhi. He aha te ahua o te Karaitiana e korero ana i taua mea? Ki te mea kei te korero koe mo ngā ātahua iti, ka pārekē, he tokomaha ngā tāngata e hiahia ana kia waiatea ki te uiui i a rātou. Āria ētahi mea hou.
Ina hē, ko te nuinga o ngā Karaitiana kei te whakamahi i taua waiatea i te wahi e whakakahore ana i te kaha o te whakapono. Kia kore ai koe e kī ana, kei te whakaaro koe kei te āpiti ngā Karaitiana i ngā ātahua kore noa me te tohenga poau. Engari ki te mea kei te korero koe mo ngā whakapono matua, ka kī koe kei te pirangi koe ki te kore e whakaputanga i tetahi mea he tino māuiui. Ka kī te Karaitiana pono, “Kore ahau e uru atu ki ngā Kaituhi, ka whakapau kaha ahau ki te kupu a te Atua, whakaputanga ana i tana ako—ā, i ngā mea kore noa, ka ngana ahau ki te māia. He aha te mea pouri atu i te kore o te whakapono?”
Na ka kī koe, “Ka tukua atu e ahau taku whakawa ki ngā mea katoa, ahakoa e mohio ahau ki a rātou, ki te kore.” Ā, Erasmus? Ka nui ki te tukua atu ki te Pīpī? Me tukua atu ano ki ngā whakatau a te Hāhi? Kei te kī koe ka taea e te Hāhi te whakahau i ngā mea kaore te Pīpī e whakahau? Ki te mea koia, kei hea te waiatea ki te whakawa i te ātahua, kia rite ki ta Paora ako i 1 Corinthians 14:29? Kei te whakaatu koe i te whakahe ki te whakaaro o te whakawa i ngā whakatau a te Hāhi, engari kei te tohe a Paora.
Ko tēnei whakaiti hou o koutou—te tuku i a koutou ki te manaakitanga o te tangata, me te kore o te whakaaro—ka tango i te tika ki te arotake i te ako. Kei hea te Pihopa e kii ana i tēnei? Ka kii mai ano hea te Karaitiana, “Ka tuku ahau, ahakoa kahore ahau e marama”? Kei te kii koutou i nga whakapono, kaore e mau ana. Otiia e kletuzo te Pihopa i te hunga kahore e marama ki ta ratou e kii nei. Me pēhea e taea ai e te tangata te whakapono, kahore e marama?
Ko te ahua nei koe e kii ana, kaore e hiahiatia te mohio ki te whakapono. Otiia, ki te mea “ko te ao” te tikanga o te maramatanga katoa, na te maramatanga wahi poto kahore e rawa. Kaore e taea e koe te kii kei te marama koe ki te wahi kotahi o te Atua, kahore e marama ki te katoa. Me ao mua i te Atua, i mua i te ao o te ao.
I te mutunga, ko nga kupu a koe e kii ana, kaore e hiahiatia te whakapono—me noho noa i te rangimarie. Ka puta te ingoa, te haumaru, te taonga, kei te kii koe ki te whakaae ki nga mea katoa e kii ana etahi: “E whakapono ana ratou, ka whakapono ahau; e whakakahore ratou, ka whakakahore ahau.” Ka whakaititia e koe te ako a te Karaitiana ki te whakaaro noa, kahore e uara ki te tiaki, no te mea ka puta noa te ngangare. Kei te whakaatu koe i a koe, he kaiwhakamarino koe, e hiahia ana ki te wahangu i nga taha e rua, e kii ana matou e ngangare ana ki nga mea ohaoha. Ko te karere pono iho i muri i o kupu, Erasmus—ka hihiri ahau koe e mohio ana ki nga mea e kore ahau e kii.
E kore ahau e kii i tēnei kupu a koe a hui nei, mehemea koe e kore e tukurua. Otiia kia tupato ki te Wairua o te Atua, e kite ana i te reo kani, e whakaata ana i te ngakau. Ka kii ahau i tēnei, kia kore ai koe e whakapae mai ki a matou, he pakeke, he kaha rawa te kii. Ko to huarahi e kii ana, kei roto koe i te wairua o Lucian, o te hunga Epicurean ranei, e kore e whakapono ki te Atua, e whakahi ana i te hunga e whakapono ana. Kia kaha ai matou, kia kaha ki te pono, kia kore ai matou e whakama. Ka taea e koe te whiriwhiri i nga Skeptics me nga Academics—kia karangatia koe e Kirihirita ki tetahi mea nui ake.
E kore te Wairua Tapu he Skeptic. Kaore ia i tuhituhi i nga whakaaro pohehe ki o matou ngakau, engari ko nga pono kaha, kaha ake i nga mea katoa i kite ai matou.
Na, ki tetahi atu mea. Ka kii koe ko ētahi o ngā tūturu Karaitiana he mea nui, ko ētahi kāore; ko ētahi huna, ko ētahi i whakaputaina. Kei te whakahoki noa koe i ētahi atu, kei te whakamātau rānei koe i te āhua o te kōrero? Ka whakapū mai koe i ngā kupu a Paora —Romans 11:33) — me ā Ihaia —Isaiah 40:13).
He ngāwari te kī i ēnei mea i te wā e tuhituhi ana koe mō te iwi whānui, kāore i te tuhituhi tika ki a Luther. Otiia e tumanako ana ahau kei te whai koe i a Luther ki te marama ki te Pūpii. Ki te kāore, ka whakarite ahau kia pera koe.
Me āwhina mai i te rerekētanga: kahore te Atua me te kupu tuhituhi a te Atua i te mea kotahi — kaore te Kaihanga me ana mahi i te mea kotahi. Ko te mea, he maha ngā mea huna ki te Atua. E kii ana ia i a ia ano: Matthew 24:36), Acts 1:7), John 13:18), me 2 Timothy 2:19).
Otiia ētahi o ngā kaiwhakarite whakaaro — ā, kei te whāko koe i a rātou i konei — ka kii ko te Pūpii ano i a ia ngā tūturu huna. Kāore rātou i whakapū mātauranga i tēnei mea. Kāore rātou i whakapū i tētahi tauira kotahi hei tautoko i tēnei kī. Otiia ēnei whakaaro i whakapouri i ngā tāngata ki te pānui i te Pūpii, ā, i meinga kia kore te Pūpii e tika — ā, kia taea ai e Hatana ana heretiki whakaaroaro te ū i te Hāhi.
