Потекло на Павловата религија

Потеклото на Павловата религија

Господството на Исус (Дел 5)

Од Џон Грешам Мекен

Секако дека самиот факт дека христијаните користеле титула која се користела и во паганските култи не утврдува никаква зависност од паганизмот. Зашто титулата "Господ" беше речиси толку добро утврдена како ознака за божественост како и терминот "Бог". Какво било потеклото на верската употреба на зборот, таа употреба беше дел од грчкиот јазик. Мисионер кој сакаше да ја прогласи вистинската Бога беше должен, ако зборуваше на грчки, да го користи терминот "Бог", кој секако беше користен во паганската религија. Така, ако сакаше да го означи Исус како Бог, со некој збор кој во исто време ќе Го разликува од Бог Отец, тој беше должен да го користи зборот “Господ”, иако тој збор исто така беше користен во паганизмот. Ниту во едниот случај ниту во другиот употребата на грчки збор не вклучуваше најмала влијание на концептите кои биле прикачени на зборот во политеистичка религија.

Но, постојаше уште една многу посилна причина за примената на грчкиот термин "Господ" за Исус отколку онаа што се наоѓаше во неговата општа распространетост меѓу грчко-говорните народи. Религиозната употреба на терминот не беше ограничена само на паганските култи, туку се појавува и, ако нешто, уште поцврсто утврдена, во грчкиот Стари Завет. Зборот "Господ" се користи од Септуагинтата за превод на "Јахве" од хебрејскиот текст. Би било сосема нерелевантно да се дискутираат причините што ги управуваа преведувачите во нивниот избор на овој конкретен збор. Без сомнение, некој збор за "Господ" беше потребен поради асоцијациите што веќе беа групирани околу хебрејскиот збор. И може да се предложат различни причини за изборот на "kyrios" наместо некој друг грчки збор што значи "господ". Можливо е коренското значење на "kyrios" подобро да го изрази идејата што се мислеше; можеби, исто така, на "kyrios" веќе му беше придадено религиозно значење, кое другите зборови немаа. Во секој случај, каква и да беше причината, "kyrios" беше зборот што беше избран.

И факт е од капитална важност. Зашто токму меѓу читателите на Септуагинтата христијанството првпат се појави. Септуагинтата беше Библијата на еврејските синагоги, а во синагогите нејзиното читање го слушаа не само Евреите туку и голем број на пагани, "Богобојазливите" од Книгата на Делата. Со "Богобојазливите" започна мисијата кон паганите. И дури каде имаше пагански претвореници кои во најраниот период не поминаа низ школата на синагогата - можеби таквите претвореници беа малцина - дури и тогаш Септуагинтата веднаш се користеше во нивното упатство. Така кога христијанските мисионери го употребуваа зборот "Господ" за Исус, нивните слушатели веднаш знаеја што мислат. Тие веднаш знаеја дека Исус зазема место што го зазема само Бог. Зашто зборот "Господ" се користи безброј пати во грчките Свети Писања како најсвети име на заветниот Бог на Израел, и овие пасуси слободно се применуваа на Исус.

Оваа Септуагинта употреба на терминот "Господ", со примена на Септуагинта пасуси на Исус, што се појавува како нешто сосема природно во Посланијата на Павле, беше од огромно значење за раната христијанска мисија отколку употребата на терминот во паганските култи. И тоа фрла многу повеќе светлина врз првобитниот значај на терминот како што се применува на Исус. Но паганската употреба е интересна, и прикажувањето на неа од Боусет и други треба да се прими со благодарност. Еден важен факт е утврден сè повеќе и повеќе цврсто со современите истражувања - фактот дека грчкиот збор "кириос" во првиот век од нашата ера беше, насекаде каде што се прошируваше грчкиот јазик, израз за божественост. Вообичаената употреба на зборот всушност продолжи; зборот сè уште го изразуваше односот што господар го одржуваше кон своите робови. Но зборот беше дошол да биде карактеристично верски термин, и тој е во верскиот смисла, особено како што е фиксиран од Септуагинтата, што се појавува во Новиот Завет.

Така што не е во согласност со новозаветната употреба кога Исус е наречен, од одредени лица во современата Црква, "Господарот", наместо "Господ". Понекогаш, можеби, оваа употреба е прифатена во свесно противење против новозаветната концепција на божественоста на Христос; Исус е споменат како "Господарот", на ист начин како што водачот на една школа на уметници е споменат како "Господарот" од страна на неговите следбеници. Или пак зборот значи само оној чии заповеди треба да се слушаат. Но понекогаш современата мода е прифатена од побожни мажи и жени со идејата дека англискиот збор "Господ" е износил и дека употребата на зборот "Господарот" е поблизу до значењето на грчкиот Завет. Оваа идеја е лажна. При преведување на новозаветната ознака на Исус, не треба да се сака да се врати кон првобитното значење на зборот "kyrios". Зашто грчкиот збор веќе беше подложен на развој, и како што е применет кон Исус во Новиот Завет тоа беше јасно религиозен термин. Имаше точно исти религиозни асоцијации кои сега ги поседува нашиот англиски збор "Господ". И тоа поради речиси иста причина. Религиозните асоцијации на англискиот збор "Господ" се должат на библиската употреба; и религиозните асоцијации на новозаветниот збор "kyrios" исто така се должат на библиската употреба - употребата на Септуагинтата. Христијанинот, тогаш, треба да запомни дека "малку знаење е опасна работа". Униформната замена на "Господарот" за "Господ" при зборувањето за Исус има само лажен изглед на свежина и оригиналност. Во реалност тоа понекогаш значи отстапување од духот на новозаветната употреба.

Соодветно, Бусет изврши услуга во поставувањето на јасно олеснување на религиозното значење на зборот "Господ". Но тој не успеа да објасни примената на тој збор кон Исус.

Понатаму, дополнителни тешкоќи ја опкружуваат теоријата на Бусет. Терминот "Господ" како што се применува кон Исус, и религиозниот став кон Исус изразен со терминот, настана, според Бусет, во состаноците на заедници како онаа во Антиохија, и под влијанието на паганските концепти. Но, се разбира, објаснувањето на Бусет за потеклото на павлинизмот сè уште не е целосно претставено. Павлинизмот е нешто многу повеќе од естатичкото обожавање на култен бог; личниот однос кон Христос доминира во секој оддел на животот на апостолот.

Бусет го признава овој факт. Религијата на Павле, тој признава, е нешто многу повеќе од религијата што беше изразена во состаноците на Црквата во Антиохија. Но тој претпоставува дека другите елементи на религијата на Павле, колку што се широки, барем имаат својата почетна точка во култот. Тука се наоѓа еден од најмалку веродостојните елементи во целото градење. Бусет ја потцени индивидуалистичката природа на религијата на Павле. Барем тој не успеа да покаже дека павлинистичкиот живот "во Христа" или "во Господа" е произведен со развој од естатички искуства во состаноците на Црквата во Антиохија.

Но ако индивидуалистичката религија на Павле беше развиена од "култот", како беше развиена? Како да се објасни воведувањето на новите елементи? Бусет со голема сериозност го нападна овој проблем. И тој се обидува да покаже дека религијата на Павле како што се појавува во Посланијата беше развиена од култната религија на Антиохија со идентификување на "Господ" со "Духот", и со генерализирање и етизирање на концепцијата на активноста на Духа.

Доктрината на Павле за Духот, верува Бусе, е изведена од паганската мистична религија на хеленстичката ера. Сосема настрана од прашањето на терминологијата - иако тврдењата на Рајценштајн се сметаат од Бусе дека се суштински точни - фундаменталниот песимистички дуализам на Павле се засноваше, според Бусе, на оној широко распространет тип на мислење и живот кој се појавува во мистериозните религии и во херметичките списи. Според овој песимистички начин на размислување, спасението никогаш не може да се постигне со човечка природа, дури ни со божествена помош, туку само со целосно ново начало, произведено со замена на божествената природа за стариот човек. Бусе продолжува, апостолот Павле го прошири овој супернатурализам, оваа замисла за доминацијата на божествената моќ во новиот живот, далеку надвор од границите на култот или на визионерските искуства; Духот беше направен да биде владејачки принцип на христијанинот; не само пророштво, јазици, исцелување и слично, сега беа сметани за плод на Духот, туку и љубов, радост, мир, трпение, доброта, добрина, верност, кротост, самоодржување. Но, ова проширување на активноста на Духот од страна на Павле, инсистира Бусе, не вклучуваше најмала слабост на супернатурализмот кој беше карактеристичен за првобитната замисла; Духот што произведе љубов, радост, мир, имаше исто толку мало врска со човечкиот дух како Духот што ги тераше луѓето да зборуваат јазици. И супернатурализмот што овде се појавува во прославена форма беше изведен, заклучува Бусе, од мистичната паганска религија на хеленстичката ера.

Овој аргумент веќе е дискутиран, и неговата слабост е посочена. Павловата доктрина за Духот не беше изведена од современиот паганизам. Но објаснувањето на Буссетовата теорија сè уште не е завршено. Духот чии активности беа проширени од Павле во највнатрешните простори на христијанинот, беше идентификуван, вели Буссет, со "Господ" (2 Кор. ii. 17). Оваа идентификација изврши важна влијание врз двата елемента што беа споени заедно; изврши важна влијание врз концепцијата и на "Господ" и на "Духот". Ако "Господ" беше идентификуван или доведен во многу блиска врска со Духот, и ако активноста на Духа се прошири на целиот живот, тогаш "Господ" повеќе не можеше да биде за Павле само култ-бог кој беше присутен на состаните на Црквата. Напротив, Тој мораше да биде присутен насекаде каде што беше присутен Духот - односно, Тој мораше да биде она во што христијанинот живееше и се движеше и го имаше својот битие. Така Павле можеше да формира изненадувачката фраза "во Христа" или "во Господа", за која Буссет признава дека нема аналогија во паганската религија. Од друга страна, концепцијата на Духа, верува Буссет, беше нужно модифицирана со нејзината врска со "Господ". Со идентификацијата со вистинска личност која живееше само пред неколку години, "Духот" доби личен квалитет кој инаку не го поседуваше. Или, кажано на друг начин, Павловата фраза "во Господа" не е точно иста по значење како фразата "во Духа"; зашто таа поседува еден вид личен карактер. "Ова извонредно мешање на апстракција и личност", вели Буссет, "оваа врска на религиозен принцип со личност која одеше овде на земјата и тука претрпе смрт, е феномен на особено моќ и оригиналност."

Во овој момент, Бусет е во опасност да биде неверен на фундаменталните принципи на својата реконструкција; тој е во опасност да ја поврзе религијата на Павле со конкретната личност на Исус. Но тој ја открива опасноста и ја избегнува. Не треба да се претпоставува, вели тој, дека Павле имал некоја многу јасна претстава за карактеристиките на историскиот Исус. Зашто ако тој имаше таква претстава, тој никогаш не би можел да го поврзе Исус со апстракција како Духот. Сè што го интересирало, тогаш, било фактот дека Исус живеел и особено дека Умрел.

Сепак, овие голи факти се сметаат за доволни за да му дадат на претставата на Павле за Духот-Господ онаа особено лична квалитет што го восхитува Бусет! Вистината е дека Бусет се наоѓа во овој момент лице во лице со тешкоќата што ја опфаќа секој натуралистички објаснување на генезата на религијата на Павле. Проблемот е што тесната поврзаност на Павле со историскиот Исус е императивно потребна од историчарот за да му даде на односот на Павле со Христос онаа топла, лична квалитет што сјае на секоја страница од Посланијата; додека, од друга страна, широката одвоеност на Павле од историскиот Исус е исто така императивно потребна за да не биде спречен Павле од историската традиција во подигањето на Исус до божествена величина и во неговото поврзување со Духот Божји.

Модерната критика се движи помеѓу двете барања; таа се обидува да ги зачува правата на секое од нив. Бусет е повеќе впечатлен од второто барање; Вернле, неговиот противник, е повеќе впечатлен од првото. Но и двајцата се подеднаку погрешни. Всушност, постои само еден начин да се излезе од тешкото положение. Тоа е стар начин и радиокален начин. Но светот на научниците може да се врати кон него на крајот. Фундаменталната тешкоћа во објаснувањето на потеклото на павлинизмот никогаш нема да исчезне со игнорирање; таа никогаш нема да подлежи на компромиси од било кој вид. Таа ќе исчезне само кога Исус ќе биде признаен како оној што навистина е - она што Павле го претпоставува дека е и она што сите Евангелија го претставуваат како - вечниот Син Божји, дојден на земјата за откуп на човекот, сега повторно седнат на престолот на својата слава и работи во срцата на своите ученици преку својот Дух, како што само Бог може да работи. Такво решение никогаш не било толку непопуларно како што е денес. Прифаќањето на него ќе вклучи коперниканска револуција во многу области на човечката мисла и живот. Но одбивањето на такво прифаќање остави историски проблем кој досега не е решен.

Во еден момент, Боусет признава, дека религијата на Павле беше заснована на историски факт. Таа беше заснована на смртта на Исус. Но интерпретацијата на Павле за смртта на Исус беше изведена, според мислењето на Боусет, во важни детали од современата паганска религија; поимот на Павле за умирање и воскреснување со Христа беше формиран под влијанието на широко распространетата паганска концепција на умирачкиот и воскреснувачкиот бог. Оваа тврдење стана прилично вообичаено меѓу неодамнешните учени; материјал во поддршка на тоа беше собран во погодна форма од М. Брукнер. Но, всушност, доказите во поддршка на тврдењето се од најслаб вид. Прегледот на хеленстичката религија што беше обид во Глава VI откри, навистина, факт дека одредени богови, особено Атис, Адонис и Озирис, беа претставени прво како умираат, а потоа како воскреснуваат. Сличноста на овие фигури едни со други можеби се објаснува со хипотезата дека сите тие првоначално биле богови на вегетацијата, чија смрт и воскреснување претставувале венење на вегетацијата есен и нејзино обновување во пролет. На прв поглед, паралелата меѓу овие богови и Исус може да изгледа впечатлива. Исус исто така беше претставен како умира и како повторно доаѓа во живот. Но, какво е значењето на паралелата? Дали може да значи дека целата Новозаветна приказна за смртта и воскреснувањето на Исус е изведена од овие митови за вегетацијата? Такво е заклучокот на некои модерни учени. Но, се разбира, овој заклучок е апсурден и не е фаворизиран од Боусет. Есенцијалната историчност на верувањето во Неговото воскреснување меѓу Неговите интимни пријатели стои премногу цврсто за да биде потресена од било која теорија на зависност од паганскиот мит. Така, аргументот извлечен од паралелата меѓу Новозаветната приказна и паганскиот мит за умирачкиот и воскреснувачкиот бог докажува премногу. Ако докажува нешто, тоа докажува дека Новозаветната приказна за воскреснување е изведена од паганскиот мит. Но, такво гледиште не беше задржано од било кои сериозни историчари. Затоа, ќе треба да се признае дека паралелата меѓу верувањето дека Адонис и Озирис и Атис умреле и воскреснале, и верувањето дека Исус умрел и воскреснал не е произведена од зависност на една приказна од друга. Ќе треба да се признае, затоа, дека паралелата не секогаш значи однос на зависност. И ако тоа не го прави во еден момент, можеби тоа не го прави ниту во други.

Но, Буусет ќе инсистира дека иако новата заветна приказна за смртта и воскресението на Исус не беше првично создадена од паганскиот мит, сепак влијанието на паганскиот концепт се чувствуваше во толкувањето што Павле му го даде на приказната. Павле веруваше дека христијанинот ја дели судбината на Христос - умрел со Христос и воскреснал со Христос. Но, сличен концепт се појавува и во паганските религии. Класичниот израз на оваа идеја се појавува во често цитираните зборови што ги објавил Фирмикус Матернус: "Бидете храбри, иницијатори, бидејќи бог е спасен; за нас ќе има спасение од неволјите."

Но, мора да се запомни дека сведоштвото на Фирмикус Матернус е многу доцно, и дека доказите за распространетоста на концептот во раниот период се нешто оскудни.

Самоуверените тврдења на неодамнешните писатели во врска со овие прашања се ништо помалку од зачудувачки. Лаичките читатели веројатно ќе добијат впечаток дека истражувачот може да ја реконструира концепцијата на умирачкиот и воскреснувачкиот бог, и на учеството на верниците во смртта и воскресението, врз основа на некоја огромна количина информации во постојните извори. Всушност, ништо такво не е случај. Постојните информации за концепцијата за која се работи се многу оскудни, и највеќе датираат од долго по времето на Павле. Би било претерување, навистина, да се тврди дека концепцијата на умирачкиот и воскреснувачкиот бог, со нејзиното верско значење, не постоела пред павловскиот период. На пример, стар египетски текст е цитиран од Ерман, кој го прави благосостојбата на верникот да зависи од онаа на Озирис: "Исто како што Озирис живее, така и тој ќе живее." Многу веројатно, вакви концепти биле поврзани и со тагување и последователно радосно празнување за Атис и Адонис. Ако концепцијата постоела во предпавловскиот период, тоа ни најмалку не значи дека била вообичаена. Секако, нејзината распространетост е огромно претерана во последните години. Против таквите претерувања, Ј. Вајс - кој сигурно не може да биде обвинет за недостаток на симпатии кон методите на компаративната религија како што се применуваат во Новиот Завет - со право упати внимание на 1 Кор. 1, 23. Христос распнат, вели Павле, бил "за незнабошците глупост." Тоа не изгледа како да незнабошците меѓу кои работеше Павле биле многу запознати со поимот на умирачкиот бог. Ако тврдењата на Брукнер беа точни, ако концепцијата на умирачкиот бог беше толку вообичаена во времето на Павле како што Брукнер претпоставува, Крстот немаше да биде "за незнабошците глупост"; напротив, им се чинеше на незнабошците дека е најприродната работа во светот.

Но дури и да раната распространетост на концепцијата на умирачки и воскреснувачки бог, со нејзиното верско значење, беше подобро утврдена отколку што е, зависноста на Павле од таа концепција никако не би била докажана. Зашто Павловата концепција е целосно различна. Една разлика, се разбира, е совршено очигледна и всушност е општо призната - Павловиот Христос е претставен како што доброволно умира, и умира заради луѓето. "Тој ме љуби," вели Павле, "и се предаде себеси за мене." Апсолутно ништо слично на тоа замислување нема во случајот на паганските религии. Озирис, Адонис и Атис беа застигнати од својата судбина; Исус ја даде својата живот доброволно. Разликата е огромна; таа вклучува во самото срце на религијата на Павле. Како беше предизвикана разликата? Од каде беше изведена Павловата концепција за благодатта на Христос? Дали беше изведена од самиот Исус? Дали беше изведена од познавањето кое Павле го имаше за карактерот на Исус? Претположбата би можела да изгледа природна. Но, за жал, од гледна точка на Бусет, таа мора да биде отфрлена. Зашто ако Павле имаше некаково познавање за вистинскиот карактер на Исус, како можеше тој некогаш да претпостави дека Исус, обичен човек, беше небесниот Господ?

Друга разлика е уште пофундаментална. Смртта и воскресението на паганските богови беше прашање на култот; смртта и воскресението на Павловиот Христос беше историски факт. Најавно е забележано во прегледот на хеленстичката религија дека култите во паганските религии беа многу поцврсто фиксирани од митовете; според мислењето на современите учени, митовете беа изведени од култите, а не обратно. Така, во случајот со "умрелите и воскресените богови", човек е погоден пред сè со целокупниот флуиден карактер на митовете. Приказната за Атис, на пример, се раскажува во многу различни форми, и не изгледа дека имало најмала интерес кај обожавателите на Атис за воспоставување на каква било автентична приказна за смртта и воскресението на богот. Особено "воскресението" на богот се појавува во митовете за Атис, Адонис и Озирис едвај воопшто. Вистинската смрт и воскресение се случија само во култот. Секоја година во март, обожавателите на Атис во Рим прво го видеа богот како лежи мртов, како што беше претставен со елата, а потоа се радуваа на неговото воскресение. Смртта и воскресението тешко дека беа замислени како настани кои се случија еднаш засекогаш одамна. Тие беа мислени како да се случуваат при секоја прослава на фестивалот.

Павловата обработка на смртта и воскресението на Христос е целосно различна. Навистина, од страна на Бусет, разликата е делумно замаглена; Бусет се обидува да покаже дека Павловата замисла за умирање и воскресување на верникот со Христос е изведена од прославата на сакраментите. Но, тоа не може да биде погрешно. Она што е најјасно во Посланијата е историскиот карактер на Павловата порака. Религијата на Павле беше вкоренета во еден настан, а сакраментите беа еден начин да се претстави значењето на настанот. Настанот беше откупната работа на Христос во Неговата смрт и воскресение.

Тука лежи најдлабоката разлика помеѓу Павле и современата религија. Павлеизмот не беше филозофија; не беше збир на упатства за бегство од несреќата на светот; не беше опис на она што секогаш било вистина. Напротив, тоа беше опис на нешто што се случило. Она што се случило, згора на тоа, не беше скриено во далечната и нејасна минатост. Описот на тоа не беше развиен како оправдание за постојните верски форми. Напротив, смртта и воскресението на Исус, на кои беше заснован Павловиот евангелие, се случија само неколку години претходно. И фактите можеа да се утврдат со соодветно сведоштво; очевидците можеа да се прашаат, и Павле детално се повикува на очевидците. Едниот пасус, 1 Кор. xv. 1-8, е доволен за да постави огромен јаз помеѓу Павловиот Христос и паганските спасител- богови. Но карактерот на Павлеизмот не зависи само од еден пасус. На секое место во Посланијата Павле го колока на својот живот на вистината на она што го вели за смртта и воскресението на Исус. Евангелието што го проповедвал Павле беше опис на нешто што се случило. Ако описот беше вистинит, потеклото на Павлеизмот е објаснето; ако не беше вистина, Црквата е заснована на необјаснима грешка.

Оваа последна алтернатива беше испитана во претходната дискусија. Ако Исус не беше божествениот Откупител што Павле вели дека е, како настана Павловата религија на откуп? Три големи хипотези беа испитани и се покажаа како недоволни.

Покажано е дека Павлеизмот не се засноваше на Исус од современиот натурализам; ако Исус беше само она што е претставен од современите натуралистички историчари, тогаш она што е навистина карактеристично за Павле не беше изведено од Исус. Установувањето на овој факт е значајно достигнување на Вреде и Бусет. Но ако она што е суштинско во Павлеизмот не беше изведено од Исус, од каде беше изведено?

Не беше изведено, како што веруваше Вреде, од предхристијанските апокалиптички поими за Месијата; зашто апокалиптичкиот Месија не беше предмет на обожување, ниту пак жива личност што треба да се љуби. Не беше изведено ниту од паганската религија, во согласност со брилијантната хипотеза на Боусет; зашто паганското влијание е исклучено со самото сведоштво на Павле, а паганските паралели целосно пропаѓаат. Но дури и ако паралелите беа десет пати поблиски отколку што се, срцето на проблемот немаше да биде допрено. Срцето на проблемот лежи во павлијанскиот однос кон Христос.

Ток однос не може да се опише со само набројување на детали; не може да се сведе на пониски термини; тоа е апсолутно едноставна и неделива работа. Односот на Павле кон Христос е однос на љубов; а љубовта постои само меѓу личности. Не е група идеи што треба да се објасни, ако се објаснува павлинизмот, туку љубовта на Павле кон својот Спасител. А таа љубов е вкоренета, не во она што Христос рече, туку во она што Христос го направи. Тој "ме љуби и се предаде за мене". Таму лежи основата на религијата на Павле; таму лежи основата на целото христијанство. Таа основа е потврдена со извештајот за Исус даден во Евангелијата, и даден, навистина, во сите извори. Таа е спротивна само на современите реконструкции. А оние реконструкции сите пропаѓаат. Религијата на Павле не беше основана на комплекс на идеи изведени од јудаизмот или од паганизмот.

Таа беше основана на историскиот Исус. Но историскиот Исус на кој беше основана не беше Исус од современите реконструкции, туку Исус од целото Ново Завет и од христијанската вера; не учител кој преживеа само во споменот на своите ученици, туку Спасителот кој по завршувањето на својата откупна работа сè уште живееше и сè уште можеше да биде љубен.

Џон Гризем Махен (1881-1937) беше американски пресвитеријански научник од Новиот Завет, којшто предводеше бунт против модернистичката теологија во Принстон, и го основа Вестминстерската теолошка семинарија како и Православната пресвитеријанска црква.