Vol. 28 ·No. 36 · August 30, 2026
Q'oyllur Rit'i iskay k'aspi kaqpa ñawpaqniypi Jesus Rikuchkaq
Mateo 27:38
Musuq experiencia
Ñawiriy ñawiriqpi
Kay artikulota revistas hinaraq ñawiriy - portada, autor willay, chaymanta ima device nisqapi curl-animated pages.
Mosqoypi Jesustata Q'awaq Thief nisqanmanta
Rev. Mark Moser qillqasqan
Kimsa crus nisqata rik'urqanki - perhaps in q'omormanta urqupi o llantaypi. Jesusqa chawpita cruzpi wark'usqa, ñawpaqninpi qullawninpipis iskay thief (Mateo 27:38). Ninchikmanu ewan paykunata, Scripture nisqanmanta suyanchik, kimsa imatapas compartinqa.
Ñawpaq, Evangelio nisqankuqa paykunata q'awaq, thief, o huch'uy nisqanku. Kayqa manataq huch'uy thiefchu; Romaqa manataq pickpocket nisqata crucifixionta ruranchu. Crucifixionqa akllasqa violento delincuente, insurrectionista, hinaspata - q'omormanta Roma ordenninta amenazaptin. Kay runakunaqa sinchi huch'uy nisqachu.
Q'umpi, kay thief nisqakunaqa crucifixionpi wark'usqa. Roma cruzpi wañurqanku.
Kay crucifixion nisqata entenderqa vale la pena. Estados Unidosqa manataq crucifixionta empleanchu, chaymanta kanman chayqa, Octavo Amendment nisqan, "cruel y unusual castigo" nisqanta, q'apaqta hawanchikman. Crucifixionqa sinchi cruel - máximo dolor, máximo humillación, máximo espectáculo. Ciceroqa "cruel y frightful nisqanmanta castigo" nispa, agonia, hambre, sed, calor, insectos, inmovilidad nisqata descripsirq.
Ñinchik Cristianosqa "cruz nisqanmanta mensaje" nisqanchik - chayqa buena noticia - hinaptinmi. Roma mensaje nisqanmanta cruzqa kay hinam: Roma nantaqchu. O más directamente: Césaraqa Rey. Rey nisqanmanta K.
Tercero - chayqa muchospa sorpresa - iskay thief nisqakunaqa Jesusta insultarqanku. Mateoqa Matthew 27:44). Markqa iskaynin reports nisqan (Marcos 15:32). Chayqa escena qallariynin. Pero Lucasqa willawanchik, imapas cambian.
Ñawpaqta, Lucasman kutayuqta kay, China suyupi q'ara incidenteta willaykusayki. Huk wasi iglesia Jesukristupa retratonta paredpi rikhurachirqan, chaymanta local gobierno oficialkunaqa suyanku autoridadninchis q'awayllapi rikhurachun. Chaymanta, Presidente Xi paqtayuqwan huk local gobernadorpa retrankuna - Xi Jesukristupa q'umallinpi, gobernadorqa awqallinpi. Chayqa, mana allinchu ruwarqan. Wasi iglesiaman q'awayllaqkunaqa, retrankuna Jesukristupa flankapi kaq iskay q'apaq runakuna hina interpretayta qallarirqan. Yuyayniypiqa, chayta sut'iyaykuspa, oficialkuna q'uqayninmanta retrankunaqa llajtachirqan.
Ahora, Lucaspa Evangelionninman kutayuq. Huk ch'askaqkuna kaqkuna Jesukristupaqa q'apaqta transformayuqta ruwarqan. Kay q'apaqta, q'apaqkuna Jesukristupaqa huch'ayuqta, chaymanta akllayniypi Jesukristumanmi yuyayta qallarirqan. Chayqa, achka suruqtam, ¿pitaqmi yuyayman ruwan q'apaq, Jesukristupa huch'ayuqta?. ¿Chay q'apaqta Jesukristuman yuyayman ruwarqan?. ¿Imaynataq chay q'apaqta Jesukristupa hatun kawsayninchis ruwarqan?.
Lucasmi q'uqayninchis q'awayllayta. Chaymanta, Lucaspa q'uqayninchis q'awayllayta, paymi q'uqayninchis yachachun.
Crucifixion Scenam
Luke 23:32-33).
Chaymanta tawa simple palabrakuna: “Chaypi q'apaqta churarqan”. Simple. Mana imatapas yachachiq. Chayqa, Biblia Apuwasichayninchis q'umallinpi.
Lucasmi q'usayninchis:
…chaypi q'apaqta churarqan, chaymanta q'apaqkuna, huknin Jesukristupa q'umallinpi, huknin Jesukristupa awqallinpi. Jesukristupaqa, “Yaya, q'apaqkuna pampachay, mana imatapas ruwanq'uq”. Chaymanta, paypa q'apaqninkunata q'apaqkuna ch'illqarqan. Chaymanta runakuna sayayqan, q'awayllaqkuna, chaymanta kamachiqkuna Jesukristupaqa q'apaqkuna, “Wakinqa q'apaqkuna salbabayninchis; chaymanta, si payqa Diospa Chosen One, Jesukristupaqa, payqa salbabayninchis!”. Soldadokuna Jesukristupaqa q'apaqkuna, chaymanta Jesukristuman vinagre ofrecekuyta, chaymanta, “Si payqa Judakunapa Reynin, payqa salbabayninchis!”. Chaymanta, Jesukristupaqa ley nin, “Kayqa Judakunapa Reynin”. (Lucas 23:33-38)
Chaymanta, tawa q'apaqkuna:
Primero, escuchamos lo que dijo Jesús: “Padre, perdónalos, porque no saben lo que hacen” (23:34). Volveremos a esta notable declaración en un momento.
Segundo, notamos lo que otros dijeron: “Salvó a otros; que se salve a sí mismo, si es el Cristo de Dios, su Elegido” (23:35). Note que estas voces burlonas se identifican como los “gobernantes”, aparentemente funcionarios de alto nivel, y sus palabras conceden algo muy importante. También volveremos a esto.
Tercero, notamos lo que dijeron los soldados, mientras se burlaban de Jesús con vino agrio: “Si eres el Rey de los judíos, ¡sálvate a ti mismo!” (23:37).
Finalmente, hay una señal sobre la cabeza de Jesús: “Este es el Rey de los judíos” (23:38).
Estas son las cosas que ven y escuchan los ladrones. Pero, ¿cómo lo entendieron todo? ¿Cómo respondieron? Lucas nos proporciona un versículo sobre el primer ladrón: Uno de los malhechores que estaban colgados lo insultaba, diciendo: Luke 23:39)
Si tomamos estas palabras literalmente, podría parecer que este ladrón le está pidiendo a Jesús que lo salve: ¡sálvate a ti mismo y a nosotros! Pero para no confundir esto con fe salvadora, Lucas dice que este ladrón “lo insultaba” a Jesús. Lo vilipendiaba, dijo Mateo. Ordenar a Jesús que obrara la salvación fue un movimiento desesperado para provocar a Jesús a actuar, como la burla inmadura de un niño: “¿Qué eres, gallina? Como eres tan grande, te desafío a que lo hagas”. Trata de provocar a Jesús a la acción, en lugar de traer una súplica sincera de fe.
Este ladrón no entendió quién es Jesús. Tácticas manipuladoras como esta no tenían posibilidad de tener éxito.
Pero el segundo ladrón —el que Lucas destaca— ha cambiado. Lo que sigue son palabras que reflejan su renovación personal, su renacimiento:
Pero el otro lo reprendió, diciendo: “¿No temes a Dios, ya que estás bajo la misma sentencia de condenación? Y nosotros, en verdad, justamente, porque estamos recibiendo el merecido castigo por nuestras obras; pero este hombre no ha hecho nada malo.” Y dijo: “Jesús, acuérdate de mí cuando vengas a tu reino.” Y le dijo: Luke 23:40-43)
Este ladrón declara tres cosas grandes:
Somos pecadores.
Él reprende al primer ladrón, recordándole a Dios y su sentencia de condenación. Si pudiera ampliar sus palabras, le pregunta al primer ladrón: “¿Qué te pasa? Tú y yo, vamos a morir en unas pocas horas. ¿Es así como quieres terminar tu vida, haciendo las mismas cosas por las que viviste? ¿No temes a Dios? Porque pronto lo encontraremos.”
Este ladrón ahora teme la justicia de Dios: “Y nosotros, en verdad, justamente, porque estamos recibiendo el merecido castigo por nuestras obras.” Está diciendo: “Merecemos esto. Tú y yo conocemos las vidas que hemos vivido.”
Encontrar justicia en la propia crucifixión es una admisión notable. De hecho, mucha gente se solidarizaría con él si se quejara de los excesos de la crucifixión romana, por la humillación increíble y el dolor excruciantes. (La palabra “excruciantes” se deriva de “de la cruz”.) Pero la mente del ladrón no va allí. No está pensando en los romanos. En cambio, está pensando en un nivel más profundo y esencial, sobre Dios y sobre su propia vida, diciendo: “Merecemos esto. Somos pecadores de la peor clase.” Eso es lo que dice sobre sí mismo.
Pero luego habla de Jesús, y aquí se vuelve aún más claro el asombroso carácter de la transformación del ladrón.
Jesús no es pecador.
El segundo ladrón declara “…pero este hombre no ha hecho nada malo.”
Horas antes se burló de Jesús. Ahora solo ve inocencia. ¿Qué cambió?
Chay q'ayllapiqa, ñawpaqta qhawarisqanchu karqanchu Lucas pasaje nisqanchikmanta. Pay uyarira Jesústa oraykuyta: “Tayta, q'umapayayá taqe.” ¿Pitaq chay nisq'anta? Jesúsmanta kay simikunata iskaynin uyariptiy - kay simikunata q'ani q'uq'ayllapipas - yuyapani, ñuqanchikqa superficialidadmanta q'apaqchanchik. Kayqa manam Jesús ninchu: “Ariq, q'umapayayá q'umapayayá.” Intaq, Jesúsmanta kay simikunata nisq'anta q'ayllapi yuyanchik, chay simikunata nisq'anta, payta q'ayt'aymanta makinpi ch'aknata, kayllapi makinpi ch'aknata, chaymanta q'ayt'aymanta, q'umapayayá taqe nisq'anta. Kayqa manam allin kawsaychu; kayqa q'apaq allin kawsaymi.
Chaymanta, ¿pitaq chay nisq'anta? Kruspi q'ayt'ayuq kaq thaqa willaqqa chiqapmi karq'a: “Kayqa manam ñuqanchikmanta q'apaqchu. Ñuqanchikqa aswan huch'ayuqmi. Chaymi ñuqanchikqa kaypi kaqanchik. Chayqa payqa manam.”
Pedromanta Jesúsmanta kruspi rurananta impacta karq'a. Chayta ñuqanchikqa yachanchik Pedromanta ñawpaq epistolanmanta:
Chay Jesús atarquipayasqa kaptin, payqa manam atarquipayaychu; chay Jesús ñak'arisqa kaptin, payqa manam amañasqachu… (1 Pedro 2:23)
Pedromanta Jesúsqa manam atarquipayaychu, manam amañasqachu. Chayqa ordinary persona kaptin, chayqa q'apaqta juramentayman. Q'apaqta blasfemia yayman. Q'apaqta amañasqaman. Chayqa ñuqanchikqa q'apaqta rurayman. Chaymanta, ñuqanchikqa aswan allin persona ñuqanchikmanta yachanchik, ¿chayqa imataq rurayman? Chayqa manam chaykunata ruraymanchu, chayqa ukhullapi desanimakuspa pasividadman yayman. Chayqa Jesúsqa manam, oraykuyta q'apaqchayta q'umapayayá taqe nisq'anta. Chaymi thaqa willaqqa: Kayqa manam ñuqanchikmanta q'apaqchu.
Jesúsqa Reymi.
Kayqa aswan q'apaqmi. Thaqa willaqqa wañuq runata qhawarqa - makinta, q'ayt'ayuq, poder nisq'ayuq - chaymi: “Q'umapayayá, ñuqata q'umapayayá, qamqa apuwanqa reino nisq'ayuq.” Payqa Jesústaqa, kay wañuq runata, reino nisq'ayuqmi yachin.
¿Pero cómo? Esto es más que concluir que Jesús es inocente. Él está diciendo que Jesús es un rey. Sin embargo, no vio las típicas insignias reales — ciertamente no había gloria, no había riqueza ostensible, nadie se levantó para liberar a Jesús de la cruz, ni había un ejército visible dispuesto a luchar por él. ¿Vio el ladrón algún signo de poder real en Jesús? Recuerda que la cruz romana eliminó todo poder humano, por no hablar del poder real, e incluso el poder para respirar.
Nuevamente, ¿por qué el ladrón pensaría que Jesús es un rey con un reino? Volvamos a nuestra segunda observación del texto de Lucas. Recuerda que los gobernantes se burlaban de Jesús en la cruz, diciendo — ¿y debemos decir, admitiendo? — “Salvó a otros”. No lo niegan. No dicen que él afirmó salvar a otros, ni que otros lo afirmaron en su nombre. Simplemente lo señalan. Conceden que lo hizo. Salvó a otros.
Pero ¿qué piensas que significa “salvar” aquí? ¿Cómo están usando la palabra? Esto es lo que parece significar. Cuando dicen “Vamos a ver si se salva a sí mismo”, se refieren a que Jesús podría salvarse a sí mismo de la muerte. Y así, cuando dicen “Salvó a otros”, podríamos preguntarnos si sabían acerca de las personas que Jesús había resucitado de entre los muertos. Es cierto que la resurrección de Lázaro se hizo muy conocida (Juan 12:9-11), y algo que estos “gobernantes” probablemente sabrían.
Su empleo de la palabra “salvó” parece implicar un acto de poder que libra de la muerte. Están admitiendo que salvó a otros de la muerte.
Pudieron admitir esto porque ya no tenían miedo de la verdad. ¿Por qué no?
Hablemos sobre la psicología del mal. ¿Sabes que cuando el mal está a punto de ganar, puede admitir libremente la verdad? Esto se debe a que las mentes malas creen que hay algo más fuerte que la verdad, a saber, la muerte. Jesús va a estar muerto pronto, así que pueden admitirlo — salvó a otros. De hecho, disfrutan burlándose de él con la verdad en sus momentos de muerte.
Ninaypuni kayta q'ara k'ayllapi yachayta. James Bond pelikulakunatam achka q'apaq wat'akunapi qhaway. Pelikula tukuytaq ñawpaqta, James Bond villayuq hamach'ata wanuqta, James Bondta q'ara k'ayllapi wañuchayta munak. Chaymanta, at'iq villayuq James Bondtaraq willakuy: Allinmi. K'ayllapi q'ayllayta yachanki. Kayllamanta willakuyta q'asa, q'ayllapi wañuqkunatam yachanki, chaymanta mana p'iqtaqtam q'ayllapi wañuchayta atinchu.
Villayuqqa mana q'ayllapi willakuyta q'ara k'ayllapi llakichu, chaymanta willakuyta apaykachay, wañuyta aswan llakichay. Q'ayllapi willakuyta atin, wañuy llakipi q'ayllapi q'ara k'ayllapi.
“Wak'inkunatam q'ayllapi salq'ow.” K'ayllapi ch'aska ukhu q'ara k'ayllapi willakuyta yachayta? ¿Mana Jesuspa k'ayllapi q'ayllapi q'ayllapi at'iq k'ayllapi? Chaymanta soldadokunatam willakuy, “Judeakunapa Q'ayllapi k'ayllapi,” chaymanta Jesuspa “Diospa Ch'aska Q'ayllapi, Akllasqa Q'ayllapi” nispa. ¿K'ayllapi q'ayllapi yachayta? K'ayllapi ch'aska ukhu q'ara k'ayllapi willakuyta yachayta, chaymanta q'ayllapi q'ayllapi q'ayllapi?
K'ayllapi ch'aska ukhu q'ara k'ayllapi yachayta Jesus k'ayllapi q'ayllapi. Q'apaqtaq Luke willakuy, chaymanta q'ayllapi q'ayllapi q'ayllapi, chaymanta Jesuspa umantamanta q'ayllapi, “Kaymi Judeakunapa Q'ayllapi.” Kaymi. K'ayllapi q'ayllapi. Q'ayllapi.
Romakunapa cruzpa willakuyta yuyay. Cesar k'ayllapi. Chaymanta Jesuspa cruzpa willakuyqa aswan q'ayllapi, q'ayllapi q'ayllapi: Kaymi Judeakunapa Q'ayllapi. Cruzpa q'ayllapi willakuy.
¿Imaynatakun chay verdadeswanqa? Suktaq Jesusmanta respetosapa, "Umaykikman chayamunki chayqa, ñukaymanta yuyariway" nispa. Sasachakun, Jesuspa reynoyki ukuman yaykuyta mañakun, Roma reynoyqa munanchu. Probablemente kay pachapi reyno alguno (dechakuspa chayta rurayta yachachkaptin) munanchu. Chay suttuqtaqmi, chay kamayuqtaqmi, Jesuspa reynoyki ukuman asilomanta mañakun. ¿Chay "mana imatapas hukllawachu" ruraqqa, krimenálta chaskinqachu?
Chaymi ruran.
Jesusmi kusisqa gracianwan respondiq: "K'ayaqmi q'umarkikwan paraisoypi kasaq." Ñukaymi q'umayki.
Paraiso.
Ñukayuqamni chaymanta willaway, pay creció chay seqtapi, chay suttuqtaqmi paraiso uku p'unchawpi q'ipiylla nivelpi ocupayta yuyan, chaytaqsi huktaq mana allin ruraqkuna, chaymi hiska chay paraiso uku p'unchawpi yaykuyta asiyanchu. Chaymi pay exmi nisqan, chay exmi willaq, Jesusmi nisqa: "Q'umarkikwan paraisoypi kasaqmi." Paymi nisqa, "Mana chaymanta yachani - chayqa kaymesa p'unchawpi k'umanchu. Chaymi Jesus k'umanchu, chaymi ñukay paraisoymi. Chaymi Jesus q'umaytaq sutt'aynin." Chaymi Jesus q'umaytaq sutt'aynin, chay paraiso sutt'aynin, Jesusmi k'umanchu.
Chaymi k'ayaqnin. Chaymi nisqa K'ayaq. Mana q'ipiylla pachapi. Mana suyayta munanchu, mana allin ruraqkuna. K'ayaq - chaymi k'ayaqnin. Jesusmi mana chaytaqtaq huktaq moral proceso q'umanchu, chay lawless kawsayninmanta asiyanchu. Chaymi q'umaytaq instantáneo regalo.
¿Chaymi Doctrina?
Uqta final nota, ñukayqa q'umanchu. Iglesia ukupi chaymanta doctrina, chaymi yachay. Chaymi yachayninchis, solo chay fehuan justificayninchis. Chaymi algunosninchis abstracto, esterilo, o simplemente "iglesia" nispa. Chaymi qispi willayninchis, chay suttuqtaq ilustra doctrina.
Manam chaymantaqa kabulakunqachu, allin kaqllamanta. Manam chaymantaqa kabulakunqachu, p'unchawkuna llasaqtin amends kananpaq. Kabulakunqaqa, Cristo'pi confianza q'owayllamanta. Payqa ñawirinakunqachu - payqa k'aminpi kaqtin. Chaytaqa yachanchik, humildemanta Jesusta qayakun, reino entrada p'askunaypaq, mana asuykuspa ni manipulakuspa. Huchayuq kaspapas, kay q'omorkunaqa kabulakun, willakusqa chay willakusqa: Hoy. Paraíso.
Christowan q'awayllaykichu ruwaspa, q'ala p'unchaw kama, expectations, duties, "ruwanaykichu" lista llaqtayuqta, iskayrayankichu. Kay listaqa real, allin; Jesusta yachachiwanchik, vecino amaqtaykichu, mama taytaykichu respetaykichu, bautizakuykichu, verdad willakuykichu, etc. Kaykunaqa crecimiento p'askunaykichu, vecino amaqtaykichu, Diospa gloria p'askunaykichu. Pero umphawaykuna, desanimakuspa, confusionkuna p'askunaykichu. Chay p'askunaykichu, cruzpi q'omorkuna qayakuy. Yachaykichu, fe centroqa manam ñawirinakunqachu, Cristo q'owayllamanta. Fe sola justificakunanchik, Cristo sola. Paypi confianza q'owayllamanta, chaymi tukuyta q'awayllaykichu.
Kay doctrina willakunanchik, wañuyta atipaqta. Cristo Reinoqa wañuyta destruyku. Chaymi verdad.
Paraísoqa q'omorkunaman p'askuna. Diospa misericordia p'askunaypaq. Kaykunaqa, q'ala suyayku, payman qayakuspa Reino entrada p'askunaypaq, mana p'askuspa.
Rev. Mark Moserqa New Life Presbyterian Church pastor, Glenside, Pennsylvania.