Umwihariko w'ukwizera kwa Pawulo

Umwibuko w'ukuri wa Paulo

Ubucuti bw'Yesu (Icyatatu 5)

By John Gresham Machen

Mubyo, ukweli w'uko Abakristo bakoresha izina ry'umwami, izina ry'akoreshwaga no mu b cultes bapagani, ntibugomba kwemeza ko hari uhuze na paganism. Kuko izina "Umwami" ryari rizwi cyane, kuko ryakoreshwaga kwemeza umwami, nko na "Mungu". Ntawe wabwiraga Mungu w'ukuri, wabwiraga mu Greki, yari agomba, aho akoresha neno "Mungu", Iyo neno yariyakoreshwaga no mu dini bapagani. Niko nawe yagombaga kuzeza Yesu aho Mungu, aho akoresha neno "Umwami", Iyo neno yariyakoreshwaga no mu b cultes bapagani. Iyo neno yariyakoreshwaga no mu b cultes bapagani, ntibyakoreshwa na influence ya mpangilio ya b cultes bapagani.

Lakini, harikuwa na sababu kubwa zaidi ya kutumia neno la Kigiriki "Bwana" kwa Yesu kuliko ile iliyokuwa inatokana na matumizi yake ya jumla kati ya watu wanaozungumza Kigiriki. Matumizi ya kidini ya neno hilo yalikuwa si tu kwa madhehebu ya wapagani, lakini yanaonekana pia, na kama ilivyo imara zaidi, katika Agano la Kale la Kigiriki. Neno "Bwana" linatumika na Septuaginta kutafsiri "Yahwe" ya maandishi ya Kiebrania. Itakuwa jambo lisilo na maana kujadili sababu zilizoweka wakfu kwa waandishi katika uchaguzi wao wa neno hili hasa. Bila ya shaka, neno fulani la "Bwana" lilihitajika na vyama ambavyo tayari vilijikita katika neno la Kiebrania. Na sababu mbalimbali zinaweza kuonyeshwa kwa uchaguzi wa "kyrios" badala ya neno lingine la Kigiriki linalomaanisha "bwana". Inawezekana maana ya mzizi ya "kyrios" ilieleza vizuri wazo ambalo lilikusudiwa; pengine, pia, maana ya kidini ilikuwa tayari imeambatanishwa na "kyrios", ambayo maneno mengine hayakuwa nayo. Kwa vyovyote vile, sababu zozote zikawa, "kyrios" ndilo neno ambalo lilichaguliwa.

Nyakuri ni ngirakamaro kubwa. Kuko bwa mbere, Kristu yabatiza abantu higitabo cy' Septuagint. Septuagint niwe Biblia w'abisunza ba Yuda, kandi mu misunza, abantu ntibakumva ayo bibilia gusa, ahubwo na bamenshi baheti, "Abatya-Allah" ba Kitabu cya Matendo. Niwe "Abatya-Allah" yakoreshejwe mu batizwa baheti. Na mbere na mbere, abahinduzi b'aje aza kutavuga na misunza- na bose, bamwe bahinduka, na bamwe babaye benshi- na Septuagint yakoreshejwe mu kwigisha. Ayo, abatumwa ba Kristu bavuga ijambo "Mwami" ku Yesu, abumva bamenya ayo bavuga. Bamenya ayo Yesu afata umwanya w'Allah. Kuko ijambo "Mwami" rikoreshejwe mu nyandiko za Kigiriki, niwe jina lyera w'Allah wa Israeli, kandi ayo nyandiko zikoreshejwe neza ku Yesu.

Iyo Septuagint ikoresha ijambo "Mwami", n'akoresha nyandiko za Septuagint ku Yesu, zikoreshejwe neza mu ibandiko bya Paulo, zikoreshejwe neza mu batizwa ba mbere, ni ngirakamaro kubwa Kristu, ni ngirakamaro kubwa ijambo lyo mu paka za kiyahudi. Na zikavoma neza umuhimu w'ijambo lyo ku Yesu. Ahubwo, ijambo lyo mu paka za kiyahudi ni ngirakamaro, na Bousset na baundi bakoresha neza. Iyo ngirakamaro, yakoreshejwe neza na ba mbere-iyo ngirakamaro, ijambo "kyrios" Kigiriki, mu myaka ya mbere, niwe jina w'umwami, na lyakoreshejwe neza. Iyo ngirakamaro, yakoreshejwe neza, ijambo lyakoresha umwanya w'umutungwa na umugabo. Ahubwo, ijambo lyakoreshejwe neza, niwe jina lyera, na lyakoreshejwe neza mu Nyandiko Ntagatifu.

Kwa hiyo, si kwa mujibu wa matumizi ya Agano Jipya wakati Yesu anaitwa na baadhi ya watu katika Kanisa la leo, "Mwalimu," badala ya "Bwana." Wakati mwingine, pengine, matumizi haya yanakubaliwa kwa maandamano ya kiasi dhidi ya dhana ya Agano Jipya ya umungu wa Kristo; Yesu anazungumzwa kama "Mwalimu," kwa njia nyingi kama kiongozi wa shule ya wasanii anavyoitwa "Mwalimu" na wafuasi wake. Au sivyo neno linamaanisha tu yule ambaye maagizo yake yanapaswa kutiiwa. Lakini wakati mwingine mtizamo wa kisasa unakubaliwa na wanaume na wanawake wakunifu wenye wazo kwamba neno la Kiingereza "Bwana" limevaliwa na kwamba matumizi ya neno "Mwalimu" ni karibu zaidi na maana ya Agano Jipya la Kigiriki. Wazo hili ni la uongo. Katika kutafsiri cheo cha Agano Jipya cha Yesu, mtu hapaswi kuhitaji kurudi kwa maana ya asili ya neno "kyrios." Kwa kuwa neno la Kigiriki tayari lilikuwa limepata maendeleo, na likitumika kwa Yesu katika Agano Jipya ilikuwa wazi neno la kidini. Lilikuwa na uhusiano wa kidini ambao sasa unamilikiwa na neno letu la Kiingereza "Bwana." Na kwa sababu nyingi sawa. Uhusiano wa kidini wa neno la Kiingereza "Bwana" ni kwa sababu ya matumizi ya Biblia; na uhusiano wa kidini wa neno la Agano Jipya "kyrios" pia ulikuwa kwa sababu ya matumizi ya Biblia- matumizi ya Septuaginta. Mkristo, basi, anapaswa kukumbuka kwamba "ujifunzaji mdogo ni jambo la hatari." Kubadilisha sare ya "Mwalimu" kwa "Bwana" katika kuzungumza juu ya Yesu kunaonekana tu kuwa na uonevu na uhalisi. Kwa hakika wakati mwingine inamaanisha kuondoka kutoka kwa roho ya matumizi ya Agano Jipya.

Vile vile, Bousset ametekeleza huduma katika kutoa maana ya kidini ya neno "Bwana." Lakini hakuwa na mafanikio katika kuelezea matumizi ya neno hilo kwa Yesu.

Ingorane nyingine, nkuli, zikikariya nadharia ya Bousset. Ijambo "Bwana" kama likivyotumiwa kwa Yesu, na mtazamo wa kidini kuelekea Yesu unaoonyeshwa na neno, ulisitawi, kwa mujibu wa Bousset, katika mikutano ya jamii kama zile za Antiokia, na chini ya ushawishi wa dhana za kipagani. Lakini kwa hakika nadharia ya Bousset kuhusu asili ya Paulinism bado haikufafanuliwa kabisa. Paulinism ni kitu cha zaidi ya ibada ya kishangwe ya mungu wa ibada; uhusiano wa kibinafsi na Kristo unatawala kila idara ya maisha ya mtume.

Bousset anaitambua ukweli huu. Dini ya Paulo, anakubali, ni kitu cha zaidi ya dini iliyoonyeshwa katika mikutano ya Kanisa la Antiokia. Lakini anadhani kwamba vipengele vingine vya dini ya Paulo, vilivyo na ufikiaji mkubwa kama vilivyo, vilikuwa na angalau mwanzo wake katika ibada. Hapa ndipo panapopatikana moja ya mambo yasiyoeleweka katika ujenzi mzima. Bousset ametathmini kupungua kwa tabia ya kibinafsi ya dini ya Paulo. Angalau hakuwa amefanikiwa kuonyesha kwamba maisha ya Paulo "katika Kristo" au "katika Bwana" yalitokana na maendeleo kutoka kwa uzoefu wa kishangwe katika mikutano ya Kanisa la Antiokia.

Lakini kama dini ya kibinafsi ya Paulo ilitokana na "ibada," inaelezewa vipi? Inaelezewa vipi kuanzishwa kwa mambo mapya? Bousset alishambulia tatizo hili kwa bidii kubwa. Na anajaribu kuonyesha kwamba dini ya Paulo kama inavyoonekana katika Barua ilitokana na dini ya ibada ya Antiokia kwa kutambua "Bwana" na "Roho," na kwa ujumla na kimaadili cha dhana ya shughuli za Roho.

Ingizo ya Pawulo ya Roho, Bousset yeye akizi, yaliatokana na dini ya kimapagani ya kimwimbio ya enzi ya Kigiriki. Mbali na suala la maneno - ingawa Bousset anadhani kuwa madai ya Reitzenstein ni sahihi kimsingi - ulimwengu mbili wenye pesimisti wa kimsingi wa Pawulo ulitegemea, kulingana na Bousset, juu ya aina hiyo ya mawazo na maisha ambayo inaonekana katika dini za mafumbo na katika maandishi ya Hermetic. Kulingana na njia hii ya kufikiria ya kukata tamaa, wokovu haungeweza kamwe kupatikana kwa asili ya mwanadamu, hata kwa msaada wa Mungu, lakini tu kwa mwanzo mpya kabisa, unaozalishwa na kubadilishwa kwa asili ya kimungu kwa mtu wa zamani. Bousset anaendelea, kwa mtume Pawulo, ubinadamu huu, dhana hii ya utawala wa nguvu za kimungu katika maisha mapya, ilipanuliwa zaidi ya mipaka ya ibada au uzoefu wa maono; Roho alifanywa kuwa kanuni inayoongoza maisha ya Mkristo; sio tu unabii, lugha, uponyaji, na kadhalika, sasa zilizingatiwa kama matunda ya Roho, lakini pia upendo, furaha, amani, uvumilivu, wema, wema, uaminifu, unyenyekevu, kujidhibiti. Lakini upanuzi huu wa Pawulo wa shughuli za Roho, Bousset anasisitiza, haukuhusisha kudhoofisha kidogo ubinadamu ambao ulikuwa sifa ya dhana ya asili; Roho aliyezalisha upendo, furaha, amani, alikuwa na kidogo sana kufanya na roho ya mwanadamu kama Roho aliyewafanya watu kuzungumza kwa lugha. Na ubinadamu unaoonekana hapa katika umbo zuri ulitokana, Bousset anahitimisha, na dini ya kimapagani ya kimwimbio ya enzi ya Kigiriki.

Iyi nguzanyo yari yarabishojwe, n'imbereke zake zarakomotse. I doktrine ya Pawulo y'Umwuka yari yatokonderewe ku bwaganishi bwa kijamii. Lakini ibisobanuro by'igabo ya Bousset biracyaringanwa. Umwuka umwe wari wongerewe na Pawulo mu ngingo z'umuntu kristu, Bousset avuga, yari wemejwe na "Mwami" (2 Kor. ii. 17). Iyi yemejwa yagize ingaruka kubintu byombi byo guhuriza hamwe; yagize ingaruka kubitekerezo vyombi by' "Mwami" n' "Umwuka". Niba "Mwami" yemejwe, cyangwa ashyirwa hafi, n'Umwuka, n'Umwuka akorera mu buzima bwose, none "Mwami" ntakobwa kuradira Pawulo umwami w'ibikorwa by'umakanika wari uboneka mu mikutano ya Kanisa. Kinyume cyo, akabanda kuboneka ahantu hose Umwuka aboneka - ni ukuvuga, akabanda kubana ibyo umuntu kristu akazirikana n'akazima. Ni ukuvuga, Pawulo yashobora gukora ijambo lizwi "muri Kristo" cyangwa "muri Mwami", ibyo Bousset yemea ko nta gitekerezo cya kilatini kanani. Ku rundi ruhande, itekerezo ry'Umwuka, Bousset ashyira mu muteke, yari yahinduwe n'ihuriro na "Mwami". N'emejwa na umuntu wabayeho imyaka mike mbere, "Umwuka" wapimurwa umuco w'umuntu amwe utari afite. Cyangwa, kuvuga ibihe kimwe mu majambo mengi, ijambo rya Pawulo "muri Mwami" ntirihweye muri maana na jambo "muri Umwuka"; kuko rifite umuco w'umuntu. "Uku kuvangavanga kw'umutakikisho n'umuntu", Bousset avuga, "ihuriro ry'umutakikisho w'ukwera na umuntu wari agambiriye hano ku isi n'akavugwa, ni uruheto rw'umutakikisho n'umutakikisho."

Akatangazwa, Bousset afite urwagwa rwo kutahinduka kw’ibanze ku banzani by’ubushakashatsi bw’ewe; afite urwagwa rwo guhuza inkunda za Pawulo n’umuntu w’umw’enyago Yesu. Iyo ahuye na urwagwa ahatirika. Ntawe wabitekerezaho, avuga, ko Pawulo yari afite ishusho nzima y’ibanze ku b’umw’enyago Yesu. Kuko iyo yari afite ishusho nzima, ntiyari ayobora guhuza Yesu n’ikintu kimwe nka Roho. Iby’ose yari amenyerewe, ni ukuri Yesu yari ameze ati: ‘Yabayeho, na by’’inshi ati: ‘Yatowek’.

N’ubwo bujijqe, ibintu by’ibanze bikekwa ko bizaba byiza k’ingirakamaro ku gitekerezo cha Pawulo ku Roho-Wugamizi w’umw’enyago, bityo bikamw’anya Bousset! Ukuri ni uko, Bousset y’ihuye na urwagwa w’ubushakashatsi, aho bamw’anya ku banzani by’ubushakashatsi ku mushinga w’ibanze ku nk’umw’enyago Pawulo. Ikibazo ni uko uhurira n’umw’enyago Pawulo n’umw’enyago Yesu w’enkuru z’itangazwa rikenerwa n’umwandishi w’ibanze ku nk’umw’enyago, bityo bikamw’anya ku nk’umw’enyago Pawulo n’Uwik’risto, bikamuha ubushyuhe nka buri peji y’Epistolo; ku rundi ruhande, ikibazo ni uko yaguwe n’umw’enyago Pawulo n’umw’enyago Yesu w’enkuru z’itangazwa rikenerwa, bityo Pawulo atahamwe n’inkuru za k’itangazwa ku kuzamisha Yesu ku ntera y’umw’enyago w’ibanze ku Mungu, na ku muhuza n’Roho w’Mungu.

Ushirikisho wa kisasa umekuwa ukitenduka kati ya mahitaji haya mawili; unajaribu kuhifadhi haki za kila mmoja. Bousset anaathiriwa zaidi na hitaji la pili; Wernle, mpinzani wake, anaathiriwa zaidi na la kwanza. Lakini wote wawili wamekosa. Kwa hakika, kuna njia moja tu ya kutoka katika tatizo hili. Njia hiyo ni ya kale na kali. Lakini ulimwengu wa wasomi unaweza kurudi kwake mwishowe. Tatizo la msingi katika kuelezea asili ya Paulo haitawahi kutoweka kwa kupuuzwa; haitawahi kushughulikiwa na maelewano ya aina yoyote. Tatizo hilo litatoweka tu wakati Yesu atatambuliwa kama alivyo kweli—Mwana wa Mungu wa milele, aliyekuja duniani kwa ajili ya ukombozi wa binadamu, ambaye sasa ameketi tena katika kiti cha enzi cha utukufu wake, na anafanya kazi katika mioyo ya wanafunzi wake kwa Roho wake, kama Mungu pekee anavyoweza kufanya. Suluhu kama hiyo haikuwa maarufu sana kama ilivyo leo. Kukubalika kwake kutahitaji mapinduzi ya Copernicus katika idara nyingi za mawazo na maisha ya binadamu. Lakini kukataa kukubalika kama hiyo kumeacha tatizo la kihistoria ambalo mpaka sasa halijatatuliwa.

Mara moja, Bousset anajiruhusu, dini ya Paulo ilitegemea ukweli wa kihistoria. Ilitegemea kifo cha Yesu. Lakini tafsiri ya Paulo ya kifo cha Yesu ilitokana, Bousset anaamini, kwa mambo muhimu kutoka dini ya kipagani ya wakati huo; dhana ya Paulo ya kufa na kuamka pamoja na Kristo ilichaguliwa chini ya ushawishi wa dhana iliyoenea ya kipagani ya mungu anayefa na kuamka. Madai haya yamekuwa ya kawaida sana miongoni mwa wasomi wa hivi karibuni; nyenzo za kuunga mkono zimekusanywa kwa umbo linalofaa na M. Brückner. Lakini kwa hakika, ushahidi unaounga mkono dai hilo ni wa aina dhaifu kabisa. Mapitio ya dini ya Kihiliki ambayo yalijaribiwa katika Sura ya VI yaliibua, kwa hakika, ukweli kwamba miungu fulani, hasa Attis, Adonis, na Osiris, walionyeshwa kwanza kama wanakufa na kisha kama wanainuka. Kufanana kwa takwimu hizi na kila mmoja kunaweza kuelezewa na nadharia kwamba wote walikuwa miungu ya awali ya mimea, ambaye kifo na ufufuo wake walichukua kukoza kwa mimea katika vuli na kuirudia katika chemra. Mwanzoni, sambamba kati ya miungu hii na Yesu inaweza kuonekana kuwa ya kuvutia. Yesu pia alionyeshwa kama anakufa na kama anarudi katika maisha tena. Lakini ni nini maana ya sambamba? Je, inaweza kumaanisha kwamba simulizi yote ya Agano Jipya ya kifo na ufufuo wa Yesu ilitokana na hekaya hizi za mimea? Haya ndiyo hitimisho la baadhi ya wasomi wa kisasa. Lakini kwa hakika hitimisho hili ni la kupoteza akili, wala halipendekezwi na Bousset. Uhalisia muhimu wa imani katika ufufuo Wake miongoni mwa marafiki zake wa karibu unasimama imara sana ili kutikiswa na nadharia yoyote ya utegemezi kwa hekaya ya kipagani. Hivyo hoja inayotolewa kutoka sambamba kati ya simulizi la Agano Jipya na hekaya ya kipagani ya mungu anayefa na kuamka inathibitisha zaidi. Kama inathibitisha kitu chochote, inathibitisha kwamba simulizi la Agano Jipya la ufufuo lilitokana na hekaya ya kipagani. Lakini mtazamo kama huo haujashikiliwa na wanahistoria wowote wa makini. Kwa hiyo itabidi kukubaliwa kwamba sambamba kati ya imani kwamba Adonis na Osiris na Attis walikufa na kukua tena, na imani kwamba Yesu alikufa na akaamka tena haikuzalishwa na utegemezi wa simulizi moja juu ya jingine. Itabidi kutambuliwa, kwa hiyo, kwamba sambamba haimaanishi daima uhusiano wa utegemezi. Na kama haifanyi hivyo katika hatua moja, pengine haifanyi hivyo katika nyingine.

Lakini Bousset azingatia kwamba ingawa simulizi ya Agano Jipya ya kifo na ufufuo wa Yesu haikuzalishwa awali na mythology ya kipagani, lakini ushawishi wa dhana ya kipagani ilijitokeza katika tafsiri aliyoipa Paulo simulizi hiyo. Paulo aliamini kwamba Mkristo anashiriki hatima ya Kristo - alikufa pamoja na Kristo na akafufulwa pamoja na Kristo. Lakini dhana kama hiyo inaonekana katika dini za kipagani. Maelezo ya kawaida ya wazo hili yanaonekana katika maneno ya mara nyingi yanayoitwa na Firmicus Maternus, "Jiwezeni moyo, enyi wanaoanzishwa, kwa kuwa Mungu amesokoka; kwani kwetu kutakuwa na wokovu kutoka kwa matatizo."

Lakini ni lazima tukumbuke kwamba ushuhuda wa Firmicus Maternus ni wa marehemu sana, na kwamba ushahidi wa kuenea kwa dhana katika kipindi cha awali ni duni.

Inshuro z'izamu z'abanditsi b'ikirwa cyane mu bibazo byo mu gihe gishize ntizikwiye gutuma abasoma benshi bafata uwo mubuguzo ko umushakashatsi ashobora kubaza ibitekerezo by'uwumureba na rirya na risha, na b'umugu wabo mu kufa no ku kugaruka, ku bwa uruhuka rw'amakuru y'ikirwa mu masomo y'ikirwa. Mu by'ukuri, nta kintu nk'iki kiko. Amakuru y'ikirwa ku batekerezo byo mu gihe gishize ni make cyane, na make cyane y'amezi y'ikirwa, y'ikirwa y'ikirwa, y'ikirwa y'ikirwa, y'ikirwa. Iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'ukuri, iby'

Lakini ingawa kiasi kikubwa cha wazo la mungu anayekufa na kuamka, pamoja na umuhimu wake wa kidini, kangeweza kuanzishwa vizuri zaidi kuliko ilivyo, utegemezi wa Paulo kwa wazo hilo haungeweza kuthibitishwa kwa njia yoyote. Kwa sababu dhana ya Paulo ni tofauti kabisa. Tofauti moja, kwa kweli, ni dhahiri kabisa na kwa hakika inakubalika sana - Kristo wa Paulo anawakilishwa kama anayekufa kwa hiari, na akifa kwa ajili ya wanadamu. "Alinipenda," anasema Paulo, "na akijitoa nafsi yake kwangu." Hakuna kabisa kitu kama dhana hiyo katika hali ya dini za kipagani. Osiris, Adonis, na Attis walikamatwa na hatima yao; Yesu alitoa maisha yake kwa hiari. Tofauti hiyo ni kubwa; inahusisha moyo wa dini ya Paulo kabisa. Ni kwa njia gani tofauti hiyo ilitokea? Dhana ya Paulo ya neema ya Kristo ilitokana na nini? Je, ilitokana na Yesu Mwenyewe? Je, ilitokana na ujuzi alio nao Paulo kuhusu tabia ya Yesu? Dhana hiyo inaweza kuonekana kuwa ya asili. Lakini kwa bahati mbaya, kutoka kwa mtazamo wa Bousset, lazima ikatengwa. Kwa sababu kama Paulo alikuwa na ujuzi wowote kuhusu tabia halisi ya Yesu, angewezaje kudhani kuwa Yesu, mtu mkuu, alikuwa Bwana wa mbinguni?

Iyindi itandukanyo ni ngand'a cyane. Ugutabi n'ukuzuka kwa ibyuma by'Abapagani byari ikibazo cy'igikorahamo; ukgutabi n'ukuzuka kwa Kristo w'Abapawulo byari ukweli w'akamenyo. Byari byerekwa mu kisasu cya diini z'Abagiriki ko ibigikorahamo mu diini z'Abapagani byari bifunganye cyane kurusha imigani; mu rubanda rwa ba sageshi b'ikirwa, imigani yaturuka ku bigikorahamo ahanda h'ikinyume. Uko no mu kibazo cya "ibyuma by'igutabi n'ukuzuka", umuntu ashyikirwa n'akantu k'ikimigani gikwirabira. Igihe cy'Attis, ku ngero, girabirwa mu makuru mashome atandukanye, kandi nta kigaragara ko hari ukwifanya ku bamugarira Attis ku rwego rwo gushakisha akakweli k'akamenyo ku gutabi n'ukuzuka kwa ibyuma. Ahanda yose, "ukuzuka" kwa ibyuma ku migani ya Attis, Adonis, n'Osiris gusa gusa. Ugutabi n'ukuzuka kw'ibyuma byabera gusa mu bigikorahamo. Buri mwaka mu Mweri wa Gatatu, abamugarira Attis i Roma basoma ibyuma bazima kw'igiti cya firimbi, bityo bakizirika ku kuzuka kwa ibyuma. Ugutabi n'ukuzuka byari byaheshejwe ko ni byabaye rimwe na byose igihe cyashize. Byari byakobwa ko ni byabera mu isabukuru y'umwaka.

Ukwirabira kwa Pawulo ku gutabi n'ukuzuka kwa Kristo ni kinyuranye na byose. Na Bousset, mu by'ukuri, itandukanyo rikandamizwa; Bousset agerageza kwerekana ko kwizera kwa Pawulo ku gutabi n'ukuzuka kwa umugirira na Kristo aturutse ku isabukuru y'ibisakramentu. Kandi ntakosa rikubwa. Iby'umwake byose mu ibiganiro ni akamenyo ka Pawulo. Diini ya Pawulo yari imeze ku iby'akamenyo; ibisakramentu byari uburyo bwo kwerekana ukweli w'akamenyo. Iby'akamenyo byari ukuboko kwa Kristo mu gutabi n'ukuzuka kw'ibyuma.

Hapa kuna tofauti kubwa zaidi kati ya Paulo na dini za wakati. Ukristo wa Paulo haukuwa falsafa; haukuwa seti ya maelekezo ya kuepuka misukosuko ya dunia; haikuwa ni habari ya kile ambacho heri kilichokuwa kweli kila mara. Kinyume chake, ilikuwa ni habari ya kile kilichotokea. Kile kilichotokea, zaidi ya hivyo, haikufichwa katika wakati uliopita na ulio mbali. Habari ya hilo haikuelezwa kama hoja ya kuweka misingi ya kidini iliyokuwepo. Kinyume chake, kifo na ufufuo wa Yesu, ambao injili ya Paulo ilitegemea, ilitokea miaka michache tu iliyopita. Na ukweli uliweza kuthibitishwa kwa ushuhuda wa kutosha; mashahidi waliweza kuulizwa, na Paulo anawataja mashahidi kwa kina. Aya moja tu, 1 Kor. xv. 1-8, inatosha kuweka korongo kubwa kati ya Kristo wa Paulo na miungu ya wapagani. Lakini tabia ya Ukristo wa Paulo haitegemei aya moja. Kila mahali katika Barua Paulo anaweka maisha yake yote juu ya ukweli wa kile anachosema kuhusu kifo na ufufuo wa Yesu. Injili aliyoiinjiliza ilikuwa habari ya kile kilichotokea. Kama habari ilikuwa kweli, asili ya Ukristo wa Paulo inaelezwa; kama haikuwa kweli, Kanisa linatokana na kosa lisilo na maelezo.

Chaguo hili la mwisho limechunguzwa katika mjadala uliopita. Kama Yesu alikuwa siye Mwokozi wa Mungu ambaye Paulo anasema yeye ni, je, dini ya Paulo ya wokovu ilitokana na nini? Nadharia tatu kubwa zimechunguzwa na zimeonekana kutokidhi.

Ukristo wa Paulo, umeonyeshwa, haukuwa unategemea Yesu wa uasili wa kisasa; kama Yesu alikuwa yule tu anavyowakilishwa na wanahistoria wa kisasa wa asili kuwa, basi kile ambacho ni tofauti kwa Paulo hakutokani na Yesu. Uthibitishaji wa ukweli huo umekuwa ni mafanikio ya kumbuka ya Wrede na Bousset. Lakini kama kile ambacho ni muhimu katika Ukristo wa Paulo haikutokana na Yesu, alitokana na nini?

Isingaga ntacyo kuva, nk'uko Wrede yizeye, ku gitekerezo cya apocalyptique cy'Abayahudi cyerekeye Messiah mbere ya Kristo; kuko Messiah wa apocalyptique ntiyari umutoni w'kuramwa, na si umuntu muryo ukiriho umwe wakundwa. Isingaga ntacyo kuva kuri diyite ye pagan; ahakurikije hypothesis nziza ya Bousset; kuko ingaruka ya paganism ikexwa na self-testimony ya Paul, na parallels za pagan zose zirahomboka. Ariko niba parallels zari hafi kumpfunyiko z'umfunyi, ntacyo kizwi, ingirakamaro y'ikibazo ntikizabera gusa. Ingirakamaro y'ikibazo kizwi mu rubanda rwa Paulin relation na Kristo.

Uhu rubanda ntirushobora kugaragazwa na kugaragaza byinshi; ntirushobora kugabanuka ku masharti make; ni ikintu kizima kandi kigenda paka. Uhu rubanda rwa Paul na Kristo ni rubanda rwa kumukunda; na kumukunda biba hagati ya bantu. Ntirumutwe w'ideas ugomba kugaragazwa, niba Paulinism igomba kugaragazwa, no kumukunda kwa Paul na Mucunguruwe. Na uwo mukundo ushizwemo, si ku byo Kristo yari yavuze, no ku byo Kristo yari yakore. Y "yarakundaga nda kandi yari yizigamye fore nda." Hano ni hasi ya diini ya Paul; hano ni hasi ya kristianismu yose. Iyo hasi ishyigikiwe na akubara ya Yesu iri mu ivangeli, na iri, na by'ukuri, mu masomo yose. Isanzwe gusa na reconstructions z'ishya. Na reconstructions z'ishya zirahomboka. Diini ya Paul ntiyashinzwe ku gitekerezo cya Judaism cyangwa paganism.

Yashinzwe ku Yesu w'ishami. Ariko Yesu w'ishami ushize yari Yesu, si Yesu wa reconstructions z'ishya, no Yesu w'ivangeli vyose na kristianismu y'ukuri; si umurezi wari usigaye mu rukumbura rw'abadisiple be, no Mucunguruwe wari wazimiye akamaro k'kurandura kwari kwakorewe, yari akiriho kandi yari akundwa.

John Gresham Machen (1881-1937) yari umuhanga wa Presbyterian wa Kiamerika wabishobora Byakimenya Bya Mpinga, wuyoboye ivururu rikwankiko theology ya kijamana muri Princeton, na yashinze Seminari ya Theolojia ya Westminster kimwe na Kanisa ya Presbyterian ya Orthodox.