Umwabutiro w'ukuri kwa Pawulo

Umwihariko w'ukuri wa Paulo

Ubwami bwa Yesu (Icyo 5)

By John Gresham Machen

Mubyo, ukweli w'uko Abakristo bakoresha itulu lyo nabakoreshaga mu b cults pagan ntabwo bitangaza uwo wese ku paganism. Kuko itulu "Mwami" yari imishinga itatuwe ku izina ry'umwami, nko na "Mungu". Ntabwo twari ngombwa kuko twabanza kutumia amagambo y'ikigiriki. Umisionari wifuza kwamisha Mungu w'ukuri yari ngombwa, iyo yavugaga Kikigiriki, kutumia neno "Mungu", Iyo yari imvugo mu dini pagan. Niko nawe yifuza kweguliza Yesu nko Mungu, kwa neno lyo, yari ngombwa kutumia neno "Mwami", na ene neno lyo nabakoreshaga mu paganism. N'uko n'uko, kutumia neno Kikigiriki ntabwo bitangaza ku koncep yo mu koncep z'ibanze mu dini polytheistic.

Ariho icyatumiye ikigambo cha Kigiriki "Mwami" gikoreshwa ku Yesu kikaba kigikomeye cyane kirokereye kilekerereye mu bantu bavugana Kigiriki. Uko ikigambo Mwami kigiriki kigamiye gukoreshwa mu vyaro vya kidini, ntago kyalinzwa ku bantu b'ibihango vya mpagani, kigabo kigaragara, na kikimenyeka cyane, mu Isebo rya Kigiriki rya Testamentu ya Kale. Icyo kigambo "Mwami" kigakoreshwa na Septuaginta kubadilisha "Jahwe" mu andiko ya Ibranizi. Ntaakokera kwaganira ku ngwino zilihamye abahindura mu guhitamo icyo kigambo. Icyo ni ukwemeza ko kwakenewe igambo ku "Mwami" mu vy'ubusanzire by'izina rya Ibranizi. Na hakozweho ingwino zimwe zirihamye ku guhitamo "kyrios" aho kw'izina elyake ya Kigiriki rikoreshwa ku "mwami". Bishoboka, ishimya y'icya "kyrios" yagombaga kuza mu ngwino; bimwe, na namwe, ikigambo "kyrios" cyakoreshaga mu vyaro vya kidini, abandi batagikoreshe. Na rwose, nawapo twavugaho, "kyrios" ni icya kigambo cyahitwaga.

Nyakuri ni ya nguvu kubwa. Kwa sababu ilikuwa ni miongoni mwa wasomaji wa Septuagint ambapo Ukristo ulianza kuenea. Septuagint ilikuwa Biblia ya masinagogi ya Kiyahudi, na katika masinagogi kusomwa kwake kuliwasikiliza sio tu Wayahudi bali pia makundi makubwa ya Waganati, "Watu waufugao Mungu" wa Kitabu cha Matendo. Ilikuwa na "Watu waufugao Mungu" ambapo utume kwa Waganati ulianza. Na hata pale kulikuwa na wabanwa Waganati ambao hawakupitia shuleni mwa sinagogi katika kipindi cha awali sana pengine wabanwa kama hao walikuwa wachache- hata basi Septuagint ilitumika mara moja katika maelekezo yao. Hivyo basi wamisionari wa Kikristo walipotumia neno "Bwana" kwa Yesu, wasikilizaji wao walijua mara moja walichomaanisha. Walijua mara moja kwamba Yesu alichukua nafasi ambayo inachukuliwa tu na Mungu. Kwa sababu neno "Bwana" linatumika mara nyingi katika maandishi ya Kigiriki kama jina takatifu la Mungu wa makubaliano wa Israeli, na aya hizi zilitumika kwa uhuru kwa Yesu.

Kutumia Septuagint kwa neno "Bwana," na matumizi ya aya za Septuagint kwa Yesu, ambazo zinaonekana kama jambo la kawaida katika Barua za Paulo, ilikuwa ya umuhimu mkubwa zaidi kwa utume wa Kikristo wa awali kuliko matumizi ya neno katika ibada za kipagani. Na inaangaza zaidi juu ya umuhimu wa asili wa neno kama lilivyotumika kwa Yesu. Lakini matumizi ya kipagani yanapendeza, na kuonyeshwa kwake na Bousset na wengine kunapaswa kupokewa kwa shukrani. Ukweli muhimu umeanzishwa zaidi na zaidi na utafiti wa kisasa- ukweli kwamba neno la Kigiriki "kyrios" katika karne ya kwanza ya enzi yetu lilikuwa, popote lugha ya Kigiriki ilienea, kwa uwazi cheo cha umungu. Matumizi ya kawaida ya neno kwa hakika yaliachwa; neno hilo liliendelea kueleza uhusiano ambao bwana alimwendea watumwa wake. Lakini neno hilo lilikuwa neno la kidini, na ni kwa maana ya kidini, hasa kama ilivyorekebishwa na Septuagint, kwamba inaonekana katika Agano Jipya.

Kwa hiyo, si kwa mujibu wa matumizi ya Agano Jipya wakati Yesu anaitwa na baadhi ya watu katika Kanisa la leo, "Mwalimu," badala ya "Bwana." Wakati mwingine, pengine, matumizi haya yanakubaliwa kwa maandamano ya kiasi dhidi ya dhana ya Agano Jipya ya umungu wa Kristo; Yesu anazungumzwa kama "Mwalimu," kwa njia nyingi kama kiongozi wa shule ya wasanii anavyoitwa "Mwalimu" na wafuasi wake. Au sivyo neno linamaanisha tu yule ambaye maagizo yake ni ya kutii. Lakini wakati mwingine mtizamo wa kisasa unakubaliwa na wanaume na wanawake wakunifu wenye wazo kwamba neno la Kiingereza "Bwana" limevaliwa na kwamba matumizi ya neno "Mwalimu" ni karibu zaidi na maana ya Agano Jipya la Kigiriki. Wazo hili ni la uwongo. Katika kutafsiri cheo cha Agano Jipya cha Yesu, mtu hapaswi kuhitaji kurudi kwa maana ya asili ya neno "kyrios." Kwa kuwa neno la Kigiriki tayari lilikuwa limepata maendeleo, na likitumiwa kwa Yesu katika Agano Jipya ilikuwa wazi neno la kidini. Lilikuwa na uhusiano wa kidini ambao sasa unamiliki na neno letu la Kiingereza "Bwana." Na kwa sababu nyingi sawa. Uhusiano wa kidini wa neno la Kiingereza "Bwana" ni kwa sababu ya matumizi ya Biblia; na uhusiano wa kidini wa neno la Agano Jipya "kyrios" pia ulikuwa kwa sababu ya matumizi ya Biblia - matumizi ya Septuaginta. Mkristo, basi, anapaswa kukumbuka kwamba "ujifunzaji mdogo ni jambo hatari." Kubadilisha sare ya "Mwalimu" kwa "Bwana" katika kuzungumza juu ya Yesu kunaonekana tu kama umuhimu wa upya na uhalisi. Kwa hakika wakati mwingine inamaanisha kuondoka kutoka kwa roho ya matumizi ya Agano Jipya.

Ipasavyo, Bousset ametekeleza huduma katika kutoa maana ya kidini ya neno "Bwana." Lakini hakuwa na mafanikio katika kuelezea matumizi ya neno hilo kwa Yesu.

Inzitikizo nyingine, nkuli, zikikuluza nadharia ya Bousset. Ijambo "Bwana" kama lihtashiriwa kuhusu Yesu, na mtizamo wa kidini kuelekea Yesu unaoonyeshwa na neno, ulisituka, kwa mujibu wa Bousset, katika mikutano ya jamii kama zile za Antioka, na chini ya ushawishi wa dhana za kipagani. Lakini kwa hakika, Bousset hajayafafanua kabisa asili ya Paulinism. Paulinism ni kituo zaidi ya kuabudu kwa msisimko wa mungu-mkult; uhusiano wa kibinafsi na Kristo unatawala kila idara ya maisha ya mtume.

Bousset anaitambua ukweli huu. Dini ya Paulo, anakubali, ni kituo zaidi ya dini iliyoonyeshwa katika mikutano ya Kanisa la Antioka. Lakini anadhani kwamba vipengele vingine vya dini ya Paulo, vilivyopanuka kama vilivyo, vilikuwa na angalau mwanzo wake katika kundi. Hapa ndipo panapopatikana moja ya mambo yasiyoeleweka kabisa katika ujenzi mzima. Bousset ametathmini kupungua kwa tabia ya kibinafsi ya dini ya Paulo. Angalau hakuwa na kufanikiwa kuonyesha kwamba maisha ya Paulo "katika Kristo" au "katika Bwana" yalitokana na maendeleo kutoka uzoefu wa msisimko katika mikutano ya Kanisa la Antioka.

Lakini kama dini ya kibinafsi ya Paulo ilitokana na "kundi," inaelezweje? Inaelezweje kuanzishwa kwa mambo mapya? Bousset alikabiliana na tatizo hili kwa bidii kubwa. Na anajaribu kuonyesha kwamba dini ya Paulo kama inavyoonekana katika Barua ilitokana na dini ya kundi la Antioka kwa kutambua "Bwana" na "Roho," na kwa ujumla na kimaadili cha dhana ya shughuli za Roho.

I doktrini ya Paulo ya Roho, Bousset aamini, ilitokana na dini ya kimapagani ya kimisteri ya enzi ya Kigiriki. Mbali na suala la maneno - ingawa Bousset anadhani hoja za Reitzenstein ni sahihi kimsingi - ufundishaji wa Paulo wa kutokuwa na tumaini ulitegemea, kulingana na Bousset, juu ya aina hiyo ya mawazo na maisha ambayo inaonekana katika dini za mafumbo na katika maandishi ya Hermetic. Kulingana na njia hii ya kufikiria ya kukata tamaa, wokovu haungeweza kamwe kupatikana kwa asili ya mwanadamu, hata kwa msaada wa Mungu, lakini tu kwa mwanzo mpya kabisa, unaozalishwa na kubadilishwa kwa asili ya Mungu kwa mtu wa zamani. Bousset anaendelea, kwa mtume Paulo, ubinadamu huu, dhana hii ya utawala wa nguvu za Mungu katika maisha mapya, ilipanuliwa zaidi ya mipaka ya ibada au uzoefu wa maono; Roho alifanywa kuwa kanuni inayoongoza maisha ya Mkristo; sio tu unabii, lugha, uponyaji, na kadhalika, walion regarded kama matunda ya Roho, lakini pia upendo, furaha, amani, uvumilivu, wema, wema, uaminifu, unyenyekevu, kujidhibiti. Lakini upanuzi huu wa Paulo wa shughuli za Roho, Bousset anasisitiza, haukuhusisha kudhoofisha kidogo ubinadamu ambao ulikuwa sifa ya dhana ya asili; Roho aliyezalisha upendo, furaha, amani, alikuwa na kidogo tu kufanya na roho ya mwanadamu kama Roho aliyewafanya watu kuzungumza kwa lugha. Na ubinadamu unaoonekana hapa katika umbo zuri ulitokana, Bousset anahitimisha, na dini ya kimapagani ya kimisteri ya enzi ya Kigiriki.

Iyi nguzanyo yari yaraganuliwe, n'inefariza yayo yari yarerekurwe. I doktrine ya Pawulo y'Umwuka yari yatokyanze ku butungane bwa kijyami cy'umwanya. Lakini ukurikahamo kwa nadharia ya Bousset ntibyarahirizwa. Umwuka w'umuntu w'ikimenyetso cya Pawulo yari yamenyekanye, Bousset avuga, na "Mwami" (2 Kor. ii. 17). Iyi kimatirizwa yagize ingaruka kubintu byombi byo guhurizwa hamwe; yagize ingaruka kubitekerezo vyombi by' "Mwami" n'Umwuka. Kimatirizwa "Mwami" na Umwuka, cyangwa se kuzirikana neza, niba Umwuka akorera mu buzima bwose, "Mwami" ntakobwa kurabwa na Pawulo nk'umuntu w'iburahe bw'umuri wo mu kanisa. Ukenge, agomba kuba ahari ahantu hose Umwuka ahari- ni ukuvuga, agomba kuba icyo umukristo akimana n'akagendera. Ni ukuvuga, Pawulo yashobora gukora inkuru "muri Kristo" cyangwa "muri Mwami", aho Bousset yemeza ko nta gitekerezo canze gisa nacyo ku butungane bwa kijyami. Ku rundi ruhande, Bousset avuga, itekerezo ry'Umwuka ryari rikenewe kurengwa n'ihuriro lya "Mwami". N'icyo kimatirizwa n'umuntu w'ikimenyetso wabayeho imyaka ibarwa, Umwuka yari yamenyekanye ku muntu. Cyangwa, kuvuga ibihe kimwe mu ndimi zitanze, inkuru ya Pawulo "muri Mwami" ntisana na "muri Umwuka"; ni ukuvuga, ifite icyo kikurikira umuntu. "Iyi mihanganisho y'ukuri n'icyo kikurikira umuntu," Bousset avuga, "iyi ihuriro ry'umutakikisho w'ukuri n'umuntu wabayeho hano ku isi n'akavugwa hano, ni ikimenyetso kya nguvu n'ikiranga."

Akatangazwa, Bousset afite urubanza rwo kutahangana ku ngingo za msingi za icyo yubaka; afite urubanza rwo guhuza imyemerere ya Pawulo n'umuntu w'umwimerere Yesu. Iyo ubwa akamenya akamwe, akayirinda. Ntawe akwiye kwibaza, avuga, ko Pawulo yari afite umwimerere w'umwami wa Yesu w'akuzwe. Kuko iyo yari afite umwimerere w'umwami, ntiyari ashobora kuhuza Yesu n'ikintu kimwe nka Roho. Icyo yari afitanye umwihango, none, ni ukuri Yesu yari ameze ati: 'Yamuhaye' aho kw'ubanza yari ameze ati: 'Yamuhaye'.

N'ubwo, ibintu bivugwa vy'arabi bya akajya akavugwa ko bya akajya akamwimika Pawulo ku 'mwami Roho-Kwibuka, akamwimika mu ngizo z'ibihe! Ukuri ni uko Bousset y'umuhaye akajya akavugwa ko bya akajya akamwimika ku ngizo z'ibihe z'umuhaye. Akavugwa ni uko akamwimika Pawulo ku 'mwami Roho-Kwibuka, akamwimika mu ngizo z'ibihe! Akavugwa ni uko Bousset y'umuhaye akajya akavugwa ko bya akajya akamwimika ku ngizo z'ibihe z'umuhaye. Akavugwa ni uko akamwimika Pawulo ku 'mwami Roho-Kwibuka, akamwimika mu ngizo z'ibihe! Akavugwa ni uko Bousset y'umuhaye akajya akavugwa ko bya akajya akamwimika ku ngizo z'ibihe z'umuhaye. Akavugwa ni uko akamwimika Pawulo ku 'mwami Roho-Kwibuka, akamwimika mu ngizo z'ibihe! Akavugwa ni uko Bousset y'umuhaye akajya akavugwa ko bya akajya akamwimika ku ngizo z'ibihe z'umuhaye.

Ushirikizi wa kijamii umetokomeza kati ya mahitaji haya mawili; unajaribu kuhifadhi haki za kila mmoja. Bousset anaathiriwa zaidi na hitaji la pili; Wernle, mpinzani wake, anaathiriwa zaidi na la kwanza. Lakini wote wawili wamekosa. Kwa hakika, kuna njia moja tu ya kutoka kwenye tatizo hili. Njia hiyo ni ya kale na kali. Lakini ulimwengu wa wasomi unaweza kurudi kwake mwishowe. Tatizo la msingi katika kuelezea asili ya Paulo haitawahi kutoweka kwa kupuuzwa; haitawahi kushughulikiwa na maelewano ya aina yoyote. Tatizo hilo litatoweka tu wakati Yesu atatambuliwa kama alivyo kweli—Mwana wa Mungu wa milele, aliyekuja duniani kwa ajili ya ukombozi wa binadamu, ambaye sasa ameketi tena katika kiti cha enzi cha utukufu wake, na anafanya kazi katika mioyo ya wanafunzi wake kwa Roho wake, kama Mungu pekee anaweza kufanya. Suluhisho kama hilo halijawahi kuwa maarufu kama ilivyo leo. Kukubalika kwake kutahitaji mapinduzi ya Copernicus katika idara nyingi za mawazo na maisha ya binadamu. Lakini kukataa kukubalika kama hiyo kumeacha tatizo la kihistoria ambalo mpaka sasa halijatatuliwa.

Mara ijwi, Bousset yemera, inkera ya Pawulo yariyarizweho ubwoko bwa nyuma y’isaha y'itabi. Yariyarizweho ku rupfu rw'Yesu. Iyo yariyarizweho ku rupfu rw'Yesu yagezwe, Bousset asabira, mu ngingo za nyuma zikubiye mu ngan'ab'anyago z'icy'igihe; Iyo Pawulo yari afite ku rupfu no ku kuzuka na Kristo y'abayeho ku ngan'ab'anyago z'icy'igihe z'abanyago bazuka. Iyi ngingo y'abaye ibika cyane mu vy'akavya; ibikoresho ku ngan'ab'anyago z'icy'igihe z'abanyago bazuka. N'ubwo k'ubwo, ibisabo by'inkeri z'icyo kikomo cy'anegeza ni cya makamba. Icyo kikomo cy'abanyago Hellenisti bo mu ngan'ab'anyago VI cy'agaragaza, hakika, ko runaka rw'abanyago, cyane Attis, Adonis, na Osiris, bakiha'irwa mbere bapfuye no kuzuka. Iyo tebuka ku bundi bubi, tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bubi. Iyo tebuka ku bundi bubi, no ku bundi bubi, no ku bundi bub

Lakini Bousset azashishikariza ati ingizohe z'umwami Yesu z'akambo n'ukerezwa kw'umwami Yesu, zigakandamizwa na miti ya kilatini, zitarakozwe na iyo miti, zikaba zikurikira icyo kilatini cy'ubugabo mu vyakozwe na Pawulo ku z'umwami. Pawulo yizeye ati umukristo ashana ikibazo cy'umwami Yesu -yamusha na Yesu, n'ukerezwa na Yesu. Lakini ubugabo bw'umwami bw'kilatini bunavugwa mu miti ya kilatini. Iyo ubugabo bw'umwami bw'kilatini bunavugwa mu magambo asanzwe, avugwa na Firmicus Maternus, "Mwiyegereze, bo mukurikizi, kuko umwami yahokowe; kuko twese twahokwa mu makuti."

Lakini twibuke ati ushuhuje wa Firmicus Maternus ivalya, n'iko kwerekana ko ubugabo bw'umwami bw'kilatini bunavugwa mu gihe kilatini, ntibworohe.

Inshuro z’abanditsi b’ashakera kuri ibyo bihe ni za gusa. Abasoma benshi bazaba bakurikira uko umushakazi ashobora kubandura isesemi y’umusha uri ku rupfu no ku kubyuka, n’ukwabana abay’umwira mu rupfu no kubyuka, ku bwa uruhuka rw’amakuru makubwa mu masomo aboneka. Mu by’amahirwe, ibyo si byo. Amakuru aboneka ku isesemi ry’ikibazo ni make cyane, kandi akenshi y’amateka ahera kuva kera cyane, nyuma y’umwanya wa Pawulo. Iyo kwita ko isesemi y’umusha uri ku rupfu no ku kubyuka, n’ukwabana abay’umwira, ibyo si uko bikwiye kuba. Isezerano rya k’umwandikaji wa Misri wa kera, urugero, ni uko Er-ma yanditse, rirangaza umunezero w’umwira ku bwa Osirisi: "N’uko Osirisi akazima, nawe azazima." Birashoboka ko isesemi nk’iryo ry’ahabwa no ku mubabaro no ku gishukamso cya Attis na Adonis. Iyo isesemi ry’ari ripo mu gihe cya Pawulo, si byo bikwiye kuba ko ryari risa. Iyo twita ko ubukabwa bw’ibyo bikwiye kuba ko byari bikwiye kuba byinshi. Mu myaka ya nyuma, ibyo bikwiye kuba byinshi. Kuri ibyo bikwiye kuba, J. Weiss—uyo nawe ashobora kuba umuntu w’umwanya w’ubumenyi bw’ukuri ku by’umwanya w’ubukristo—ni uko aribandura ku 1 Kor. i. 23. Masihi w’urupfu, Pawulo avuga, ni "ku banyacyane ubupfu." Ibyo si uko b’abanyacyane bo muri Pawulo bari bamenyereye isesemi y’umusha uri ku rupfu. Iyo kwita ko ibyo Brückner yavugako, iyo isesemi y’umusha uri ku rupfu ni uko Brückner yavugako, Isezerano li ri ni "ku banyacyane ubupfu"; ku rundi ruhande, li ri ni uko b’abanyacyane babonako ni uko munyacyane ku isi.

Lakini ingawa kutekelezwa mapema kwa dhana ya mungu anayekufa na kuamka, pamoja na umuhimu wake wa kidini, kungeanzishwa vizuri zaidi kuliko ilivyo, utegemezi wa Paulo kwa dhana hiyo hautathibitishwa kwa vyovyote. Kwa sababu dhana ya Paulo ni tofauti kabisa. Tofauti moja, kwa hakika, ni dhahiri kabisa na kwa hakika inatambuliwa na wengi - Kristo wa Paulo anawakilishwa kama anayekufa kwa hiari, na akifa kwa ajili ya wanadamu. "Alinipenda," anasema Paulo, "na akijitoa samaki kwangu." Hakuna kabisa kitu kama dhana hiyo katika hali ya dini za kipagani. Osiris, Adonis, na Attis walikamatwa na hatima yao; Yesu alitoa maisha yake kwa hiari. Tofauti hiyo ni kubwa; inahusisha moyo wa dini ya Paulo kabisa. Je, tofauti hiyo ilisababishwa na nini? Dhana ya Paulo ya neema ya Kristo ilitokana na nini? Je, ilitokana na Yesu Mwenyewe? Je, ilitokana na ujuzi alio nao Paulo kuhusu tabia ya Yesu? Dhana hiyo inaweza kuonekana kuwa ya asili. Lakini kwa bahati mbaya, kutoka kwa mtazamo wa Bousset, lazima ikatengwa. Kwa sababu kama Paulo alikuwa na ujuzi wowote kuhusu tabia halisi ya Yesu, angewezaje kudhani kuwa Yesu, mtu mkuu, alikuwa Bwana wa mbinguni?

Iyindi ngingo itandukanye ni ya mbere. Ugutwa no kuzurwa kwa ibihe by’abagani bashakaga ni ikintu cy’umuco; gutwa no kuzurwa kwa Kristo w’abapostoli ni ukuri kwa history. Iravugwa mu kigenzwa cya diini z’abagani ko ibihe by’abagani byari bifunganye cyane kurusha imigani; mu gipimo cya bashakashatsi b’umus contemporain, imigani yavuye ibitekerezo kurusha uko ibihe byavuyeko. Ni ukwo ku ngingo y’’abagani bazira no kuzurwa’, umuntu akubona hejuru ya by’ose aho imigani ifite icy’amazi. Igihe cy’Attis, ku ngano, ivugwa mu makuru atandukanye, kandi ntibwo caneho umutima mubapuja Attis ku gukingira i kinyakuri k’ikiganiro cya gutwa no kuzurwa kwa ibihe. Amente, ’’kuzuka’’ kwa ibihe bivugwa mu migani ya Attis, Adonis, na Osiris nka k’isi. Ugutwa no kuzurwa kwa by’ibihe byabera gusa mu muco. Umwaka wose mu Gicurasi, abapuja Attis i Roma babonaga ibihe by’ibihe kw’igihe cy’umuti w’um firimbi, kandi bakizirikira mu kuzuka kwa by’ibihe. Ugutwa no kuzurwa kwa by’ibihe ntibwo byari bigize nk’ikintu cyabaye rimwe na rimwe k’igihe k’ishyirahe. Ni kimwe cyaheze k’igihe cy’um節

Ukulandwa kwa apostoli Paulo ku gutwa no kuzurwa kwa Kristo ni kinyatukanye. Na Bousset, mu by’akuri, itandukanyo ikoshewe; Bousset gerageza kwerekana ko ukulandwa kwa Paulo ku kuzurwa kwa umuziranakawa na Kristo kwavuye ku gukombe kwa sacraments. Lakini si ng’uko. Iby’ose byerekana mu Epistles ni ukuri kwa umutima w’umutwe wa Paulo. Diini ya Paulo yari igizwe na ikintu, kandi sacraments ni ukuntu umwe wo kubish’ikirenga cya ikintu. Ikintu cyari ukulandwa kwa Kristo mu gutwa no kuzurwa kwa by’ibihe.

Hapa kuna umutukano wa kimsingi kabisa kati ya Paulo na dini za siku zetu. Paulinism isikuwa falsafa; isikuwa seti ya maelekezo ya kuepuka misukosuko ya dunia; isikuwa ni habari ya kile ambacho kilikuwa kweli kila wakati. Kinyume chake, ilikuwa ni habari ya kile kilichotokea. Kile kilichotokea, zaidi ya hivyo, sikufichwa katika wakati uliopita na ulio mbali. Habari za kisa sikuzaliwa kama uhalali wa kuwepo kwa aina za kidini zilizopo. Kinyume chake, kifo na ufufuo wa Yesu, ambao injili ya Paulo ilitegemea, vilikuwa vimetokea miaka michache tu iliyopita. Na ukweli unaweza kuthibitishwa kwa ushuhuda wa kutosha; mashahidi wa macho waliweza kuulizwa, na Paulo anawataja mashahidi wa macho kwa undani. Aya moja tu, 1 Kor. xv. 1-8, inatosha kuweka korongo kubwa kati ya Kristo wa Paulo na miungu ya wapagani. Lakini tabia ya Paulinism haitegemei aya moja. Kila mahali katika Barua Paulo anaweka maisha yake yote juu ya ukweli wa kile anachosema kuhusu kifo na ufufuo wa Yesu. Injili ambayo Paulo alihubiri ilikuwa habari ya kile kilichotokea. Kama habari ilikuwa kweli, asili ya Paulinism inaelezwa; kama haikuwa kweli, Kanisa linatokana na kosa lisilo na maelezo.

Chaguo hili la mwisho limechunguzwa katika mjadala uliopita. Kama Yesu isikuwa Mwenyezi Mungu aliyeokoa kama Paulo anavyosema, basi dini ya Paulo ya ukombozi ilitokana na nini? Nadharia tatu kuu zimechunguzwa na zimepatikana zikiwa hazitoshi.

Paulinism, imeonyeshwa, haikutegemea Yesu wa uasili wa kisasa; kama Yesu alikuwa kile anachowakilishwa na wanahistoria wa kisasa wa asili kuwa, basi kile ambacho ni tofauti kwa Paulo hakikutokana na Yesu. Uthibitisho wa ukweli huo umekuwa ni mafanikio ya kumbuka ya Wrede na Bousset. Lakini kama kile ambacho ni muhimu katika Paulinism hakikutokana na Yesu, kilitokana na nini?

It was not derived, as Wrede believed, from the pre-Christian apocalyptic notions of the Messiah; for the apocalyptic Messiah was not an object of worship, and not a living person to be loved. It was not derived from pagan religion, in accordance with the brilliant hypothesis of Bousset; for pagan influence is excluded by the self-testimony of Paul, and the pagan parallels utterly break down. But even if the parallels were ten times closer than they are, the heart of the problem would not even have been touched. The heart of the problem is found in the Pauline relation to Christ.

That relation cannot be described by mere enumeration of details; it cannot be reduced to lower terms; it is an absolutely simple and indivisible thing. The relation of Paul to Christ is a relation of love; and love exists only between persons. It is not a group of ideas that is to be explained, if Paulinism is to be accounted for, but the love of Paul for his Saviour. And that love is rooted, not in what Christ had said, but in what Christ had done. He "loved me and gave Himself for me." There lies the basis of the religion of Paul; there lies the basis of all of Christianity. That basis is confirmed by the account of Jesus which is given in the Gospels, and given, indeed, in all the sources. It is opposed only by modern reconstructions. And those reconstructions are all breaking down. The religion of Paul was not founded upon a complex of ideas derived from Judaism or from paganism.

It was founded upon the historical Jesus. But the historical Jesus upon whom it was founded was not the Jesus of modern reconstruction, but the Jesus of the whole New Testament and of Christian faith; not a teacher who survived only in the memory of His disciples, but the Saviour who after His redeeming work was done still lived and could still be loved.

becomes:

Isingaga ntacyo, nk'uko Wrede yizera, ku batonzi b'imetimikire bya Mesiya mbere ya Kristo; kuko Mesiya w'imetimikire ntiyari umutoni wo gusengwa, na si umuntu muryo ukwiye kukundwa. Isingaga ntacyo, ku bw'igihamathirizo cya Bousset; kuko ingarure y'ibitunga bikurikira yahinduliwe na Paulu, na nyakuri z'ibitunga zikaburana. Ariko niba nyakuri z'ibitunga zikaba zitatuwe cyane, utima w'ikibazo ntibyashidikishije. Utima w'ikibazo uba mu ijyambere rya Paulu na Kristo.

Icyo jyanama ntishobora kuvugwa n'ukubara amatariki; ntishobora kugabanurwa ku masomo mato; ni icya ryiza na kigufi. Icyo jyanama cya Paulu na Kristo ni icya ry'amahoro; na mahoro aba ari ku bantu. Nti ni amasomo y'ideas zishobora kuvugwa, niba Paulinism ishobora kuganirwa, ni ukukunda kwa Paulu ku Mwokozi we. Na ukukunda kwawe ni imizi, si ku byo Kristo yavuze, ni ku byo Kristo yakoze. Yuko "Yarakundaga na Yawemo umubiri we ku bw'ine." Aho ni imizi ya diini ya Paulu; aho ni imizi ya diini yose ya Kristo. Iyo mizi yemejwe n'icyo Jizusi avugwa n'Ivangiriya, na by'izindi zose. Ni ukw'ishyana n'ibisekuru bishya. Na byo bisekuru byose bikaburana. Diini ya Paulu ntiyashirikanwe ku majyambere y'ideas zitorwa ku Gyuda na ku butungane.

Ishirikanwe ku Yizusi w'imetimikire. Ariko Yizusi w'imetimikire ushirikanwe kuwe ntikuwa Yizusi w'ibisekuru bishya, ni Yizusi w'Ivangiriya yose na diini ya Kristo; si umurezi wabayeho gusa mu rukumbura rw'abadisiposoro, ni Mwokozi wakoze umusarizo we w'ukurohora na by'akongera kubaho na kukundwa.

John Gresham Machen (1881-1937) yari umuhanga wa Presbyterian wa Kiamerika wabishobora Byakabiri, wuyoboye ivururu rikivuguruza theology ya kijamana muri Princeton, na waanishi Semina ya Theolojia ya Westminster nka Kanshi ya Presbyterian ya Orthodox.