Mavambo eChitendero chaPauro

Mwabva waKuda wa Pauro

Kutonga kwaJesu (Chikamu 5)

Na John Gresham Machen

Kwa hakika ukweli woti vaKristu vakashandisa zita iro iro raishandiswa na vamwe vanamate vechihedheni hauzvitsanisi nekuvatsanangurira chihedheni. Zita rekuti "Tenzi" raiva kuda kuita semazita ekuti "Mwari." Zvakava zvakadaro, chero zvaitangira pakushandiswa kwezita iro kwemweya, iro zita rava rakatodzika sechikamu chemutauro wechiGiriki. Muchengeti wenzvimbo aidavira kuparidza Mwari wechokwadi akanga achimanikidzwa, kana achitaura chiGiriki, kushandisa zita rekuti "Mwari," iro zita rava rakatodzika kuita na vamwe vanamate vechihedheni. Saizvozvo kana aida kutumidza Jesu semwari, nezita rimwe iro panguva imwe chete ringamutsaurisa kuna Mwari Baba, akanga achimanikidzwa kushandisa zita rekuti “Tenzi,” kunyange zita iro rava rakatodzika kuita na vamwe vanamate vechihedheni. Hapana mune imwe kesi kana imwe, kushandisa shoko lachiGiriki hakurevi kutokana nemafungiro iwayo akabatanidzwa nezita iro mune imwe dzimwe nzira yakawanda ya kuchema.

Ashiko, pane chikonzero chakasimba kupfuura icho chokuti nei neno lachiGiriki "Ishe" rakashandisirwa kuna Jesu kupfuura icho chokuti neno iri rakanga richishandiswa nevanhu vachitaura chiGiriki. Kushandiswa kweneo iri kwakanga kuregeredzeka kwete tu kumidzangamupoko dzechikoko, asi rinoonekawo, uye kana zviri zvakadaro rinoonekawo kusimbiswa zaidi, muBhaibheri Old lachiGiriki. Shoko "Ishe" rinoshandiswa naSeptuagint kuturikira "Jahwe" yaMabhaibheri echiHebheru. Zvingava zvisingakoshi kufafanura zvikonzero zvakatungamirira vatungamiriri pakusarudza kwavo neno iri. Pasina mubvunzo, neno rimwe chete re "Ishe" rakadiwa nahurongwa hwakanga hwatobatanidzwa neShoko lachiHebheru. Na zvikonzero zvakasiyana-siyana zvinogona kutaurwa pakusarudza "kyrios" pane rimwe nerimwe neno lachiGiriki rinoreva "Ishe". Zvichida, neno "kyrios" rine mizizi rinoratidza zviri nani pfungwa yakanga ichidiwa; zvimwe,wo,wo zvirevo zvechitendero zvanga zvatobatana na "kyrios," izvo zvisina zvimwe zvirevo. Chero zvakadaro, chikonzero chero chingave chakaita, "kyrios" ndiyo neno rine rakasarudzwa.

Uye chokwadi ichi chakakosha zvikuru. Nekuti pakati peverenga Septuagint ndipo Kristu akatanga kupararira. Septuagint yaive Bhaibheri la sinagogi za vaJudha, uye mumasinagogi kuverenga kwake kwainzwika kwete vaJudha chete asiwo makumi evaGentile, "vafeari vaMwari" zveBhuku la Mii.
Yaive na "vafeari vaMwari" kuti basa laGentile rakatanga. Uye kunyange apo paiva naavaGentile vakashandurwa vakasapfuurira zvachose kuchikoro cha sinagogi mudungano la kutanga la ekristu - vakadaro vangave vashoma - kunyange ipapo Septuagint yaive ichishandiswa pakarepo mukuvarairira. Saka apo vaparidzi wekristu vaitoshandisa shoko "Ishe" kwaJesu, vateereri vaive vanoziva ipapo zvavai kureva. Vaive vanoziva ipapo kuti Jesu akagara panzvimbo iro iro Mwari chete anogara. Nekuti shoko "Ishe" rinoshandiswa ka zviuru muzvinyorwa zvechiGiriki sezvita zvitsvene vya Mwari weIsraeri, uye zvinyorwa izvi zvaishandiswa zvakasununguka kwaJesu.

Kushandiswa huku kwaSeptuagint kwe shoko "Ishe," na kushandiswa kwa zvinyorwa vya Septuagint kwaJesu, izvo zvinoonekwa sezvakajairika muEpistles za Pauro, kwaive na kukosha kukuru kwa basa la kristu la kutanga kupararira pane kushandiswa kwa shoko mumasimba evahedeni. Uye kunowedzera mwenje mukuru pane chirevo cha shoko iri sezvakashandurwa kwaJesu. Asi kushandiswa kwa vahedeni kunofadha, na kuonyeswa kwake na Bousset na vamwe kunofanira kugamuchirwa nekutenda. Chokwadi chakakosha chakaoneshwa nepi ne kutafakurwa - chokwadi kuti shoko lachiGiriki "kyrios" muzana ramakore edu, kwese kwaive kuonsekwa chiGiriki, kwaive, sezvita zvake vyaumwari. Kushandiswa kwa shoko kwakajairika; shoko rai shandiswa kuratidza ukama wa tenzi kwa varanda vake. Asi shoko raive rakauya se shoko lachitendero, na shoko iri sezvirevo, kunyanya sezvakagadziriswa na Septuagint, ndipo rinoonekwa muTestamende Itsva.

Saizvozvo, hazisi mukufambirana ne mashandisirwo eBuku Rinotsva apo Jesu anonzi, na vamwe vanhu muChechi yanhasi, "Mutungamiri," pane "Tine." Dzimwe nguva, pamaybe, mashandisirwo aya anotambirwa mukusikisira kurwisana nemufungiro weBuku Rinotsva pamusoro pa umwari waKristu; Jesu anotaurwa se "Mutungamiri," zvinafanana ne zvinoitwa nevateveri vake vanyori vehunyanzvi. Kanawo, izwi rinenge richireva coloni uyu ane mirairo inofanira kutevedzwa. Asi dzimwe nguva fashoni yanhasi inotambirwa nevarume na vana vakadzi vakatsvaga vachifunga kuti izwi reChirungu "Tine" rakashanduka, na kuti kushandisa izwi "Mutungamiri" ndiko kuswedera pedyo nezvinoreva Testamende Yakatsva yaGiriki. Pfungiro iyi ndeyokunyepa. Mukuturikira dhizashoni yaBuku Rinotsva yaJesu, haufaniri kuda kudzokera kumavambo zvireva izwi "kyrios." Nokuti izwi reGiriki rakatobatwa rikashanduka, na kutumidzwa kwaJesu muBuku Rinotsva kwaiva pachena izwi reumwari. Raiva na vhanganiso reumwari izvo zvino zvine izwi reChirungu "Tine." Na kwaiva na izvozvo zvichikonzerwa na mashandisirwo eBible; na vhanganiso reumwari we izwi "kyrios" reBuku Rinotsva raiva nawo- mashandisirwo eSeptuagint. Khristu, zvino, anofanira kurangarira "kudzidza zvishoma chinhu chine ngozi." Kubadilisha kunogara kwa "Mutungamiri" pane "Tine" mukutaura paJesu, kunge kua vhanganiso yenhema idzva na yekutanga. Mune zvechokwadi dzimwe nguva zvinoreva kubva kwe mweya we mashandisirwo eBuku Rinotsva.

Kufanana, Bousseti aita se akaponesa basa mukupenya vhanganiso reumwari re izwi "Tine." Asi haana kubatsira pakutsanangura matumidzwa awo kwaJesu.

Mamwe matatizo, zvikuru zvachose, anetsa dzidziso ya Bousset. Izwi "Ishe" sezvakashandiswa kuna Jesu, nawo mweya waumbe wakaratidzwa na izwi, wakamuka, maererano na Bousset, muungano wemapoka awo akaita seaya waAntioka, na pasi panokurudzira kwemifungo yevamweva. Asi dzidziso ya Bousset yaasvika nayo paPaulinishmu yasarurwa kabisa. Paulinishmu chinhu chakakura kupfuura kungo gumi kuna mweya mwenzi; ukama wega wega kuna Kristu unotonga dzimwe nzira dzose dzehupenyu hwaapostora.

Bousset anoziva chokwadi ichi. Chitendero cha Pauro, anobvuma, chinhu chakakura kupfuura chitendero chakaruratidzwa muungano wemapoka awo echechi yaAntioka. Asi anofunga kuti zvimwe zvinhu zvechitendero cha Pauro, zvikakura sezvazviri, zvine kwekutangira kwacho kungo gumi. Uku ndiko kusingafadzi kutendwa kwezvinhu zvose zvasunganidzwa. Bousset akaderedza unhu unokosha wega wega wechitendero cha Pauro. Kana zvakadaro, hasaratidza kuwa upenyu hwa Pauro "muna Kristu" kana "muna Ishe" hwakaumbwa na kukura kubva kwaneta mune ungano za chechi ya Antioka.

Asi kana chitendero chega cha Pauro chakakura kubva "kukumi," wakakura sei? Tinganokutsanangurira sei kuunzwa kwezvinhu zvitsva? Bousset akapomerwa tatizo ukanaka. Nawo anoyedza kuratidza kuwa chitendero cha Pauro sezvakaratidzwa muEpistoro zvakaumbwa kubva kukumi kukuru kwaAntioka nokuzivikanisa "Ishe" na "Mweya," nawo kusanganidzira na kuita kuti mifungo yeutendaji ya Mweya ive yakajairika.

Dokitirini ya Pau ya Roho, Bousset anotenda, yakatorwa kubva kureligio yemidzimu ya pagan ya umure wa Hellenistic. Kunze kwekwenyaya ya mazwi - kunyange zvazvo Bousset achifunga kuti mabhana a Reitzenstein ane hwaro - dualism ya Pau ya pesimistiki yaiva yakavakirwa, maererano na Bousset, pamhando yeyakapararira ya kufunga na hupenyu hunoonekwa mureligio dzemystery nema writings eHermetic. Maererano na iyi ndzira ya kufunga ya pesimistiki, ruponeso rwaigona kutorwa naumunhu, kunyange zvazvo zvichibatsirwa na Mwari, asi chete nekutangira kutsva, kunogadzirwa nekutsiviwa kwaumunhu mweya na Mwari. Bousset anodzibirira, apo apo Pau, supernaturalism iyi, pfungwa iyi ya nguvu ya Mwari muupenyu hutsva, yakawedzerwa kupita mhiri pemiganhire yecult kana zviono; Roho yakaitwa kuti ive nhungamiro rwekutonga muupenyu hwaKristu; kwete chete kuprofita, mitauro, kupodza, na zvimwewo, zvaitozingatiwa sezvibereko vya Roho, asiwo rudo, mufaro, runyararo, kupfugama, kutsa, kunaka, kutendeka, kupusa, kuzvidzora. Asi iyi kuwedzerwa kwa Pau kwaaktiviti ya Roho, Bousset anotsigira, hakuna kungoita kusin'a kuderedza supernaturalism yaiva hunhu hwepfungwa ya kutanga; Roho iyo inogadzira rudo, mufaro, runyararo, yaiva nehanya zvishoma zvobva kuna mweya waumunhu sa Roho iyo inoita vanhu kutaura mitauro. Na supernaturalism iyo inoonekwa muglorified fomu yakatorwa, Bousset anopedzisa, kubva kureligio ya pagan mystical ya umure wa Hellenistic.

Rakakanganwa ririko, uye utera hwake wakaonekwa. Mafundisho ya Paulo ya Mweya wa Mwenzi wa Kutenda haina asiri yake kubva kumasangano emapagani emazuva ano. Asi kufafanura kwedzidziso ya Bousset kuchine kupera. Mweya wa Mwenzi wa Kutenda, uyo mabasa ake akawedzerwa na Paulo kuenda kudzika kwenyama dzemunhu mukati memuchengeti waKristu, akafananidzwa, Bousset anodaro, ne "Mwenzi" (2 Cor. ii. 17). Kuzivikanwa uku kwakakanganisa zvinhu zviviri zvikuru zvakasanganiswa; kwakakanganisa pfungwa ya "Mwenzi" na "Mweya wa Mwenzi." Kana "Mwenzi" akazivikanwa, kana kupedana naye, naMweya, naMweya wacho akawedzerwa kubasa kwose kweupenyu, ipapo "Mwenzi" haangachagona kuve kuna Paulo chete mwenzi wa kutenda anopo paungano waChechi. Asi pane kutodikanwa kuti avepo kupi zvose Mweya wa Mwenzi wa Kutenda avepo - ndiko, Mwenzi anodikanwa kuvepo munzvimbo umo munhu waKristu anogara, kufamba na kuva. Saizvozvo Paulo aigona kuumba mutsara unodadisa "muKristu" kana "muMwenzi," mutsara ambao Bousset anobvuma nacho chifananidzo chisipo mumasangano emapagani. Kune rumwe ruoko, pfungwa ya Mweya, Bousset anotenda, yakachinjwa zvikuru nekubatana kwayo na "Mwenzi." Nekuzivikanwa na munhu anenge ararama makore mashoma apfuura, "Mweya" wakapihwa unhu hunhu hwausina hwaunacho. Kana, kutaura chinhu chimwe chete mu mashoko akasiyana, mutsara wa Paulo "muMwenzi" hausi musoro mutsara "muMweya"; unhu hwayo hunhu hwe munhu. "Kusanganiswa kunoshamisa uku kwekufikirika na unhu," anodaro Bousset, "kubatanidzwa kwemutemo wa kidini na munhu anenge afamba pano pa pasi na kutwaa kufa, chinhu chine simba na wekugadzira."

Panguva iyi, Bousset ari munjodzi yekusatendeka kune zvimiso zvekutanga zvekudzoreredza kwake; ari munjodzi yekubatanidza rwendo rwa Paulo nerunako rwe munhu waJesu. Asi anoona njodzi iyoyo oidzivitsa. Haufaniri kufunga, anodaro, kuti Paulo aive nepfungwa dzakajeka dzehunhu hwaJesu wekare. Kana dai aive nadzo, haangadai akomborera Jesu nekufanana nepfungwa yakaita seMweya. Zvese zvaaifarira, ipapo, zvaiwa chokwadi kuti Jesu akagarwa uye kunyanya kuti Akazofa.

Zvisinei, zvokwadi izvi zviri wazi zvinoonekwa sezvakakwana kupa kupa pfungwa ya Paulo yaMweya-Siriki iyo ubvu hunokosha hunokurudzira kushangazwa kwaBousset! Chokwadi, Bousset anozviwana panguva iyi akatarisana nenjodzi inorwisa njodzi dzose dzenyanzvi dzekuberekwa kwa Paulo. Dambudziko ndiro, kushamana kwa Paulo naJesu wekare kunodiwa zvikuru newanorondedzera kuti apepa kusvikira kushamana kwa Paulo naKristu ubvu hunopenya kubva peji rega reEpistles; noku, kune dzimwe nguva, kupatanidzwa kwakakura kwa Paulo naJesu wekare kunodiwa zvikuru kuitira Paulo asatadzwe nechinyakanyaka chekare kukwidza Jesu kudignity dzinotyisa naKumusvika kwaMweya waMwari.

Kutsoropodza kwemazuva ano kwashatuka pakati pezvimbidzo zviviri; kunoedza kuchengeta kodzero za zvese. Bousset anotonyanya kukudzwa na zvimbidzo zvechipiri; Wernle, muvengi wake, anotonyanya kukudzwa na zvekare. Asi vose vari vaviri vakanganaka. Zvechokwadi pane nzira imwe chete yokubuda nayo kubva kutonetsa. Inzira yekare na yakakomba. Asi nyika yedzidzo ingangosvika nayo pakupedzisira. Kutonetsa kwekutanga kunotsanangura mhando ya Paulinism hakuzombo kuparara nokuda kwekuregerwa; hakuzombo pindura kukokodzera kwerudzi rwose. Kuzoparara chete apo Jesu azozivikanwa sokuvepo chaMwari Mwanakomana, akauya pasi pano kuzodzikisa vanhu, akagaro zvakare pachigaro chaKubwinya kwake, achishanda mumwoyo wemitidzwa wake kupitia Rwake Rwechokwadi, sokungoita Mwari chete. Mhinduro yakadaro yakasava kusingafarirwi sezvayari nhasi. Kubvuma kwake kuchada kuchinja kukuru kunoita astronomia mune dzimwe dhipatimendi dzefundo dze vanhu na hwake. Asi kuramba kwake kubvuma kwasiira problema rehistoria iyo kufika kona yasati yanogadziriswa.

Pane imwe nguva, Bousset anobvuma, kutenda kwaPaul kwakavakirwa pamusoro pechokwadi chekare. Yakavakirwa pamusoro perufu rwaJesu. Asi dudziro yaPaul yerufu rwaJesu yakatorwa, Bousset anotenda, mune zvimwe zvakakosha kubva kukutenda kwahedheni kwenguva; pfungwa yaPaul yekufa na kumuka naKristu yakapetwa pasi pezvichave zvitendero zvikuru zvekufa na kumuka kwahedheni. Izvi zvatangwa zvave zvakajairika pakati pevakadzidzi vachangobva; zvinyorwa zvitsigira zvakaunganidzwa nenzira inofadza naM. Brückner. Asi chaizvoizvo, humbowo hutsigira zvatangwa ndiyo ya feeblest kind. Ongororo yaHellenistic yekutenda iyo yakaitwa muChitsa VI yakazivisa, zvechokwadi, chokwadi kuti vamwe vamwari, kunyanya Attis, Adonis, naOsiris, vakaratidzwa kutanga sevanofa na vachidzoka kuhupenyu. Kufanana kwavo kunogona kutorwa sehufanana huchibva kukungatidzwa kwavo vose kutanga se vamwari vevegetation, rufu rwavo na kufufura kwavo kwakaratidza kufa kwa vegetation muzhizha na kuzorodzwa kwake muchirimo. Pakutanga kuona, kufanana phakati pevamwari vavo naJesu kunogona kuoneka kunokosha. Jesu akaratidzwa seakafa na akadzoka kuhupenyu. Asi chii ndicho chirevo chokufanana? Zvinogona here kutokana nhau yose yaTestamende Itsva yerufu na kuzorodzwa kwaJesu yakatorwa kubva kumatangazo aya vegetation? Zvakadaro zvave mhedziso ya vakadzidzi vachangobva. Asi izvi mhedziso absurd, na izvo zvisingafarirwi naBousset. Historicity yakakosha yekutenda kwake muKuzorodzwa kwake pakati pevaanoshamwaridzana yakamira yakasimba kwazvo kuk shakenwa na chero dzidziso ye dependence pamusoro pechokwadi chahedheni.

Asi Bousset anoramba achis insist kuti kunyange zita rekufa na kumuka kwake Jesu, sezvakanyorwa muTestamende Itsva, kwakasarigadzwa na ngano dzechit pagan, asi pesvedzero dzenngano dzechetu dzakazvizviratidza mukududzirwa kwa Paulo kungeita nyaya. Paulo aifunga kuti mukristu akagovana mamiriro aKristu- akafa naKristu akamuka naKristu. Asi pfungwa yakafanana inowanikwa mune zvitendo zvepagan. Izwi rakajairika reiyi pfungwa rinowanikwa munzwi rinowanzo citwa rakataurwa na Firmicus Maternus, "Fari zvakanaka, imi vanotanga, nokuti mwari waponeswa; kwatiri panouya ruponeso kubva matatambudziko."

Asi zvinofanira kurangarwa kuti uchapupu wa Firmicus Maternus unouya gare gare, na ushahidi wekuwanda kwekufunga mune imwe nguva yapera unouya wakaonda.

Mashoko ekuvimba yakabuda kubva kuvanyori vekutanga nguva pfupi yapfuura nezvezvinhu izvi anoshamisa zvikuru. Vaverengi vakatendeka vangawana fungu yakadaro ikaita sokuti mubvunzi anogona kuvakira pfungwa yeMwari anofa nekumuka, nawo ugiro wemunamato wevateveri vake muufa nekumuka kwake, pamusoro pezvinyorwa zvikuru zviripo. Asi chokwadi, hapana chakadai. Ruzivo rwuripo nezvepfungwa inobvunzwa rwakaipisisa zvikuru, uye ruzhinji rwayo rwakabuda nguva refu dzekare pashure penguva yaPaulo. Zingava kure kure kutaura kuti pfungwa yaMwari anofa nekumuka, nawo ukoshi wake waumambo, yakatobudirira isati zvapera nguva yaPaulo. Vanyori vekuEjipiti vekare, somuenzaniso, vakabuda naEr-man, vanoita kuti utano hwemunamato huenderane nawaOsiris: "SeOsiris anorarama, iyewo achararama." Zingava kuti pfungwa dzakadaro dzakabatana nawo mangu nawo mufaro unotevera waAttis naAdonis. Kana pfungwa yakabudirira munguva yaPaulo isati yasvika, hazvirevi nekuti yakanga yakapararira. Hakuna mubvunzo, kupararira kwayo kwakakura zvikuru munguva pfupi yapfuura. J. Weiss—uyo zvirokwazvo asingatombomwiwa chikonzero chokuti haana kutabatsira nenzira za ushinadzidziso pamusoro peTestamende Itsva—akanyatso dzurudza 1 Kor. i. 23. Kristo akamiswa, Paulo anoti, "kuvaGiriki uupenzi." Izvozvo zvinoita sokuti vaGiriki vati vakaurana naPaulo vakanga vasingazivi zvikuru nafungu yaMwari anofa. Kana mabhoti yaBrückner akanga achokwadi, kana pfungwa yaMwari anofa yakanga yakapararira munguva yaPaulo sezvakafanira Brückner, Mhuka yakamiswa yakanga isingaiti "kuvaGiriki uupenzi"; asi pane zvimwe, yakanga ichionekwa kuwaGiriki sokuti ndiyo ngwavuma munyika.

Asi kunyange kana kuvepo kwakawanda kwepfungwa yaMwari anofa nekumuka, pamwe nawo ukoshi hwake hwereligi, kwaigadzwa zviri bheti kupfuura zviri zvino, kutsamira kwaPaulo kupfungwa iyoyo hakuzoonekwi. Chokwadi, kupfana kwaPaulo kunosiyana zvachose. Musiyano umwe, hongu, unoonekwa zviri nyore, uye zvechokwadi unozivikanwa-kristo waPaulo anoratidzwa achifa nekuzvipira, nekufa nokuda kwenhu. "Anondida," anodaro Paulo, "akazvipira nokuda kwangu." Hapana chakangofanana nepfungwa iyoyo munyaya zvereligi zvenhetembo. Osirishe, Adonisi, naAtisi vakapfupfurwa nerufaro rwavo; Jesu akapa hupenyu hwake kuzvipira. Musiyano unokatyamadza; unosanganisira mwoyo wose wereligi yaPaulo. Yakonzerwa sei musiyano? Yakabva kuti kupfana kwaPaulo kwegracia yaKristo? Yakabva kunaJesu Iye? Yakabva paruzivo rwaPaulo pamusoro pekutonga kwaJesu? Fungo rakadaro ringaiteka. Asi nehosha, kubva pakutonga kwa Bousseti, rinofanira kurambwa. Chokwadi, dai Paulo aive neruzivo rwokutonga kwaJesu, akamgai sei Jesu, murume akajairika, akamgai kuva Tenzi wedenga?

Imwe musiyano ndeye zvakakosha zvikuru. Rufu na kumuka kwa vamwari vepagani yaiva nyaya ya chitambo; rufu na kumuka kwaKristu wa Pauro yaiva chokwadi cha nhoroondo. Zvakadaro, pakuongorora kwa dzimwe tsika za Hellenistic, zvitambo mu dzitambo za vagani zvaitwa nenzira yakasimba kupfuura ngano; nacho vanyori vemazuva ano vanofunga, ngano dzaibva kwezitambo kwete zvinopesana. Saizvozvo munyaya wa "vamwari vanofa na kumuka", munhu anokatyamuka pamusoro pezvinhu zvose nekarakteri yemvura ya ngano. Nhau ya Attis, semuenzaniso, inorondwa mu mafomu akasiyana, na hakuna chakaonekwa sekuti kune chifarisiro chidiki chemiteki ya Attis pakati pe vanamati va Attis pakusimbisa kwe chero chokwadi cha rufuna na kumuka kwa vamwari. Kunyanya "kumuka" kwa vamwari kunoonekwa mu ngano za Attis, Adonis, na Osirisiko zvishoma. Rufu na kumuka chaiko kwaingoitika chete mu chitambo. Gore negore muna Kurume, vanamati va Attis vaRoma vakatoona vamwari vakafa sezvavaimirirwa na muti wa fir, na ipapo vakafara nekumuka kwake. Rufu na kumuka haina konziwa semishumo yaimambo yakaitika kamwe chete kare. Zvaifungwa sezvakaitika pamusoro pe chero mhemberero ya chitambo.

Nzira ya Pauro ya kubata rufu na kumuka kwa Kristu yakasiyana chose. Na Bousset, zvechokwadi, musiyano uyu wakavhiringidzwa zvishoma; Bousset anotedza kusimbisa kuti pfungwa ya Pauro ya kufa na kumuka kwemunamati na Kristu yaibva kwekuitwa kwa zvitambo. Asi hapana angavhiringidza zvikanganiso. Zvakajeka chose mu Mabirova ndiko nhoroondo yemufundisho wa Pauro. Chitambo cha Pauro chaiva chakadzika mukati me chiitiko, na zvitambo yaiva imwe nzira ya kuisa kukosha kwa chiitiko. Chiitiko chaiva basa la Kristu redemptive mu rufu na kumuka kwake.

Hapa ndipo pamusoro panovira kwakadzama pakati pa Paulo na dzidziso za vemazuva ano. Paulinism yaiva kwete falsafa; yaiva kwete mirayiridzo ya kutiza nhamo dzenyika; yaiva kwete chiverengero checho chaigara chokwadi. Asi kwaiva chiverengero chechimwe chinhu chaitika. Chinhu chaitika, zvikomore, chaiva kwete chakavanda kare kare. Chiverengero chacho chaiva kwete chakagadzirwa kururamisza mafomu ereligiwo akapinda. Asi rufu na kumuka kwaJesu, izvo dzidziso ya Paulo yakavakirwa pachacho, zaitika makore mashoma apfuura. Na ukweli unogona kusimbiswa na uchapupu unokwana; vanopupurira vaigona kubvunzwa, na Paulo anokumbira vanopupurira nenzira yakadzama. Rwunzi rwega, 1 Cor. xv. 1-8, rukakwana kufungura gaka guru pakati pa Kristu wa Paulo na vamwari vokuGiriki vanunuri. Asi unhu hwa Paulinism hauna kutsamira pamusoro pe rwunzi rwega. Kwese mumaEpistles Paulo anorima upenyu hwake wose pachokwadi chezvokuti anotaura nezorufu na kumuka kwaJesu. Dzidziso iyo Paulo akaparisira yaiva chiverengero chechimwe chinhu chaitika. Kana chiverengero chaiva chokwadi, mavambo a Paulinism anotsanangurwa; kana chaiva chokwadi, Chechi ndicho chakavakirwa pamusoro pe kukanganisa kusingatsananguriki.

Mumwe uyu mugimiko wakapfuura wakaongororwa. Kana Jesu asiva Mununuri waMwari uyo Paulo anomuita, zvingaitika sei kuti religio ya Paulo ya ununuri yakaibuka? Nzira tatu dzakuru dzakaongororwa dzikaonekwa dzisina kukwana.

Paulinism, yakaratidzwa, yaiva kwete yakavakirwa pamusoro pa Jesu wa kuongorora kwemazuva ano; kana Jesu aiva yeye uyo anomirirwa na vanyori vemazuva ano vokuongorora, zvo zvinoratidzika kwazvo pa Paulo zaina katika Jesu. Kuiswa kwawo kwakakosha kwakaonekwa na Wrede na Bousset. Asi kana zvo zvakakosha mu Paulinism zaina katika Jesu, zvingabva kuni?

Isingati yakatorwa, seWrede aifunga, kubva pfungwa zaapokaliptiki zaMesia dzisati dzakristu; nekuti Mesia waapokaliptiki aisiri chinhu cha kwekwa, kwete munhu ari mupenyu waida kudiwa. Isingati yakatorwa kubva kidini chevamwe, maererano nehuwori hwakanaka hwaBousset; nekuti pesvedzero dzevamwe dziri kubviswa naPaul pachake, nawo kufanana kwevamwe kunoparara kabisa. Asi kunyange dai kufanana kwaiva pedo kudarika zana nezake, mwoyo we dambudziko haungadai wabada kunyange kutambudzwa. Mwoyo wedambudziko uripo muukama waPaul kwaKristu.

Ukama uhu haugoni kusevezwa na kuverenga zviduku; haugoni kudzikiswa ku pasi; chinhu chakareruka kabisa na chisakaitika. Ukama waPaul kwaKristu ni ukama w rudo; rudo ruripo chete pakati pazvenyu. Isingati ni boka lafungwa dzakavezwa, kana Paulinism yakavezwa, asi rudo rwaPaul kwaMupankhu wake. Uro rudo ruritsigwa, kwete pazvinhu zvakaKristu zvakaudzwa, asi pazvinhu zvakaKristu zvaitwa. "Akaniruda na kuzipa ini." Kuripo kunotsigwa ukama hwaPaul; kuripo kunotsigwa ukama hwake Kristu. Utsigwa uhu hunokubudishwa naakaudzwa kwaJesu kuno mu Mabuku evaPostora, nawo, zvechokwadi, muzvinyorwa zvose. Hwapedzana chete na kuvakazwa kwemazuva ano. Nawo kuvakazwa kwawo zvose kunoparara. Dini yaPaul isingati yakavakwa pamusoro pezvinofungwa zvakaunganidzwa kubva kuJudaism kana kubva ku kidini chevamwe.

Yakavakwa pamusoro peJesu wa kare. Asi Jesu wa kare yakavakwa akafananidza Jesu waTestamende Itsva na wa kutenda kwakristu; kwete mudzidzisi waakaramba aripo chete murangariro wavafundisi vake, asi Mupankhu waakaramba aripo pashure pamabasa yake ekuregerera akafanywa nawo achiri mupenyu nawaida kudiwa.

Johana Gresham Machen (1881-1937) aiva mwanzvi weAmerica Presbyterian weTestamende Nyowani, uyo akatungamira kurwisana na theology yemazuva ano paPrinceton, uye akavamba Seminari yeTheological yaWestminster pamwe neChechi yePresbyterian yaOrthodox.