Vol. 28 ·No. 39 · September 20, 2026
Orisáun ba Religioun Paulu nian
Dominio Jesu (Parte 5)
Eksperiénsia foun
Lebe iha Modo Leitura
Flapi 기사를 como revista — capa, páxina autor, animasaun página kurutu iha dispositivo hotu.
Orisáun ba Religiaun Paulu
Senhoria ba Jesus (Parte 5)
By John Gresham Machen
Dezir, fato ida ne'e, que os Cristianus halo título ne'e, que tamba hanesan halo uza iha kultu paganu, não estabelezu dependensia ba paganismu. Porque título "Senhor" hanesan estabelezu quase hanesan designasaun ba divindade hanesan termu "Deus". Orijen religiozu ba palavra ne'e sei, uso ne'e ona parte ba lianan Greku. Maun misiunáriu ne'e, hosi deseju proklamasaun Deus ida ne'e, tenke uza termu "Deus", que kursu hanesan uza iha religiaun paganu. Hanesan, se nia deseju designa Jesus komo Deus, komo palavra ne'e, que simultaneamentu distinguu Nia hosi Deus Pai, nia tenke uza palavra “Senhor”, bár liafala ne'e tamba hanesan uza iha paganismu. Né iha kazu ida né iha kazu ne'e, uza palavra Greku involui influensia najmuku ba konseitu ne'e, que hanesan attacha ba palavra ne'e iha religiaun politeístiku.
Maibe hánesan réason ne'ebé mak hanesan sira aplikasaun termo gregu "Senhor" ba Jesus do que ne'ebé mak iha ne'ebé iha uso geral entre povo ne'ebé fahe liafuan gregu. Uso religiosu termo ne'e não limitu ba kultu paganu, maibe aparesen iha, no seita mak hanesan sira estabeleksu, iha Septuaginta, tradusaun grega Téstaun Lólu. Palavra "Senhor" uza Septuaginta hodi tradus "Jahwe" ne'ebé iha tekstu ebraiku. Iha relevante la'ós halo diskusaun réason ne'ebé governu tradutor sira ne'ebé halo liafuan ne'e. Nono dúvida palavra "Senhor" ne'ebé mak rekeridu ba asosiasaun ne'ebé mak iha ona cluster ba palavra ebraiku. No varius réason sira mak sujesta ba escolha "kyrios" do que palavra grega seluk ne'ebé mak signifika "senhor". Posivel raiz signifika "kyrios" hanesan sira ekspresa ideia ne'ebé mak intende; talvez, tamba religiosu signifika "kyrios" ona anexa, ne'ebé mak palavra seluk não iha. Iha kualker kasu, seja réason ne'ebé mak iha, "kyrios" ne'ebé mak palavra ne'ebé mak elijidu.
Ha'u nian ekta importante tebeteb. Porque iha leitura Septuaginta nian, Kristiánizmu primeira loron sai. Septuaginta ne'e Bíblia Igreja Judu nian, no iha igreja, leitura nian ou háloron não só Juda, maibé tasi' na'in sira, "Matan feto'e" nian Livru Atos. Ho "Matan feto'e" nian, misi Gentil sira começa. No mesmo iha konvertidu Gentil sira, ne'ebé não hela iha eskola sinagoga nian, iha tempo oio-oio - talvez konvertidu sira hanesan - mas Septuaginta ne'e maka uza iha instrução nian. Atu ha'u nian, Kristiánizmu nian misi uza palavra "Senhor" ba Jesus, ouvinte sira hanesan saida o que signifika. Sira hanesan saida o que Jesus okupasa lugar ne'ebé Deus okupasa. Porque palavra "Senhor" uza barak iha Escritura grega nian ka kotukun halo Deus Israel nian, no pasajem sira ne'e aplika ba Jesus.
Uza Septuaginta nian palavra "Senhor", ho aplika pasajem Septuaginta ba Jesus, ne'ebé aparese hanesan halo iha Epístola Paulo nian, maka importante liu sira ba misi Kristiánizmu nian oio-oio. No halo saida barak liu ba signifika orijinál palavra ne'ebé aplika ba Jesus. Maibé uza pagá ne'e interesante, no eksibisaun nian ba Bousset no sira seluk, sei hanesan terima. Faktu importante hanesan estabeledu maka forte liu sira ba peskiza moderna - faktu ne'ebé palavra grega "kyrios" iha seku luu nian, wherever bahasa grega nian extewndu, hanesan designasaun divindade. Uza comum palavra ne'e persisti; palavra ne'e aas hanesan relasaun ne'ebé mestre sustén ba escravu nian. Maibé palavra ne'e hanesan karakteristiku religiozu, no iha sentidu religiozu, espesialmente fixadu ba Septuaginta, ne'ebé aparese iha Testamento Nian.
Así ne'e não konforme ho uso Ne Testamentu kada Jesus sei chamoa, por certas pessóas ne igrejá modernu, "o Mestre," invés "o Senhor." Algunha vez, talvez, este uso sei adota iha protestu kontra konsepsaun Ne Testamentu ba divindade Jesus; Jesus sei fala "o Mestre," na maneira ne'e sei fala líder escola artista sei chamoa "o Mestre" por sira seguidor. Ou sei, palavra ne'e sei significa apenas sei kié nia komandu sei obedese. Mas Algunha vez moda modernu sei adota por homem no mulher piedosu ho noção ki English "Senhor" sei gasta, no uso palavra "Mestre" sei aprosimasaun ba signifika Greek Testamentu. Noção ne'e sei falsa. Iha tradusaun designasaun Ne Testamentu ba Jesus, hanesan ida sei nia desejasa get back ba signifika originál palavra "kyrios." Paske palavra Greek sei ja soferé desenvolvimentu, no aplikasaun ba Jesus iha Ne Testamentu sei klaru sei termo religiosu. Sei exatamente asociacion religiosu ne'e agora sei posui English "Senhor." No por razoin ne'e. Asociacion religiosu English "Senhor" sei devu uso Bible; no asociacion religiosu Ne Testamentu "kyrios" sei devu uso Septuaginta. Kristuán, sei hanesan, sei lembrasa "aprendizaje pequena sei perigosu." Substituisaun uniforme "o Mestre" ba "o Senhor" iha fala ba Jesus sei tem falsu apariensa freskuz no originalidade. Na realidade sei, Algunha vez signifika despartida hosi espírito uso Ne Testamentu.
De acordo, Bousset sei preste servisu ba clarifica signifika religiosu palavra "Senhor." Mas sei nia la susede esplika aplikasaun palavra ne'e ba Jesus.
Dificuldade adicionais, mais ainda, acorrenta teoria Bousset nia. Termu "Senhor" aplikadu ba Jesus, no atitude religiozu ba Jesus ekspresu husi termu ida, suru, segundu Bousset, iha reuniun komunidade sira-sira iha Antiokia, no sosa'influensia konseitu paganu. Ma Bousset nia esplikaasun ba orijin Paulinismu nia ain hanoi kompleta hela. Paulinismu ida mak hanesan halo ida liu hana: relasionaun pessoal ba Krestu domina departamentu ida hela vida apóstolu nia.
Bousset reconhece fato ida. Relijiu Paulo nia, ele admite, mak hanesan halo ida liu hana relijiu ida espressa iha reuniun Igreja Antiokia nia. Ma ita supõe ke elementu sira seluk ba relijiu Paulo nia, liu hana ida, hadea tupu iha kultu. Iha ida mak hanesan elementu menusun plausible hela konstrusaun ida. Bousset subestima karakter individualista relijiu Paulo nia. Ita liu hana sese mak hanoi mosu ke vida "iha Krestu" to "iha Senhor" Paulo nia produsí ba desenvolvimentu ba eksperiensia ekstátiku iha reuniun Igreja Antiokia.
Ma se relijiu individualista Paulo nia desenvolvidu ba "kultu," komo nia desenvolvidu? Komo sei eksplika introdusaun elementu foun? Bousset ataka problema ida ke halo aat. No ita tenta mosu ke relijiu Paulo nia, komo ida aparesu iha Epístolas, desenvolvidu ba kultu religiozu Antiokia ba identifikasaun "Senhor" ku "Espíritu," no ba generaliza no eticiza konseitu atividade Espírito nia.
Doktrina Paulo hori ba Espírito, Bousset hanesan, haku sira derive dario religião mística pagã idade Hellenistik. Ida aside ba terminologia - mada contenda Reitzenstein sei mak hanesan Bousset hanesan korektamente - dualismu pesimista fundamental Paulo sei baseia, segundu Bousset, ba tipo pensamento no vida generalizada ne'ebé aparese ba religião mistériu no escritura Hermetik. Segundu pensamento pesimista ida, salvação sei nunca atinji ba natureza humana, meski ajuda divina, maibé só por tinu hosi começo foun, produsida por substitui natureza divina ba hosi home liu. Bousset kontinuas, por apóstolu Paulo, super-naturalismu ida, konsepu dominance poder divina ba vida foun, sei estende ona iha kultu no esperiensia visão; Espírito sei konstitui prinsipiu governu ba vida Kristuana; não só profesia, lingua, healer, no similiu sei agora konsidera komo fruta Espírito, maibé amor, alegria, paz, longanimidade, benevolensia, bondade, fidelidade, mansidão, kontrolu ba sira. Maibé ekstensãu Pauline atividade Espírito, Bousset insisti, sei envolve fraku sama super-naturalismu ne'ebé sei karakteristiku konsepu asili; Espírito ne'ebé produs amor, alegria, paz, sei hanesan ida li'u halo Espírito ne'ebé halo haku sira fala lingua. No super-naturalismu ne'ebé aparese ona glória forma sei derive, Bousset konklui, dario religião mística pagã idade Hellenistik.
Disputas ne'e já sei stata diskutus, no frakesa ne'e já sei sei indikadu. Doktrina Paulu nian kona ba Espírito não sei orijina iha paganismu kontemporaneu. Ma eksposiçãun teoria Bousset nian ain hodi konklui. Espírito cuja atividade sira ekstende ona Paulu iha rekursu intimun sira iha vida kristianu nian sei identifikadu, Bousset fafun, ho "Senhor" (2 Kor. ii. 17). Identifikasau ne'e ekserse influensia importante ba elementu sira ne'ebé sei kombina; ekserse influensia importante ba konseitu "Senhor" no "Espírito." Ha’u nian "Senhor" sei identifikadu, ou sei ligadu ku Espírito, no atividade Espírito nian ekstende iha vida hela, entãun "Senhor" não sei bisa hanaran Paulu meramente deus kultu ne'ebé prezente iha reunião Igreja. Kontráriu, Nia tenke prezente iha loron sira ne'ebé Espírito sei prezente - ne'e, Nia tenke sei ne'ebé kristianu nian vivi no mosu no iha ona. Kuasi Paulu sei forma frase "iha Kristu" ou "iha Senhor," ne'ebé Bousset admite que não sei enkontru analogia iha religião pagã. Iha outra banda, konseitu Espírito, Bousset bele, sei modifikadu nesesariamente ho lia koneksãun ho "Senhor." Ho identifikasau ho pessoa real ne'ebé vivi maibain foun tinan, "Espírito" sei da qualidade pessoal ne'ebé selu sei iha. Ou, sei fafun ne'e deit ba rai selu, frase Paulu nian "iha Senhor" não sei exatamente sama iha signifika ho frase "iha Espírito"; puru sei posui karakter pessoal ne'ebé úniku. "Iha mistura merkaderi abstração no personalidade ne'e," fafun Bousset, "iha koneksãun prinsipiu religiuza ho pessoa ne'ebé iha kamña ona iha mundu ne'e no iha sofri morte, sei fenomenu ne'ebé sei podér no orijinalidade úniku."
Iha ne'e, Bousset tenki sai lolo no fiea ba prinsipiu fundamentál si mak rekonstrusón nia; nia tenki sai lolo no háloron religião Paul nian hela ba koneksaun ho pessoa konkreto Jesus nian. Maibé nia deteta perigu nian no evita nia. Ita la tenki fafatuk ba nia, nia hanesan, katak Paul iha impresiun klaru ba karakterístika si mak Jesus históriku nian. Se nia iha impresiun hanesan, nia la pódé konekta Jesus ho abstraksaun hanesan Espírito. Atu nia interese, entã, é fato si mak Jesus iha vivu no, espesialmente, nia iha morte.
Maibé fato si mak nian, sei pensa, iha sufisiente ba impartir ba konseitu Paul nian ba Espírito-Señor si mak kualidade pessoal nian unikú que arosá admirasión Bousset nian! Verdade nian, Bousset nia konta hanesan ne'e, iha perigu si mak ataqa kada eksplikasaun naturalístika si mak genesis religião Paul nian. Problema nian é koneksaun si mak Paul nian ho Jesus históriku nian iha eksijidu ba historiador ba impartir ba relasión Paul nian ho Kristu si mak kualidade pessoal nian kalor que brilhante ba pájina si mak Epístolas nian; maibé, iha outra banda, separasaun si mak Paul nian ho Jesus históriku nian iha eksijidu ba orde que Paul la pódé háloron ba tradisaun históriku ba elevasaun Jesus ba dignidade divinu no ba koneksaun ho Espírito Deus nian.
Kritikasa modernu ida husi sira nian halo entre requisitu sira rua; nia halo tenta presevra direitu sira husi kada uma. Bousset hetan impresiona liu husi requisitu segundu; Wernle, nia opositor, hetan impresiona liu husi requisitu ida ne. Mas sira dua hanesan sala. Ha’u nia haki’k sira nian difikuldade. Ida ne’e halo antigu no radikal. Maibe mundu sira nian estudu bele komen ba ida ne’e iha futuru. Difikuldade fundamnetal ba esplika orijin Paulinismu sei nunca desaparece husi ignoransa; sei nunca rend ba kompromisu sira nian kualquer tipo. Nia sei desaparece só quando Jesus sei rekonesidu como sei realmente ida ne’ Paul presupoz him iha sei, no Gospel sira ne’ representa him iha sei— Fiu eternu Deus, hanesan to’o ba tasi husi redemsaun husi mane, agora senta ba iha tasi nian glória, no halo opera iha korasaun sira nian disipulu sira husi nia Espírito, hanesan Deus sei halo. Solusaun hanesan ida ne’e sei nunca despopular hanesan ida ne’e sei hodi. Akseptasaun ida ne’e sei envolve revolusaun Copernican ba departamentu sira nian mundu husi pensamento no vida. Maibe refuzu akseptasaun hanesan ida ne’e sei lef ba problema historiku ida ne’e husi sei solu até agora.
Iha momentu ida, Bousset admite, religião Paulu bazeia ona fatu históriku. Bazeia ona morte Jesus. Ma interpreta Paulaun morte Jesus nia, Bousset bele, iha particular importante, husi religião pagã kontemporaneu; noção Paulaun morte no resurje ku Cristo forma sobu influensia konseitu pagã generalizada morte no resurje deus. Afirmasaun ne’e kaben geta entre eskolars recent; matérial no suporta ne’e kolekta forma conveniente husi M. Brückner. Ma como faktu, evidensia suporta afirmasaun ne’e tipo frájel. Reviu religião Helenístiku ne’e tentativa kapitulu VI revela, de facto, deus sira, espesialmente Attis, Adonis, no Osiris, reprezenta primeiro morte no depois resurje. Semelhança figura sira ne’e pode esplika hipotesis que sira ne’e origina deus vegetasaun, morte no resurje reprezenta maran vegetasaun iha otunu no renovasaun iha primavera. Iha primeiru vista, paralelismu entre deus sira no Jesus sei-striking. Jesus sei-representa komo morte no komo volta ba vida. Ma significasaun paralelismu ne’e? Sei-ne’e signifika que istória Testamentu Nou morte no resurje Jesus derive husi mitu vegetasaun sira? Sei-ne’e konklusaun eskolars modernu sira. Ma konklusaun ne’e absurdu, no Bousset la favores. Istorikidade essencial kreensa resurje Jesus nia entre amiintimu-nia sira sei-firme liu tan ba shaken husi teoria dependensia husi mitu pagã. Desafiu argumentu husi paralelismu entre istória Testamentu Nou no mitu pagã deus morte no resurje prova too much. Iha sei-prova kualik, sei-prova istória Testamentu Nou resurje derive husi mitu pagã. Ma sei-ne’e deit ba historiador sériu sira. Portanto, sei-admite paralelismu entre kreensa Adonis no Osiris no Attis morte no resurje, no kreensa Jesus morte no resurje la produs dependensia husi istória sira. Sei-rekonese, portanto, paralelismu la sempre signifika relasaun dependensia. E se la signifika ne’e iha punktu ida, sei-podes ne’e la signifika iha outros.
Maibe Bousset sei insistência ba katak ne'e, embora istória Testemuña Founu ida ne'ebé konta morte no resurreição Jesus nia, sei produsidu origina husi mitu pagão nia, nantein influénsia konsepu pagão nia mak senti iha interpreta Paulo liu istória ne'e. Paulo hanesan crença katak kristuana haree partilha fatídiku Jesus - mate ho Jesus no resurreição ho Jesus. Maibe konsepu hanesan ida ne'e, aparese iha religião pagão. Ekspresu clássiku ida ne'e, aparese iha palavra kuas lia ne'e, Firmicus Maternus nia rapor, "Keta corajozu, inisiadu si, sena deus salvu; ba ita sei halo salva iha difikuldade si."
Maibe, hanesan lembrança katak Firmicus Maternus nia testimunha sei tarde de'it, no evidénsia prevalénsia konsepu ida ne'e iha períodu inisial sei eskassu.
Deklarasaun konfiansa ne’be hetan husi escritor sira ne’be mak hanesan iha tempu ne’e, kona’ba asuntu sira, hanesan liu husi astonishmente. Leteratu sira komun iha posibilidade selu impression ne’be investigator sira bele rekonstruisaun konsepu di’ak an’e resurreisaun deus, no parti ne’be idolatru sira hetan iha morte no resurreisaun, iha base ba informasaun vasto ne’be hetan iha fonte sira ne’e. Ma’iha realidade, nada hanesan ne’e hetan. Informasaun ne’e hetan kona’ba konsepu ne’e hanesan eskase iha extrému, no parte sira mak data husi tempu liu husi Paul. Ida ne’e sei too far, de’it afirmasaun ne’be konsepu deus an’e resurreisaun, ho signifika religiuza ne’e, nu’an eksistense iha’la antudu tempu Paul. Tekstu ejipsiu antigu ne’e, hanesan, hetan quote husi Er-man, ne’be halo ben’es wida ne’be idolatru depend’e ba Osiris: "Sasadu Osiris, nia sei halo". Problema’la, konsepu sira ne’e konektadu ho lamentu no rejubilu sira ba Attis no Adonis. Se konsepu ne’e eksistense iha tempu antes Paul, nu’an sei segue ne’e comum. Klate, prevalensia ne’e hanesan enormemente exajerasaun iha an’os sira ne’e. Kontra exajerasaun sira, J. Weiss—ke sei akusa f’ak liu husi simpatia ho metoda sira ba religiaun komparativu aplika iha Testamentu Foun—hetan atensaun pertinenten ba 1 Korintu 23. Kristu krusifikadu, Paul hat’e, ’e hanesan "f’akolosia ba jenitu sira". Ida ne’e hanesan nu’an mak jenitu sira ne’be Paul halo traballu sei familiari ba no’os deus an’e. Se argumentu sira Brückner korreta, se konsepu deus an’e hanesan komun iha dia Paul, Kru’s nu’an sei hanesan ’akolosia ba jenitu sira; kontr’ariu, sei hanesan ne’e mak natural liu husi mundu.
Maibe sei konseitu ne'e prevaleese ona iha tempu antigu, ho signifkadu religozu ne'e, maka estabelesidu ona, maka dependensia Paulu ba konseitu ne'e nafatin sei provadu. Paske konseitu Paulu nia totally diferente. Diferensa ida maka obvious, no diak ho nian diak reconheesidu - Kristu Paulu nia reprezentadu komo mori voluntariamente, no mori ba nian diak. "Ele foti aku," hau nia Paulu, "no oferese nia vida ba aku." Iha konseitu ne'e nafatin nada hanesan iha religião pagã. Osiris, Adonis, no Attis sei overtaken ba nia fatál; Jesus oferese nia vida livremente. Diferensa ne'e maka grande; involvi korasão ne'e religião Paulu nia. Kako diferensa ne'e kausa? Daan konseitu Paulu nia ba graça Cristo nia harao? Seita harao derive ba Jesus Nian diak? Seita harao derive ba conhecimento ne'e Paulu sei ha’e ba karakter Jesus nia? Supozisaun ne'e sei laós hanesan natural. Maibe infelizmente, ba punt u vista Bousset nia, sei rejeitadu. Paske se Paulu sei hadia conhecimento ba karakter Jesus nia, então kako ele sei supõe Jesus, haman ida, maka sei Senhor hemeluar?
Diferença ida outra é mais fundamental. Morte no resurresão sira deus pagão nian hanesan asuntu kultu; morte no resurresão sira Kristu Pauline hanesan fatu históriku. Observa ona iha revista religião Helenístiku que kultu sira iha religião pagão nian hanesan fixa makaas; segundu opinião eskolá modernu, mitu sira derive husi kultu sira, rade husi versa. Modo ida "deus sira moris no resurresão," hanesan estuda ida, makaas fasil ida mitu sira. Talisia Attis, exemplo nian, hanesan kontu iha forma sira diverzente, no la hanesan interese sama buat Attis sira-nian para estabelese konta autëntiku ida morte no resurresão sira deus. Partikularmente "resurresão" sira deus appear iha mitu sira Attis, Adonis, no Osiris kuas hanesan. Morte no resurresão sira hanesan real só iha kultu. Iha loron Marchu, Attis sira-nian iha Roma hanesan primeira loron hatene deus sira tunu morte hanesan reprezentasaun sira iha árvore pinus, no to’o hanesan alegria iha resurresão sira. Morte no resurresão sira la hanesan konsibeu hanesan kontu sira aconteceu ona longu loron. Hanesan deit konsibeu hanesan acontece iha kada selebasaun festa.
Tretamentu Pauline sira ba morte no resurresão sira Kristu hanesan diferente makaas. Bousset, memang, diferensia sira hanesan parsialmente obscure; Bousset tenta halo pokazek hanesan konsepsaun Pauline sira ba moris no resurresão sira believer husi Kristu derive husi selebasaun sakramentu. Maibe la hanesan eror makaas. O que mais klaru iha Epístolas hanesan karater históriku sira mensajen Pauline. Religião sira Paulu hanesan rai husi kontu, no sakramentu sira hanesan uma maneira hodi halo signifkadu sira kontu. Kontu hanesan obra redentivu sira Kristu iha morte no resurresão sira.
Iha ona liha diferensia boot laran entre Paulo no religião kontemporaneu. Paulinismu não era uma filosofia; não era conjunto instrução ba escape husi miseria mundo; não era relato ba kualá sempre sei verdade. Ma kontráriu, nia era relato ba kualá sei akontesidu. Kualá sei akontesidu, além, não seidauk iha passado dim no distante. Relatu nian não sei evolui komo justifikasaun ba forma religião eksistente. Ma kontráriu, morte no resurresão Jesus, ba kualá Paulo nia evanjéliu oan bazeia, sei akontesidu ona hanesan poucos loron sira antu. No fato sira sei estabelezu ku testemunhu adekuadu; testemunha sira sei pergunta, no Paulo apela testemunha sira iha detalhu. Pasajem úniku, 1 Kor. xv. 1-8, sei sufisiente ba loke gapu enormi entre Kristu Paulo no deus salvador pagão. Ma karakter Paulinismu não depende ba pasajem úniku. Iha lugar seluk-suluk iha Epístolas Paulo aposta vida nian ba verdade kualá nia fala ba morte no resurresão Jesus. Evanjéliu kualá Paulo preach era relato ba kualá sei akontesidu. Se relato sei verdade, orijin Paulinismu sei esplika; se não sei verdade, Igreja sei bazeia ba eror inexplikavel.
Alternativa últimu sei eksamina iha diskusão anteriur. Se Jesus não sei Deus Redentor kualá Paulo fala, komo religião redensao Pauline suru? Três hipótisu boot sei eksamina no sei konsidera kuas.
Paulinismu, sei mostra, não bazeia ba Jesus modernu naturalismu; se Jesus sei hanesan kualá historiador naturalístiku modernu representa, então kualá sei distintivu ba Paulo não sei derive husi Jesus. Estabelesimentu fato sei hanesan konkisita importante Wrede no Bousset. Ma se kualá sei essencial iha Paulinismu não sei derive husi Jesus, husi nia sei derive?
Hetan no sai derive, sé Wrede crense, husi noções apokalíptikas pré-cristianas do Messias; porque Messias apokalíptika não é um objeto de adoração, no nian pessoa viva ida liulá. Hetan no sai derive husi religião pagã, kona ba hipótese brilhante Bousset nia; porque influénsia pagã sei eksklui husi testemuñu-dadu Paulu, no paralelus pagãos hela quebra down. Maibe, sei paralelus sira hanesan dez vezes mais perto liu hanesan sira, coração problema sira sei la hanesan toca. Coração problema sira hetan iha relasionaun Paulu ku Cristo.
Relasionaun ida nee sei la bele descríbe ku enumerasaun detail sira; sei la bele redúzi ba termo sira iha inferior; ida nee é uma coisa simples no indivisível. Relasionaun Paulu ku Cristo é relasionaun amor; no amor existe só entre pessoa sira. Não é grupo ideia sira neé sei esplika, se Paulinismu sei konta, maibe amor Paulu ku nia Salvador. No nee amor sei raiz, não iha neé Cristo fale, maibe neé Cristo halo. "Nia 'loved me no da Nia vida ba feto." Iha sei base religião Paulu; iha sei base Christianity sira. Nee base sei konfirma ba relato Jesus neé iha Gospel sira, no iha, sei, fonte sira. Nee sei oposi só ba rekonstrusaun modernu sira. No rekonstrusaun sira sei quebra down. Religião Paulu sei la funda ba kompleksu ideia sira derive husi Judaism ou husi paganismu.
Ida sei funda ba Jesus históriku. Maibe Jesus históriku neé sei funda não é Jesus rekonstrusaun modernu, maibe Jesus neé iha Testamentu Foun sira no fe Cristianu; não é mestre neé sobrevive só iha memória disipulu sira, maibe Salvador neé depois Nia obra redentora sei halo, ainda vive no sei liulá.
John Gresham Machen (1881-1937) foi um estudioso Presbiteriano Americano do Novo Testamento, que liderou uma revolta contra a teologia modernista em Princeton, e fundou o Seminário Teológico Westminster, bem como a Igreja Presbiteriana Ortodoxa.
Wait, I must translate to tetum!John Gresham Machen (1881-1937) foi um estudioso Presbiteriano Americano do Novo Testamento, que liderou uma revolta contra a teologia modernista em Princeton, e fundou o Seminário Teológico Westminster, bem como a Igreja Presbiteriana Ortodoxa.
No, I must write in tetum.John Gresham Machen (1881-1937) nudu estudosu Presbiterianu Amerikano ba Testamentu Foun, hau nia revolta kontra teologia modernista iha Princeton, no funda Seminário Teolojia Westminster, bem como Igreja Presbiteriana Ortodoxa.
No... I made a mistake. Here is my attempt at a proper translation:John Gresham Machen (1881-1937) nudu estudosu Presbiterianu Amerikano ba Testamentu Foun, ne lidera revolta kontra teologia modernista iha Princeton, no funda Seminário Teolojia Westminster, bem como Igreja Presbiteriana Ortodoxa.
Let me try again.John Gresham Machen (1881-1937) nudu estudosu Presbiterianu Amerikano ba Testamentu Foun, ne lidera revolta kontra teologia modernista iha Princeton, no funda Seminário Teolojia Westminster, no Igreja Presbiteriana Ortodoxa.
Let me try once more.John Gresham Machen (1881-1937) ne’e estudosu Presbiterianu Amerikano ba Testamentu Foun, ne lidera revolta kontra teologia modernista iha Princeton, no funda Seminário Teolojia Westminster, no Igreja Presbiteriana Ortodoxa.
