Vol. 28 ·No. 39 · September 20, 2026
Tšimoloho ya Bolumeli jwa Paulose
Borenape ya Jesu (Karolo ya 5)
Boiphihlelo bo boje
Bala mo Mokgwa wa Reader
Fetola sehloga se jaaka dipampiri — sekoa sa pele, leqephe la mongwadi, le dipampiri tse animated-curl mo go tse dingwe.
Origine ya Bolumuki la Paul
Boradika bwa Jesu (Karolo ya 5)
Ka John Gresham Machen
Ka 'nete, taba feela ya hore Bakreste ba sebelisitse sehlooho se neng se sebelisoa le melatingo ya pagan ha e thehe kamano le paganism. Hoba sehlooho "Morena" se ne se thehiloe ka thata e le lebitso la bomolimo joalo ka ha lentsoe "Modimo" le ne le le. Ho sa tsotellehe se neng se le qalong ya tshebediso ya bolumuki ya lentsoe, tshebediso eo e ne e se e le karolo ya puo ya Segerike. Misionari ya neng a batla ho phatlalatsa Modimo a le mong feela o ne a tlameha, ha a bua ka Segerike, ho sebelisa lentsoe "Modimo," leo ka tlhaho le neng le sebelitswe melatingo ya pagan. Ka hona, haeba a ne a batla go bitsa Jesu e le Modimo, ka lentsoe le leng le neng le tla mo khetholla le Modimo Ratao, o ne a tlameha ho sebelisa lentsoe “Morena,” le hoja le ntsoe lena le ne le sebelitswe paganism. Le ka tshosolosetso e 'ngoe le e 'ngoe, tšebeliso ya lentsoe la Segerike ha ea ka ya amana le tšusumetso e nyenyane ya mehopolo e neng e amahanngwa le lentsoe lena ka bolumuki ba polytheistiki.
Leha ho na le lebaka le leng le matla haholo la ho sebelisa lentsoe la Segerike "Morena" ho Jesu ho feta leo le fumanoang ka har'a tšebeliso ea lona ka kakaretso har'a batho ba buang Segerike. Tšebeliso ea bolumeli ea lentsoe lena e ne e se e lekanyelitsoe feela ho litšoantšo tsa bohetene, empa e hlaha le, haeba e sa tsitsa le ho feta, ka har'a Testamenta ea Khale ea Segerike. Lentsoe "Morena" le sebelisoa ke baSeptuaginta ho fetolela "Jahwe" ya mongolo wa Sehebreu. Ho ne ho tla ba ha ho na taba ya go bua ka mabaka a re ileng ra a sebelisa ka go fetola diferatso ka tlhokeho ya lentsoe lena. Ha ho pelaelo hore lentsoe le leng bakeng sa "Morena" le ne le hlokehang ka lebaka la dikamano tse neng di se di hlahile mo dingolweng tsa Sehebreu. Mme mabaka a mangata a ka fanoa bakeng sa tlhoko ya "kyrios" ho feta lentsoe le leng la Segerike le bolelang "morena". Mohlomong moelelo wa motswako wa "kyrios" o ne o bontsha ka tsela e molemo moelelo o neng o rerediwang; mohlomong, le moelelo wa bolumeli o ne o se o ametswe "kyrios," o tshwanang le oona. Leha ho le joalo, ho sa tsotellehe lebaka, "kyrios" e ne e le lentsoe le neng le tlhokehile.
Le taba ke ya bohlokwa ba mantlha. Goba e ne e le mo go baledi ba Septuagint la pele Christianity e simolola tsela ya yona. Septuagint e ne e le Bible ya di-synagogge tsa Bajuda, le mo di-synagogge go balwa ga yona go ne go utlwiwa ke Bajuda fela, mme le ke batho ba dithebe, "ba bofutsana ba Modimo" ba Kitabeng ya Ditiro. E ne e le le ba bofutsana ba Modimo bao thomo ya go di-gentile e simolotseng. Le moo go ne go na le ba fetoletsoeng ba dithebe bao ba sa ileng ba fetola ka nako ya pele ka a le gapele—bale ba ne ba fella—le gale Septuagint e ne e diriwa mo thupelong ya bona. Jwayana le fa baromedi ba Kreste ba diriwa lentsoe "Morena" la Jesu, bagwedi ba bona ba ne ba itse hang-hang seo ba ne ba se bolela. Ba ne ba itse hang-hang gore Jesu o ikanyeditse mo e leng teng fela ka Modimo. Goba lentsoe "Morena" le diriwa ka makgetsi mo dikgoragolong tsa Segerike e le leina la boitshepo la Modimo wa yona wa Israele, le dipasage tseo di ne di sebelwa ka bolokolohi kwa Jesu.
Tsebe di dirisiwa tsa Septuagint tsa lentsoe "Morena", le tshebediso ya dipasage tsa Septuagint kwa Jesu, tseo di hlahang e le taba ya tsela e kwa Epistolets tsa Paul, di ne di bohlokwa jang ka thata mo thomong ya Kreste ya pele go feta tshebediso ya lentsoe mo dithekong tsa pagan. Le e ne e le e sa bone lesedi ka seo dibatshana di se ratang—Bousset le ba bangwe—ba ne ba swanela go amohelwa ka ditlamorago. Taba ya bohlokwa e ne e thekgiwa ka thata le ka ditlhatso tsa morao—taba ya gore lentsoe la Segerike "kyrios" mo ngwaga wa pele wa dilemo tsa rona le ne, kae-kae go fofang ka puo ya Segerike, e le tlhaloso ya bo Modimo. Tsebe di dirisiwa tsa lentsoe di ne di tswelela; lentsoe le ne le ntse le hlalosa kamano eo mong wa ntlo a e bolokang mo balledi ba gagwe. Mme lentsoe le ne le ile la di taola ka nako e le lengwe, le e le ka tsela e e tshwanang le e diragalelang, e le lentsoe la boitshepo, le e le ka Septuagint, ke ka moo le hlahang ka teng mo Testament ya E ntsha.
Kgotsa, ga se tsamaiso ya Bibele ya Testamenta e Ncha go bitsa Jesu "Moruti," go na le "Morena." Ka nako tse ding, mohlomong, tsamaiso eno e amikiwa ka boomo go kgathisa mohopolo wa Testamenta e Ncha ka ga tlhoafalo ya Kreste; Jesu o buiwa ka ene ka "Moruti," ka tsela e e tshwanang le eo baetapele ba sekolo sa bo-arts ba buiwang ka yone ka "Moruti" ke ba latelang. Kgotsa, lentsoe le lengwe le canca fela mo e no go reng yo taelo tsa gagwe di tshwanelwa ke go di ruele. Mme ka nako tse ding, tsela ya mehleng ya gompieno e amikiwa ke banna le basadi ba boikago ka mohopolo wa gore lentsoe la Seangl "Morena" le se le le dirisitswe, mme gore go dirisa lentsoe "Moruti" go atamela mo go tlhaloganyo ya Testamenta ya Segerika. Mohopolo ono ga o a nale. Go fetolela tlhaloganyo ya Testamenta e Ncha ya Jesu, motho a se ka a eletsa go boa kwa tlhaloganyong ya pele ya lentsoe "kyrios." Gonne lentsoe la Segerika le ne le se le le fetotse, mme ka go diraganya ka Jesu ka Testamenta e Ncha e ne e le lentsoe la bodumedi. Le ne le na le dikgathano tsa bodumedi tseo jaanong di tshwanang le tsa Seangl "Morena." Mme ka lebaka le lengwe. Dikgathano tsa bodumedi tsa Seangl "Morena" di baka ke tsamaiso ya Bibele; mme dikgathano tsa bodumedi tsa lentsoe la Testamenta e Ncha "kyrios" le ne le baka ke tsamaiso ya Bibele- tsamaiso ya Septuagint. Ka jalo, Mokriste a ka gakologelwa gore "thuto e nyenyane ke kotsi." Phetiso ya go rena ya "Moruti" go na le "Morena" mo go buang ka Jesu e na le ponagalo ya bohata fela ya botshepe le boapele. Ka nnete, ka nako tse ding e canca go tloga mo moyeni wa tsamaiso ya Testamenta e Ncha.
Ka mokgwa o o tshwanang, Bousset o dirile tshiriso ka go bega mo kganyang mo tlhaloganyong ya bodumedi ya lentsoe "Morena." Mme o se ka a atlhla mo go hlalosa kopano ya lentsoe leo kwa Jesu.
Matatane a mangwe, le gone, a lataganya thuto ya Bousset. Lentwe "Morena" jo bo dirisitswe mo go Jeso, le maikutlo a bolumedi mo go Jeso a akanyitsweng ke lentwe, a tlhage, ka go ya ka Bousset, mo dikopanelong tsa metse ya masopha a jo mongwe wa Antioch, le ka tlasa tlhagiso ya mekgwa ya bahagoi. Mme e re, tlhaloso ya Bousset ya tshimologo ya Paulinism eso a ise e phethwe ka botlalo. Paulinism ke sengwe se fetang ka bosele go feta borapelo jwa tlholego ya modimo wa setso; kamano ya motho le Kreste e busa lefapha le lengwe le le lengwe la botshelo jwa mokwaledi.
Bousset o itse ka nnete eno. Bolumedi jwa Paul, o a dumela, ke sengwe se fetang ka bosele go feta bolumedi jo bo nwang ka dikopanelo tsa Kereke ya Antioch. Mme o a akanya gore dikarolo tse dingwe tsa bolumedi jwa Paul, jo bo fetang ka bosele, di ne di na le tshimologo ya sone mo setso. Fala go na le se sengwe sa dintho tse sa tshikiletseng mo go akanyeng ka hara tshimologo yote. Bousset o ne a sa tlhoke ka botlalo sebopeho sa motho ka mongwe sa bolumedi jwa Paul. Mme o a ise a kgone go bontsha gore botshelo bwa Paul "mo Kreste" kgwemo "mo Moreng" bo ne bo dirwa ke kgolo e tswa mo boiphithing bwa tlholego mo dikopanelo tsa Kereke ya Antioch.
Mme fa bolumedi bwa motho ka mongwe bwa Paul bo ne bo dirwa ke "setso," ke ka nako mangwe? Ke ka nako mangwe re ka hlalosa tshenyo ya dintho tse ncha? Bousset o ne a hlasela taba eno ka boikokobetso jo bo great. Mme o a leka go bontsha gore bolumedi bwa Paul jo bo nwang ka mangweng a Epistle bo ne bo dirwa ke setso sa bolumedi bwa Antioch ka go ikantsha "Morena" le "Moya," le ka go akanya le go etsa melao ya kgopego ya Moya.
Thuto ya Pauline ya Moya, Bousset o dumela, e ne e tshwarwa kwa dinageng tsa pagan mystical tsa leraa la Hellenistic. Feralo fela le taba ya diteng - le hoja dikango tsa Reitzenstein di nnawe ke Bousset gore di bohlokwa ka tsela e e tshwanang - dualism ya motheo ya pesimistic ya Paul o ne a itshware, ka go ya ka Bousset, mo go yone kgopolo ya mefuta e e atileng ya monagano le botshelo jo bo hlangwago dinageng tsa sephiri le mo ditlhogong tsa Hermetic. Ka mokgwa ono wa pesimistic wa go akanya, poloko e ne e ka se fike ka tlholeho ya motho, le hoja e na le thuso ya Modimo, mme ke ka tshimoloho e ntshwa fela, e e dirwang ka go rora tlholeho ya Modimo sebakeng sa monna yo o leshome. Ka apostele Paul, Bousset o tswelela a re, super-naturalism ena, khopolo ena ya taolo ya maatla a Modimo mo botshelong bobjwha, e ne e atolositsoe ka ntlha ya meeli ya kudi ya bomodimo kgotsa ya dipoledi tsa bomolaya; Moya o ne a dirwa taolo ya motheo ya botshelo bwa Mkristiane; e sepeedi ke dipolotiki, dipuo, go fodisa, le tse dingwe, di ne di nnawe ke gone kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae kee kae
Khang eona e se e buisitswe, mme bofokoli ba yona bo se bo bontshiwe. Thuto ya Pauluse ya Moya o ne a se a e nkile kwa ditikologong tsa pagan tsa nako eo. Mme tlhaloso ya khopolo ya Bousset e se e a e qetela. Moya o agongweng ditiro tsa wona ke Pauluse kwa bokong bokaalo bwa bophelo bwa Mokreste, o ne a tseanang, Bousset o re, le "Morena" ( Kor 2.17). Tseanano ena e ne e na le tswangwato e kholo mo dikarolong tse pedi tse ne tsa kopanngwa; e ne e na le tswangwato e kholo mo khopolong ya "Morena" le ya "Moya". Fa “Morena” a ne a tseanang, kapa a hwaselwa kwa kamano ya gaufi, le Moya, mme fa tiro ya Moya e ne e asolwa kwa bophelo bote, ka nako eo “Morena” o ne a se a ka a bohlwa go Pauluse e le molekedi wa setšo se neng se le teng dikopanong tsa Kereke. Go fapho, O ne a ka a le teng kae kae Moya a le teng- ke kae, O ne a ka a bohlwa se Mokreste a phelang ka sona a se a tsamaya mme a na le botshelo bwa gagwe. Ka tsela eo Pauluse a ne a ka a dira mo gae a le "ka Kreste" kapa "ka Morena", ke tshwanelo Bousset a amana le yona e se e na le tshwanelo e e seng e ka a hwetswa mo setikologong sa pagan. Ka nwa yotlhe, khopolo ya Moya, Bousset o dumela, e ne e fetotse ka lebaka la tshwanelo ya yona le "Morena". Ka tseanano le motho yo a ileng a phela ka dingwaga tse mmalwa pele, "Moya" o ne a newa boleng bwa motho yo a se a bo neng a bulela. Kapa, go re tshwanelo e nwang ka mafoko a mangwe, mo gae wa Pauluse "ka Morena" o se a ka a tshwana mo tlhalagosong le mo gae "ka Moya"; goba o na le sebopeho sa motho se se ikhethang. “Tshwanelo eno ya go kopanya tshwanelo le botho,” Bousset o re, “tshwanelo eno ya tshwanelo ya bodumedi le motho yo a ileng a tsamaya fela a le mona goba a ile a tshwarwa loso, ke tshwanelo ya matla a le ikhethang le a qapilweng.”
Mo nakong ena, Bousset o kotsing ya go se bolokwa ke melao ya motheo ya tlhaloso ya gagwe; o kotsing ya go kopanya tumelo ya Paul le motho a le mo konkreete wa Jesu. Mme o lemoga kotsi eo mme a e thibela. Ga go a ka go naka, o re, gore Paul o ne a na le tlhalo ya gagwe ya ditšobotsi tsa Jesu wa nalane. Gape, a ka go se ka a kopanya Jesu le ntho e e leng kgopolo jaaka Moya. All that he was interested in, then, was the fact that Jesus had lived and especially that He had died.
Leha go le jalo, ditšobotsi tsee tse sa tswang di ne di lekane go fana ka boleng jwone bobe boo bo ikgethang banteo e bosele ya Bousset! Nnete ke yone, Bousset o iphumana a le mo nakong ena a le phehetse ka bothata jo bo hlabang tlhaloso yoele ya tlholego ya tumelo ya Paul. Bothata ke yone, kgokagano e e dikgati ya Paul le Jesu wa nalane e lahlwa ke ngwago ya nalane ka ntlha ya go fana ka boleng jwone bobe boo bo ikgethang bosele bjoko bo bontšitsweng ke dikgapele tsohle tsa Mangwalwa; mme, ka lehlakoreng le leng, go kgaoga Paul le Jesu wa nalane go lahlwa ka ntlha ya gore Paul a se ka a thibediwa ke moetlo wa nalane ka go tlhompha Jesu ka tlhompho ya bomosi le ka go m kopanya le Moya wa Modimo.
Tshekatsheko ya sejanana e sa ntse e tshwakatsega pakeng tsa ditlhokgo tse pedi; e leka go boloka ditokelo tsa ngwe le ngwe. Bousset o na le tshusumetso e kgolo ke ditlhokgo tsa bobedi; Wernle, yo o mo lwantshang, o na le tshusumetso e kgolo ke ya pee. Mme bobedi ba na le phoso. Go na le tsela e le nngwe fela ya go tsoa mo matshwenyo. Ke tsela ya bogale e bile e le ditso. Mme lefatshe la scholarship le ka boela la go khutlela qetelong. Matshwenyo a motheo mo go hlalosang tshimologo ya Paulinism a ke a se na go feta ka go boiwa; a ke a se na go ikhutsatsa ka diphompitshano tsa mofuta o fe. A ke a tla fhela fela fa Jesu a ka tlhoniwa jaaka a hlola a le seo Paul a sa tlhomamisitseng ka sona, le seo Dikronika tsotlhe di mo tlhalosang jaaka - Morwa wa Modimo wa bosakhutleng, a tla fatshe ka lefatshe go ya ka tlhabololo ya motho, jaanong a ntse a dula mo setulong sa kgalalelo ya Gape, le go dira mo dipelong tsa barutwa ba Gape ka Moya wa Gape, jaaka Modimo a le direla. Tharollo ya jaana e ne e sa tlwaakediwe jaaka e le ya hona jwale. Kamo e tla fela e na le phetolelo ya Copernican mo dikarolong tse ngata tsa monagano wa motho le botshelo. Mme go gana kamo e siile bothata jo bo sa annye, jo bo sa na le tharollo.
Go tshwanelo, Bousset o a kgonaganya, tumelo ya Paul o ne e ithekanetse mo go tse dihistorikong. E ne e ithekanetse mo lehong la Jesu. Mme tlhaloganyo ya Pauline ya lehong la Jesu e ne e tsweletswa, Bousset o a dumela, mo ditabeng tse dingwe tse thaloantshweng ke tumelo ya pagan ya nako eo; mohopolo wa Pauline wa go swa le go tsoga le Kreste o ne e le wona o ileng wa bopamiwa tlasa tlhawanyo ya mohopolo o atileng wa pagan wa modimo yo o swang le yo o tsogang. Tshisinyana eno e ne e le yone e ileng ya amana le ditsebi tse di sa tsoa feta; M. Brückner o ne a kopanya dilowo tse di ileng tsa tshegetsa tshisinyana eno ka mokgwa o o bonolo. Mme ka nnete, bopaki jo bo tshegetsa tshisinyana eno e le joele ya go fokola. Tlhahlobo ya tumelo ya Hellenistic e ileng ya leka mo khapiteng ya V I ne ya senola, ka nnete, tshwanelo ya gore medimo e itsere, haholagolo Attis, Adonis, le Osiris, ba ne ba emetsweng pele ka go swa le ka go tsogwa gape. Tshwanelo ya ditshwantsho eno e ka 'na ya hlaloswa ka tshisinyana ya gore bohle ba ne ba simolola e le medimo ya tlhago, ya gore lehong la bone le tsogelo ya bone di ne di emetse go bolaya tlhago ka selemo le go tsoga gape ka selemo. Ka pono ya pele, tshwantsho magareng ga medimo eno le Jesu e ka 'na ya bonwa e le e makatsing. Jesu o ne a emetswa le yone ka go swa le ka go tsoga gape. Mme ke eng mohopolo wa tshwantsho eno? A o ka tswa ka yone gore tsholofelo yote ya Testament ya Afer ka lehong le tsogelo ya Jesu e ne e tsweletswa go tswa ditshwantsho eno tsa tlhago? Tshisinyana eno e ne e le yone e ileng ya tshwarwa ke ditsebi tse dingwe tsa sejanong. Mme ka nnete tshisinyana eno e leise, mme e se ekgathalwa ke Bousset. Tshwanelo ya nnete ya tumelo mo tsogelo ya Hae magareng ga metswalle ya Hae e eme e le e tiile, e bile e se e tshikile ke tshisinyana yoele ya go ithekanya mo ditshwantsho tsa pagan. Ka jeno, kganetso e ileng ya tsweletswa go tswa tshwantsho magareng ga tsholofelo ya Testament ya Afer le tshwantsho ya pagan ya modimo yo o swang le yo o tsogang e leise. A tshisinyana eno e ka tswa ka yone gore tsholofelo yote ya Testament ya Afer ya tsogelo e ne e tsweletswa go tswa tshwantsho ya pagan. Mme tshisinyana eno e se ekgathalwa ke ditsebi tse di nnete. Ka jeno, go tla tlameha go kgonaganya gore tshwantsho magareng ga tumelo ya gore Adonis le Osiris le Attis ba ne ba swa le ba tsoga gape, le tumelo ya gore Jesu o ne a swa le a tsoga gape e se e bopamisiwe ke go ithekanya ha tsholofelo eno go tse dingwe. Go tla tlameha go kgonaganya, ka jeno, gore tshwantsho e se e tshwanelo ya go ithekanya. Mme a tshwantsho e se e tshwanelo ya go ithekanya mo ditabeng tse dingwe.
Leha ho le joalo, Bousset o tla tsitlalele hore le hoja pale ea Testamenta e Ncha ya lefu le tsoso ya Jesu e ne e sa tsoa tlhahisong ya pagan, leha ho le joalo tšusumetso ya mohopolo wa pagan e ile ea itse etsa hore e utluwe tlhalosong eo Paulo a e behileng holim'a pale. Paulo o ne a lumela hore Mokreste o arolelane qeto ya Kreste- o ile a swa le Kreste mme a tsosa le Kreste. Leha ho le joalo, mohopolo o tšoanang o hlaha dikgumolong tsa pagan. Tlhaloso ya khale ya mohopolo ona e hlaha ka mantsoe a atisang quotea ao Firmicus Maternus a tlalehang, "E ba le khotso, lona ba itlhakantseng, ka go itse gore moya o a tsolwa; goba go tla re dira gore re tsoe mathateng."
Leha ho le joalo, go lokela go hopotswa gore boeletso jwa Firmicus Maternus bo monate, mme gore bopaki jwa go ata ha mohopolo ono ka nako ya pele bo fokola.
Ditumedi tse di tlhokomelang tsa bangwadi ba morao tjena mabapi le dilwetse tsedi, di tshwana le go makatswa ke tshukudu. Babadi ba ba sa ruteang ba ka amana le maikutlo a gore mofupisisi a ka tsosolola mohopolo wa Modimo yo a swang le yo a tsogang, le karolo ya baruti mo lehong la Modimo le tsogong ya Modimo, ka lebaka la ditirelo tse di ngata mo maswalaneng a a fetang. Mme, kwa bofelong, ga se jaana. Ditirelo di tshwana le go fokola ka tlala, mme ka boholo bo bo fetisang, di simolola ka nako e e fetileng thata go feta ka nako ya Paul. Go ka se ke ga buwa lesedi, go buwa gore mohopolo wa Modimo yo a swang le yo a tsogang, ka bohlokwa bjo bo relediag, o ne o sa wane pele ga nako ya Paul. Mohlala, mongwadi wa kgoago wa Misri o ne o kwotwa ke Er-man, yo a buang gore boiketlo bja mosiami bo itekanetse ka bjo bo tshwanang le bja Osiris: "Jaaka Osiris a tshela, le yena o tla tshela." Monagong, e se re, e ka etsahala gore mehopolo e jaana e ne e tshamekane le go llela le go ithuba Attis le Adonis. Leha mohopolo o ne o le teng ka nako ya pele ga Paul, o ne o sa tswa go ama batho. E se re, ka nnete, ponaletso ya yona e ne e oketsege ka tlala lenaeng. J. Weiss—yo ruri a ka se ke a belwa ka go se na tlhomogi le mekgwa ya bodumedi bjo bo tshwanang le ba New Testament—o ne o rile a lebisa tlhokomelo ya 1 Cor. i. 23. Keresete yo a swang, Paul o bua, o ne o "le balagadi ba tlhokomela go makatswa." Seo se ka se ke ga buwa gore balagadi ba Paul ba ne ba tlhokomela ka tlala mohopolo wa Modimo yo a swang. Leha ditumedi tsa Brückner di ne di siame, leha mohopolo wa Modimo yo a swang o ne o tswa go ama batho ka nako ya Paul, Cross e ne e ka se ke ga buwa "le balagadi ba tlhokomela go makatswa"; ka nnete, e ne e ka buwa gore balagadi ba ne ba ithuba ka tlala.
Leha ho le joalo, le haeba pele ho tsohle mohopolo oa molimo ea shoang le ea tsosang, le bohlokoa ba oona ba bolumeli, bo ne bo tsejwe hantle ho feta kamoo bo tsejwang kateng, ho itšetleha ha Paul ka mohopolo oo hoo e ka se be bakoa. Hobane mohopolo oa Paul o fapane ka ho feletseng. Phapang e ’ngoe, ya course, e totobetse ka ho feletseng ’me ya hlile e amoheloa ke bohle - Kreste oa Paul o emetsoe a shoa ka boithatelo, le ho shoa bakeng sa batho. O “o ne a nthata,” ho re Paul, “a se a iteanye bakeng sa ka.” Ha ho na letho le joalo la mohopolo oo ka har’a dinomoro tsa pagan. Osiris, Adonis, le Attis ba ne ba hlatotsoe ke qeto ya bona; Jesu o ne a iteanya bophelo ba hae ka boithatelo. Phapang ke ya kgolo; e amana le pelo ya bolumeli ba Paul. Joang e ne e bakoa? Ho thoe kae mohopolo wa Paul wa mohau wa Kreste? Na o ne a hlahang ho Jesu ka boeena? Na o ne a hlahang ho tsebo eo Paul a neng a e na ya sebopeho sa Jesu? Tlhokomelo e ne e ka bonahala e le ya tlhaho. Leha ho le joalo, ka masoabi, ho tloha ka pono ya Bousset, e tlameha ho latolwa. Hobane ha Paul a ka se ka a tseba sebopeho sa Jesu, a ka se ka a nahana hore Jesu, monna ea tloaelehileng, e ne e le Morena wa leholimo?
Phapang e 'ngoe ke ea bohlokoa le ho feta. Lefu le tsoso ea melimoho ea bahagane e ne e le taba ea borapeli; lefu le tsoso ea Kreste ea Pauline e ne e le 'nete ea historing. Ho 'nile ha hlokomeloa ka tlhahlobisong ea bolumeli ba Hellenistic hore melimoho ea bahagane e ne e tiile ho feta litšōmo; ka maikutlo a litsebi tsa kajeno, litšōmo li ne li tsoa melimoho ho e-na le hoo e ka etsahalang. Kahoo tabeng ea "melimoho e shoang le e tsosang," motho a hlahelwa ke ntho e 'ngoe le e 'ngoe ka tlhaku e ntle ea litšōmo. Pale ea Attis, ka mohlala, e boleloa ka mefuta e mengata e fapaneng, 'me ha ho bonahale hore ho ne ho e-na le thahasello e nyenyane hohang har'a borapeli ba Attis bakeng sa ho theha ak'haonte ea 'nete ea lefu le tsoso ea molimoho. Haholo-holo "tsoso" ea molimoho e hlaha ka har'a litšōmo tsa Attis, Adonis, le Osiris ka thato e nyenyane. Lefu la 'nete le tsoso li ne li etsahala feela ka borapeli. Selemo se seng le se seng ka Hlakubele, borapeli ba Attis ba Roma ba ne ba bona molimoho a ile a moshwa a le represented ke sefate sa fir-tree, 'me ka nako eo ba ne ba thabile ka tsoso ea hae. Lefu le tsoso li ne li sa nkoa e le liketsahalo tse ileng tsa etsahala hanngoe feela ka nako e fetileng. Li ne li nahanoa e le liketsahalo tse etsahalang mokete o mong le o mong oa mokete.
Tsela ea Pauline ea lefu le tsoso ea Kreste e fapane ka ho feletseng. Ka Bousset, ka 'nete, phapang e' ngoe e patilwe; Bousset o leka ho bontša hore mohopolo oa Pauline oa lefu le tsoso ea mo tšepang le Kreste o ne o tsoa mokete oa lits'ebeletso. Empa ho ne ho se na phoso e mpe le ho feta. Se e hlakileng ka ho fetisisa ka har'a mangolo ke tlhaku ea histori ea molaetsa oa Pauline. Bolumeli ba Paul o ne bo rooted ka ketsahalo, 'me lits'ebeletso e ne e le tsela e 'ngoe ea ho beha ka pele bohlokoa ba ketsahalo. Ketsahalo e ne e le mosebetsi oa pholoso oa Kreste ka lefu le tsoso ya hae.
Mon o leswika la phapang ya bohlokoa ka ho fetisisa pakeng tsa Paul le bolumeli ba mehleng ya hae. Paulinism e ne e se filosofi; e ne e se sete ya ditaelo tsa ho phonyoka mahlokong a lefatshe; e ne e se tlaleho ya se neng se le nnete ka mehla. Ho fapana le seo, e ne e le tlaleho ya se se ileng sa etsahala. Se se ileng sa etsahala, bonyane, se ne se se na legeketeng la nakong e fetileng e sa hopolwang. Tlaleho ya sona e ne e se e ntlafaditswe e le tshiamelo ya mefuta ya bolumeli e neng e le teng. Ho fapana le seo, lefu le tsoso ya Jesu, e le motheo wa thomo ya Paul, di ne di etsahilwe ke dilemo tse mmalwa tse fetileng. Mme dintho tseo di ne di ka tiisetswa ka boitelo bo lekaneng; ba bonang ka mahlo ba ne ba ka botswa, mme Paul o apela ba bonang ka mahlo ka detail. Diketo tse le 'ngoe, 1 Cor. xv. 1-8, di lekane ho beha sekeo se seholoholo pakeng tsa Kreste wa Pauline le melimo ya bahetene ya poloko. Mmele mo tshireletso ya Paulinism e se e itetswe ke diketo tse le 'ngoe. Ho feta moo, mo ditlhokapelong, Paul o bega botshelo botee ba hae mo nnete ya se a se buang ka lefu le tsoso ya Jesu. Thomo eo Paul a e rerekang e ne e le tlaleho ya se se ileng sa etsahala. Ge tlaleho eo e ne e le nnete, tshimoloho ya Paulinism e hlalositwe; ge e ne e se nnete, Kereke e thehilwe mo phoso e e sa tlhaloswang.
Phapang ya morao ga eona e ne e sekatiwa mo go tsebatsana pele. Ge Jesu a ne a se se kae wa Modimo wa tlholong eo Paul a se buang ka yone, ka moo Pauline ya tlholong ya poloko e ileng ya hlahisa? Dikgathatanyo tse tharo tse kgolo di ne di sekatiwa mme di ne di sa lekana.
Paulinism, e ne e bontshiwe, e ne e se ithekele mo Jesu wa tlhaloganyo ya tlala; ge Jesu a ne a le seo a se emetsweng ke ba tlhaloganyo ya tlala ya ba histori ka yone, ka nako eo seo se ileng sa hlalosa Paul e ne e se e tsoa mo Jesu. Tshimolofong ya tshesano eo e ne e le katleho ya bohlokwa ya Wrede le Bousset. Mme ge seo se ileng sa etsahala mo Paulinism se ne se se tsoa mo Jesu, se ne se tsoa kae?
Ga e a tsholwe, jaaka Wrede a nna a dumela, go tswa mo ditshwenong tsa apocalyptic tsa pele ga Kristo tsa Messiah; gomme Messiah wa apocalyptic o ne o se ke wa felehetswa, le o se ke wa ba motho yo o pheditsweng yo o ka ratwa. Ga e a tsholwe go tswa mo tirumelong ya pagan, ka go ya ka thulaganyo e ntle ya Bousset; gomme tshusumetso ya pagan e thibiwang ke boitiri jo bo itseageng jwa Paul, le ditshwantsho tsa pagan di senya tota. Mme le fa ditshwantsho di ne di le makgetho a leshome go feta kamoo di leng ka teng, pelo ya bothata bo ne bo sa ka ba fiwa. Pelo ya bothata bo fumaneha mo kamano ya Pauline kwa Kristo.
Kamano eo e ka se ke wa hlalosiwa ke go bala dithata di le dintsi; e ka se ke wa fokotshwa kwa dithekanyong tse di kwa tlase; ke ka ntlha e le nngwe e e bonolo ka kutlwantho le e e sa kgaoganyego. Kamano ya Paul kwa Kristo ke kamano ya lorato; mme lorato lo le gopolang fela mo bathong. Ga se sehlopha sa mehopolo se se ka hlalosiwa, fa Paulinism e ka balelwa, mme ke lorato lwa Paul kwa Mophedi wa hae. Mme lorato lwo lo thewa, e se ka seo Kristo a se buletseng, mme ka seo Kristo a se dirileng. O "ne a nthata mme a itirela ka nna." Monyo ke motheo wa tumelo ya Paul; monyo ke motheo wa tumelo ya Kristo ka boyona. Motheo o o tiisetswa ke tlaleho ya Jesu e e nwang mo Dikroniking, mme e e nwang, jaanong, mo mehloding yote. E e hanwa ke ditshenyo tsa sejanong. Mme ditshenyo tse di senya tota. Tumelo ya Paul e ne e se e thewa mo ditekanyong tse di kopaneng tsa ditumelo di tswa mo Judaism kana go tswa mo paganism.
E ne e thewa mo Jesu wa nalane. Mme Jesu wa nalane yo e ne e thewa o ne o se Jesu wa ditshenyo tsa sejanong, mme Jesu wa Kitso ya Gauta le ya tumelo ya Kristo; e se ka ruteri yo o ne o phela fela mo mohopolong wa barutwa ba hae, mme Mophedi yo a ne a ntse a phela mme a ka ratwa ka morago ga tiro ya hae ya go phedisa.
John Gresham Machen (1881-1937) e ne e le setsegi sa American Presbyterian sa Testamenta e Ncha, a ileng a etella pele bofetoheli khahlanong le theology ea modernist e Princeton, mme a theha Westminster Theological Seminary hammoho le Orthodox Presbyterian Church.
