Vol. 28 ·No. 39 · September 20, 2026
Tupuʻanga ʻo e Lotú ʻo Paula
Ko e Puleʻanga ʻo Sīsū (Vahe 5)
Fouʻanga
Tāngeʻe ʻi he Reader Mode
Liliʻi ʻa e akó ni ʻi he ʻaonga ʻo e magazini — ʻakau, ʻaonga ʻo e tokotaha, mo e ngaahi ʻakau ʻoku fakahoko ʻi he meʻangaʻapui.
Ko e Fononga ʻo e Lotu ʻo Paulo
Ko e ʻEiki ʻo Jesu (Te Kāinga 5)
Na John Gresham Machen
ʻOku ʻikai ke ʻi ai ha faʻafouʻanga ki he lotu tahi ʻe he fakavahingō ʻo e tānaki ʻa e kau Kalitiani, ʻa ia ko e tānaki naʻe ʻi ai ʻi he ngaahi lotu tahi. ʻOku ʻi ai ʻe he tānaki ʻo e ʻEiki ʻe he ʻi ai haʻano ʻi he lea fakatonga, ʻo e ʻi ai haʻano ʻi he fakavahingō ʻo e Atua. Ko e ʻaha naʻe ʻi ai ʻe he ʻi ai haʻano ʻi he lotu ʻo e lea fakatonga, ʻo e ʻi ai haʻano ʻi he fakavahingō ʻo e Atua. ʻE ʻi ai ʻe he misiōnia ʻe vēhea ʻo e Atua ʻe toko tahi, ʻe ʻi ai ʻe he lea fakatonga, ʻe ʻi ai ʻe he fakavahingō ʻo e Atua. ʻOku ʻi ai ʻe he ʻi ai haʻano ʻi he ʻi ai haʻano ʻi he fakavahingō ʻo e Jesu ʻe he ʻEiki, ʻe he ʻi ai haʻano ʻi he fakavahingō ʻo e Atua ʻe toko tahi, ʻe ʻi ai ʻe he fakavahingō ʻo e ʻEiki, ʻo e ʻi ai ʻe he ʻi ai haʻano ʻi he lotu tahi. ʻE ʻikai ke ʻi ai ha faʻafouʻanga ʻi he ʻi ai haʻano ʻi he ʻi ai haʻano ʻi he fakavahingō ʻo e ʻEiki ʻe he ʻi ai haʻano ʻi he lotu tahi.
Ka kuo i ai ha fakamamahi lahi ange hono ngaohi ʻa e lea faka-Giliki "Tāufaʻa" ki he Sīsū, ʻi he mea naʻe ʻikai te u nofoʻi ʻi he fakataha ʻa e kakai faka-Giliki. ʻOku ʻikai ha anafeanga ʻa e lea ʻi he ngaohi faka-tempito paʻanganiu, ka kuo hono ʻasi ʻi he Fale ʻAho Fakalelei faka-Giliki, pea kuo ʻe lava ʻe he lea "Tāufaʻa" ʻa e "Iāhweh" ʻo e tohi faka-Hepania. ʻE ʻikai ke fai haʻo leʻo ʻa e ngaahi tātā naʻe fai ʻa e kau fakafalenga ʻi heʻenau fili ʻa e lea ni. ʻE mālo kuo ʻikai ke lava ʻa e lea ʻo e "Tāufaʻa" naʻe ʻomai ʻe he ngaahi faʻahinga naʻe ʻūʻoi ʻi he lea faka-Hepania. Pea ʻe lava ke fakapapauʻi ʻa e ngaahi tātā ʻi he fili ʻa e "kyrios" ʻi he lea faka-Giliki ʻo e "tāufaʻa," ka kuo ʻe lava ʻa e ʻuhinga ʻo e lea "kyrios" ʻi he ʻuhinga moʻoni, pea kuo ʻe lava ʻa e ʻuhinga faka-tempito ʻi he lea "kyrios" naʻe ʻikai ʻi he lea ʻe kātoa. ʻI he taimi ʻe kātoa, ʻe lava ʻa e lea "kyrios" naʻe fili.
Pia ko e fakamatala ko e mea mahu'inga taha. He ko e ngaahi me'afai ko e kau taki e Septuagint na'a ne kamata ai e Kalaisiané. Ko e Septuagint ko e Biblia ko e ngaahi synagogues ko e Juda, pea mo e ngaahi synagogues ko e lau ko e Biblia na'a ne fanongo'aki ko e kau Iuda pea mo e kau Gentile to e lau, ko e "kau tānaki ki e Atua" ko e to'onga ko e Book of Acts. Na'a ne kamata e misiona ki e Gentile mo e "kau tānaki ki e Atua". Pea toe, koe e iai e kau Gentile na'a ne liaki ki he kalai ko e synagogue, koe e vaha ko e kau liaki na'a ne toko toko - pea toe ko e Septuagint na'a ne kamata ko e ako ko e kau liaki. Ko e taimi ko e kau misiona Kalaisiané na'a ne faka'ali e to'onga "Lord" ki he Iesu, na'a ne mālo'aki e kau fanongo ko e mea na'a ne faka'ali. Na'a ne mālo'aki e Iesu ko e tānaki ko e Atua. He ko e to'onga "Lord" na'a ne faka'ali to e lau ko e Septuagint ko e ngaahi taimi to e Atua ko e fakapāpā ko e Isiraēli, pea ko e ngaahi vātoa na'a ne faka'ali ki he Iesu.
Ko e faka'ali ko e Septuagint ko e to'onga "Lord", mo e faka'ali ko e vātoa ko e Septuagint ki he Iesu, na'a ne kamata ko e kau misiona Kalaisiané, na'a ne mahu'inga ange ki he kamata ko e misiona Kalaisiané, ange ki he faka'ali ko e to'onga ko e cults pagan. Pea ko e faka'ali ko e vātoa na'a ne faka'ali e Bousset mo e kau taki, na'a ne faka'ali ko e fakamatala mahu'inga. Ko e fakamatala na'a ne fakapāpā ko e ngaahi tānaki - ko e fakamatala ko e kupu to e Greek "kyrios" ko e senituri ko e tahi, ko e vātoa ko e lea faka-Greece, ko e to'onga ko e Atua. Ko e faka'ali ko e kupu na'a ne faka'ali ko e kau tānaki, pea ko e kupu na'a ne faka'ali ko e kau tānaki ko e Atua. Pea ko e vātoa na'a ne faka'ali ko e Septuagint, na'a ne faka'ali ko e Testamenté Fo'ou.
Ko e fakaka ʻo e ʻolu ki he ngaahi faʻaoga ʻo e Testamenta Foʻou ʻi he taimi ʻe ui ʻa Iesu ʻe ha ngaahi tokoni ʻi he Ekalesia ʻi he ʻene ʻo ―the Master‖, ka ko ―the Lord‖. ʻOua ʻe lava, pea ʻe lava pē, ʻe ui ʻa e ʻolu ki he ngaahi faʻaoga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he Ekalesia ʻi he ʻene ʻo, ʻe lava pē, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻaoga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻaoga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻi he ʻolu ki he ngaahi faʻauga ko ʻeni, ko e tokoni ʻe ha ngaahi meʻa ʻ
Ko e ngaahi me'a fa'ikava, mo e, tāha'a'i e tokoni'a e Bousset. Ko e lea "Tāufa'ika" ʻi hāane ki he Sīsū, mo e ngaahi uesia ki he Sīsū ʻi hāane ʻe he lea, na'e hāifai, ʻo e Bousset, ʻi he ngaahi kāinga ʻo e ngaahi kāinga fakafonua kehe, ʻo e taha ʻi Anatioku, mo ʻi he tokoni ʻo e ngaahi fakakaukau pāgani. Ka ko e tokoni ʻa Bousset ʻo e ʻuluʻanga ʻo e Paulinism kuo ʻikai ʻe fakakotoa. Ko e Paulinism ko e me'a ʻo e fakafonua lahi ange ʻa e lotu fakafonua ʻo e akua fakafonua; ko e ngaahi vaʻinga ki he Koloa ʻi he ngaahi vaʻinga ʻo e apostolo.
Na'e ʻi ai Bousset ʻi he me'a ni. Ko e lotu ʻa Paul, na'e ʻi ai, ko e me'a ʻo e fakafonua lahi ange ʻa e lotu ʻi hāane ʻe he ngaahi kāinga ʻo e Anatioku. Ka na'e ʻi ai, ʻo e ngaahi me'a ʻo e lotu ʻa Paul, ʻo e fakafonua lahi, na'e ʻi ai ʻo e ʻuluʻanga ʻi he lotu. ʻOku ʻi ai ʻe kamata ʻe he tokoni ʻa Bousset ʻi he ngaahi me'a ʻo e fakafonua. Na'e ʻi ai Bousset ʻi he ngaahi me'a ʻo e ʻuluʻanga ʻo e Paulinism. Na'e ʻi ai, ʻo e ngaahi me'a ʻo e ʻuluʻanga ʻo e Paulinism ʻi he ʻuluʻanga ʻo e lotu ʻa Paul.
Ka ʻo e lotu ʻa Paul ʻi he ʻuluʻanga, na'e ʻi ai, na'e ʻi ai ʻo e fakafonua ʻi he “lotu,” na'e ʻi ai, na'e ʻi ai? Na'e ʻi ai, ʻo e ngaahi me'a ʻo e ʻuluʻanga ʻo e Paulinism? Na'e ʻi ai Bousset ʻi he me'a ni ʻi he ʻuluʻanga. Mo na'e ʻi ai, ʻo e ngaahi me'a ʻo e ʻuluʻanga ʻo e Paulinism ʻi he ʻuluʻanga ʻo e lotu ʻa Paul ʻi he Ngaahi Tukuʻa, na'e ʻi ai ʻo e fakafonua ʻi he ʻuluʻanga ʻo e “Tāufa'ika” mo e “Laumālie,” mo e ngaahi me'a ʻo e ngaahi vaʻinga ʻo e Laumālie.
O doktrina pauline ʻo e Toʻnga, ʻo Bousset ʻi heʻngataʻanga, naʻa ne maʻa mai mei he lotu fakaʻikavaikava ʻo e taimi ʻHelenistika. ʻAside mei he ngaahi meʻa ʻo e kupua-though ʻo e ngaahi fekumi ʻo Reitzenstein ʻi heʻngataʻanga ʻe Bousset ko haʻane ʻioʻolahi-ʻo e dualism ʻo e fakapouli ʻo Paul naʻa ne ʻaʻngaʻanga, ʻo Bousset ʻi heʻngataʻanga, ʻi heʻngāhaʻa ʻo e ngāhaʻa ʻo e mafaufau mo e ola ʻa e ʻakóua, ʻa e haʻa ʻi he ngaahi lotu fakaʻikavaikava mo e ngaahi tohi ʻHermetic. ʻO e ngaahi mafaufau fakapouli ni, ʻe lavea ʻe he natura ʻo e tangata, ʻe lava ʻe he fāʻaʻo e Atua, ka koe ʻe haʻa ʻi he ʻouʻou ʻo e ngaahi ʻolunga, ʻa e ngaahi ʻolunga ʻo e Atua ʻi he ʻouʻou ʻo e tangata. ʻO e apostolo Paul, ʻo Bousset ʻi heʻngataʻanga, ʻo e super-naturalism ni, ʻo e fakakaʻaʻa ʻo e paka ʻo e Atua ʻi he ola foʻou, naʻa ne ʻaʻngaʻanga ʻi he ngāhaʻa ʻo e cult mo e ngaahi ʻaʻoga ʻo e ʻike; ʻo e Toʻnga naʻa ne ʻaʻngaʻanga ko e ʻaʻa ʻo e ola ʻo e Kristiano; ʻe leʻoleʻo prophecy, ʻe leʻoleʻo ngaahi lea, ʻe leʻoleʻo e ngaahi mā teʻa, mo e ngaahi ʻaʻa, ʻe lavea ʻe he ngaahi ʻo e Toʻnga, ka koe ʻe leʻoleʻo e alofa, ʻe leʻoleʻo e fiefia, ʻe leʻoleʻo e māʻoniʻoni, ʻe leʻoleʻo e fakalongolongo, ʻe leʻoleʻo e māʻalo, ʻe leʻoleʻo e ʻaʻa, ʻe leʻoleʻo e fakafonu, ʻe leʻoleʻo e fakamāʻalo, ʻe leʻoleʻo e fakatahaʻa. Ka ʻo e fakalaʻa ʻo e Toʻnga ʻi he ʻaʻanga ʻo Bousset, ʻe lavea ʻe he ngaahi ʻolunga ʻo e super-naturalism ʻa e ʻolunga ʻo e konisepēsi ʻo e ʻolunga; ʻo e Toʻnga ʻa e alofa, ʻe leʻoleʻo e fiefia, ʻe leʻoleʻo e māʻoniʻoni, naʻa ne ʻaʻngaʻanga ʻi he ʻolunga ʻo e spirit ʻo e tangata ʻi he ʻolunga ʻo e Toʻnga ʻa e ngaahi lea ʻo e tangata. Mo e super-naturalism ʻa e ʻolunga ʻi he ʻaʻanga ʻo e ʻolunga, ʻo Bousset ʻi heʻngataʻanga, naʻa ne maʻa mai mei he lotu fakaʻikavaikava ʻo e taimi ʻHelenistika.
Ko e fakafepiki ko eni kuo ngāueʻaki, pea ko e vaʻikē kehe kuo fakahā. Ko e akoʻo e Paul ki he Laumālie kuo ʻike ʻa e taʻatānga mei he taʻatānga pāganí. Ka kuo ʻikai fakaʻoti ʻa e fakamatala ʻo e tokoni ʻa Bousset. Ko e Laumālie ʻa kuo hokohoko ʻe Paul ki he loloku ʻo e moʻui ʻa e kāingaʻi ʻo e ʻAtatā, kuo ʻitā ʻe Bousset, mo e “ʻEiki” (2 Kor 11.17). Ko e ʻitā ko eni kuo ʻaʻngaʻanga ʻi he ngaahi meʻa ʻe rua kuo ʻomai ki he ngaahi ʻoko; kuo ʻaʻngaʻanga ʻi he ʻoko ʻo e “ʻEiki” pea mo e ʻoko ʻo e Laumālie. Kā ko e “ʻEiki” kuo ʻitā, pe kuo ʻomai ki he faʻahinga ʻi he Laumālie, pea kā ko e ngaahi ʻaʻanga ʻa e Laumālie kuo hokohoko ki he moʻui katoa, ʻo e “ʻEiki” ʻe ʻikai te u nofo ʻa Paul ko e ʻakua fakafētuʻu ia kuo ʻikai ʻi he ngaahi faʻahokohoko ʻo e Siasi. ʻO e taʻe, ʻe ʻi ai ʻo e ʻEiki ʻi he ngaahi ʻaʻanga katoa ʻo e Laumālie- ʻo e ʻEiki kuo ʻi ai ʻa e kāingaʻi ʻo e ʻAtatā. Neongo ʻe ʻi ai, ʻe ʻaʻngaʻanga ʻe Paul ʻa e lea fakamangē “ʻi he ʻKristo” pe “ʻi he ʻEiki,” ʻa e ʻaʻanga ʻo e Bousset ʻe ʻi ai ʻa e toʻataʻe ʻi he taʻatānga pāganí. ʻO e ʻaʻanga, ko e ʻoko ʻo e Laumālie, ʻe ʻi ai ʻa e Bousset, kuo ʻi ai ʻa e ʻaʻanga ʻi he ʻitā ʻo e ʻEiki. ʻBy ʻitā ʻo e ʻEiki ʻa kuo nofo ʻi he taimi kuo ʻikai, “e Laumālie” kuo ʻi ai ʻa e ʻaʻanga ʻi he ʻoko ʻo e kāingaʻi. Pea, ʻo e lea fakamangē ʻo e Paul “ʻi he ʻEiki” ʻe ʻikai te u ʻi ai ʻa e ʻoko ʻo e “ʻi he Laumālie”; ʻe ʻi ai ʻa e ʻaʻanga ʻi he ʻoko ʻo e kāingaʻi. “Ko e fakafepiki ʻo e abstraction mo e personality,” ʻe ʻi ai ʻa e Bousset, “ko e ʻitā ʻo e ʻaʻanga ʻo e tokoni ʻo e fekau mo e kāingaʻi kuo nofo ʻi he ʻāfonua ni pea kuo ʻi ai ʻa e mate, ko e ʻaʻanga ʻo e mana ʻo e ʻoko.”
He ʻi he taimi ni, ʻo Bousset kuo fekau ʻa e ngaahi faʻamatalaga ʻi he ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga; ʻoku fekau ʻa e lotu ʻo Paula ki he tangata moʻui ʻo Sīsū. Ka kuo ia ʻilo ʻa e fekau ʻa e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga; ʻoku ia ʻalo ʻa e fekau. ʻOua naʻa toe ʻi he ʻo Paula ʻi he ʻo e ngaahi faʻamatalaga ʻo e ngaahi tokoni ʻo e tangata moʻui ʻo Sīsū. ʻO kapau kuo ia ʻi he ʻo e ngaahi faʻamatalaga, ʻoku ʻikai te ia ʻo fakafitia ʻa Sīsū mo e ngaahi tokoni ʻo e ʻuhinga ʻo e Laumālie. Ko e ngaahi mea ʻi he ʻo ia, ʻoku ʻikai te ia ʻo fakafitia ʻa e moʻui ʻo Sīsū pea ʻi he ʻo e ngaahi tokoni ʻo e mate ʻo ia.
Ka ko e ngaahi faʻamatalaga ʻo e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga kuo lava ʻa e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga ʻo e Laumālie-Lōria ʻi he ʻo Bousset! ʻO e ʻikai, ʻo Bousset kuo ia ʻilo ʻa e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga ʻi he ʻo e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga ʻo e lotu ʻo Paula. ʻO e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga ʻo e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga ʻo e lotu ʻo Paula ki he Kristo ʻi he ʻo e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga ʻo e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga; ka ʻi he ʻo e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga, ʻoku ʻikai te Paula ʻo fakafitia ʻa e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga ʻo e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga ʻo e lotu ʻo Paula ki he Kristo ʻi he ʻo e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga ʻo e ngaahi tokoni ʻo e ngaahi faʻamatalaga.
Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Fakafonuʻanga:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Ko e lea fakafonuʻanga:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Ko e lea fakafonuʻanga ofisi:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Tahisi lea:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Tongan:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Ko e lea Tongan:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Ko e Tongan:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Tongan translation:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Ko e Tongan translation:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Tongan:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Ko e Tongan:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Ko e fakakavakava moʻoni ʻoku fakafonuʻanga ʻe toko tolu ʻa e ngaahi meʻa; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Ko e lea Tongan:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Ko e fakakavakava moʻoni ʻoku fakafonuʻanga ʻe toko tolu ʻa e ngaahi meʻa; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
Ko e Tongan:Ko e fakakavakava ʻi mā te ne fakafonuʻanga ʻe toko tolu; ʻoku ne fefine ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa Bousset ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu; Wernle, ko hono fakataha, ʻoku ne ʻiloʻa ange ʻa e tokonātasi ʻe toko tolu. Ka ko e ʻahoʻa ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ha taha. ʻOku ʻi ai ha fāʻeleʻi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea. Ka ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu. ʻOku ne ʻiloʻa ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu ʻi he ʻaʻolea ʻa e ngaahi tokonātasi ʻe toko tolu.
I ha taimi, na’e ʻio ʻe Bousset, ko e lotu ʻa Paulo na’e faʻaʻalo ʻi ha ngaahi me’a fakahistoria. Na’e faʻaʻalo ʻi he mate ʻa Sīsū. Ka ko e ʻuhinga ʻa Paulo ʻo he mate ʻa Sīsū na’e ma’u, ʻo Bousset ʻi heʻo, ʻi ngaahi me’a mahu’inga ʻi he lotu ʻa e kāingalangi; ko e ʻuhinga ʻa Paulo ʻo he mate ʻo e kāinga mo e ʻaki ʻaki mo Sīsū na’e hui ʻi he ʻinfluence ʻa e lau ʻa e kāingalangi ʻo he mate ʻo e kāinga mo e ʻaki ʻaki ʻa e tangata. Ko e ʻuhinga ni na’e holoa ʻaupito ʻi he ngaahi akonaki ʻa e kau akonaki; ko e ngaahi me’a ʻo e ʻuhinga ni na’e ʻoku ʻe M. Brückner. Ka ʻo e ʻuhinga, ko e ʻevidensi ʻi he ʻuhinga ʻa e ʻuhinga ni ʻo e feeblest kind. Ko e ʻuʻafi ʻa e lotu ʻa e Hellenistic ʻa e Chapter VI na’e ʻike, ʻo e me’a ʻi he’ike, ʻo e ngaahi atua, ʻo e ʻAttis, Adonis, mo Osiris, na’e faʻaʻali ʻi he mate mo e ʻaka ʻaki. Ko e hui ʻa e ngaahi ʻuhinga ni ʻo e kāinga ʻo e kāinga ʻo e vegetation gods, ʻo e mate mo e ʻaka ʻaki ʻa e vegetation ʻi he autumn mo e ʻaka ʻaki ʻi he spring. ʻI he ʻuhinga, ko e parallel ʻa e ngaahi atua ni mo Sīsū ʻo e mate mo e ʻaka ʻaki. Ka ko e ʻuhinga ʻa e parallel? ʻE ʻi he ʻuhinga ʻa e New Testament ʻo he mate mo e ʻaka ʻaki ʻa Sīsū na’e ʻa’alo ʻi he ngaahi myths ʻa e vegetation? Ko e ʻuhinga ni na’e ʻa’alo ʻe kau akonaki. Ka ʻo e ʻuhinga, ko e absurd, mo e ʻuhinga ni ʻe ʻa’alo ʻe Bousset. Ko e ʻuhinga ʻa e historicity ʻa e ʻaka ʻaki ʻi he ʻaka ʻaki ʻa Sīsū ʻi he ʻintimate friends ʻa e ʻuhinga ʻa e ʻuhinga ni ʻe ʻikai ʻe ʻshaken ʻi he ʻuhinga ʻa e theory ʻa e dependence ʻi he pagan myth. Ko e ʻuhinga, ko e argument ʻa e ʻa’alo ʻi he parallel ʻa e New Testament ʻo he ʻuhinga mo e pagan myth ʻa e mate ʻo e kāinga mo e ʻaki ʻaki ʻa e atua. ʻE ʻi he ʻuhinga, ko e ʻuhinga ni ʻe ʻa’alo ʻe kau akonaki. Ko e ʻuhinga, ko e view ni ʻe ʻikai ʻe ʻuhinga ʻe kau akonaki. Ko e ʻuhinga, ko e parallel ʻa e ʻuhinga ʻa e ʻaka ʻaki ʻa Adonis mo Osiris mo Attis mo e ʻaka ʻaki ʻa Sīsū ʻe ʻikai ʻe ʻa’alo ʻi he dependence ʻa e ʻuhinga ʻo e kāinga. Ko e ʻuhinga, ko e parallel ʻe ʻikai ʻe ʻuhinga ʻe dependence. Mo ʻe ʻikai ʻe ʻuhinga, ko e ʻuhinga ni ʻe ʻa’alo ʻi he ngaahi ʻuhinga ʻakak.
Ka ʻikai Bousset ʻiheʻe ʻa e fakakaʻaʻe ʻa e tala ʻa e Sīasi Tōmaso ʻa e mate ʻa Jesu mo e ʻulaʻulaʻi ʻa ia, naʻe ʻikai ʻo fakafou ʻa e tala ʻa e ngaahi fakaʻatamongaʻi, ka ʻe ʻi ai ʻa e ʻaʻanga ʻa e fakaʻatamongaʻi ʻi he ʻuhinga ʻa Paul ʻi he tala. Naʻe moʻoni ʻa Paul ʻi he ʻaʻanga ʻa e Sīasi ʻi he mate ʻa Kristo - naʻe mate ʻa ia mo Kristo, pea naʻe ʻulaʻulaʻi ʻa ia mo Kristo. Ka ʻe ʻi ai ʻa e ʻuhinga fakaʻatamongaʻi ʻi he ngaahi fakaʻatamongaʻi. ʻO e fakahāʻinga ʻa e ʻuhinga ko ʻeni ʻi he ngaahi lea ʻa Firmicus Maternus, "ʻIo, ʻa e ʻāngelo, ʻa e ngaahi ʻatamai, ʻa e ʻikai haʻa ʻa e ʻakua, ʻa e ʻikai haʻa ʻa e ʻakua; ʻa e ʻikai haʻa ʻa e ʻakua ʻe ʻomai ʻa e fakaʻatamai ʻi he ngaahi ʻāʻa."
Ka ʻe fakamahino ʻa e ʻuhinga ʻa Firmicus Maternus ʻe ʻi ai ʻa e ʻūʻoi, pea ʻe ʻi ai ʻa e ʻevidensi ʻa e ʻuhinga ʻi he ʻūʻoi mua ʻe ʻi ai ʻa e ʻūʻoi.
Koe ngaahi tokoni mālohi ʻa e kau tohiʻi hou ʻi he ngaahi meʻa ni, ʻoku ʻikai ke ʻi ai ha mea ʻamazing. ʻOku ngāueʻaki ʻe he kau takiʻa e fakakaʻo ʻa e ʻikeʻa ke nau toe fai ʻe he ʻenisi ʻa e konoʻaha ʻa e ʻakau mate ʻi he ʻikai, mo e ʻaonga ʻa e kau lotu ʻi he mate mo e ʻakiʻaki, ʻi he ʻasis ʻa e ʻilo ʻi he ngaahi punonga ʻi ai. ʻOku ʻikai ke ʻi ai ha mea ʻpē. ʻOku mamaʻo ʻe he ʻilo ʻi he ngaahi punonga ʻi ai ʻe uesia konoʻaha, mo e ʻi ai ha ʻanoa ʻi he taimi ʻo Paul. ʻOku ʻikai ke ʻi ai ha mea ʻpē, ʻe ʻi ai ha tokoni ke ʻi ai ha konoʻaha ʻa e ʻakau mate, mo e ʻaonga ʻa e kau lotu ʻi he mate mo e ʻakiʻaki, ʻi he ʻasis ʻa e ʻilo ʻi he ngaahi punonga ʻi ai. ʻOku ʻi ai ha tekisi ʻa e Aikupito ʻi he ʻanoa, ʻa Er-man ʻi he ʻaonga, ʻa Osiris: "ʻEven as Osiris lives, he also shall live." ʻOku ʻi ai ha ʻanoa ʻe hau ʻi he ngaahi konoʻaha ʻi he ʻanoa ʻo Attis mo Adonis. Kā ʻe ʻi ai ha ʻanoa, ʻe ʻi ai ha konoʻaha ʻi he taimi ʻo Paul, ʻe ʻi ai ha ʻanoa ʻe common. ʻOku ʻi ai ha ʻanoa, ʻe ʻi ai ha ʻanoa ʻe exaggerate ʻi he ngaahi ʻanoa ʻi ai. ʻOku ʻi ai ha J. Weiss—ʻa ia ʻoku ʻikai ke ʻi ai ha ʻanoa ʻe lack ʻa e sympathy ʻi he ngaahi meʻa ʻo comparative religion ʻi he New Testament—ʻoku ʻi ai ha ʻanoa ʻe attention ʻi he 1 Cor. i. 23. ʻOku ʻi ai ha Kalaisi ʻi he ʻakau, ʻoku ʻi ai ha ʻanoa ʻe Paul: "to the Gentiles foolishness." ʻOku ʻikai ke ʻi ai ha ʻanoa ʻe Gentiles ʻi he ʻaonga ʻo Paul, ʻoku ʻi ai ha ʻanoa ʻe familiar ʻi he ngaahi konoʻaha ʻa e ʻakau mate. Kā ʻe ʻi ai ha Brückner, ʻe ʻi ai ha ʻanoa ʻe conception ʻa e ʻakau mate ʻi he ʻanoa ʻo Paul, ʻoku ʻi ai ha ʻanoa ʻe Cross ʻoku ʻi ai ha ʻanoa ʻe "to the Gentiles foolishness"; ʻe ʻi ai ha ʻanoa, ʻoku ʻi ai ha ʻanoa ʻe Gentiles ʻoku ʻi ai ha ʻanoa ʻe natural thing ʻi he mā.
Ka koeʻuhi ʻe lava, kapau kuo ʻi ai haʻo mua ʻi hoi ki he fakakaukau ʻo ha atua toi mo e ʻalu ki he ngaahi ʻikai, mo e ʻuhinga fakalaumālie, ʻi heʻoi ʻe lava ʻaupito, ka ko e fakafepengi ʻa Paul ki he fakakaukau koʻeni ʻe ʻi ai, ʻe ʻikai ke ʻi ai. ʻI heʻoata, ko e fakakaukau ʻa Paul kuo ʻi ai haʻo fetuku. Ko e tokoʻofa ko e ʻikai ke ʻi ai haʻo fakaʻalo, ka ko e ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e Kristo ʻa Paul, kuo ʻi ai haʻo fakaʻalo, ʻo e ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻa e ʻi he ʻalo ʻ
Ko e fakafehokotahi ʻe taha ko e meʻa founga. Ko e mate ʻe he ngaahi atua heʻenau fakahāʻoleʻanga ko e meʻa ʻoe lotu; ko e mate ʻe he Kalisi ʻoe Paulo ko e meʻa ʻoe tānielu. Kuʻo noa ia ʻi he fakakaukau ʻoe ngaahi lotu heʻenau fakahāʻoleʻanga, ko e ngaahi lotu ʻi he ngaahi lotu heʻenau fakahāʻoleʻanga kuʻo fuʻunga taha ange ʻi he ngaahi tala; ʻi heʻenau tānielu ʻoe ngaahi saienisi ʻi he ʻene, ko e ngaahi tala kuʻo maʻa mai mei he ngaahi lotu, ʻikai ko e tala mei he ngaahi lotu. Ko e "ngaahi atua ʻoku mate ʻe heʻenau fakatāʻue" kuʻo hāʻike ʻi he ngaahi meʻa ʻoe tala. Ko e tala ʻoe Attis, ʻi he ʻenau ngaahi fomu ʻe toko lua, ʻoku ʻikai ke ʻi ai haʻano ʻia ʻi he ngaahi lotu ʻoe Attis ʻi he ʻenau fakatāʻue ʻoe tala ʻoe mate ʻe he atua. ʻI he ngaahi tala ʻoe Attis, Adonis, mo e Osiris, ko e "fakatāʻue" ʻoe atua ʻoku ʻikai ke ʻi ai. Ko e mate ʻmaʻe fakatāʻue ʻoku ʻikai ke ʻi ai ʻi he lotu. ʻI he taʻu kotoa, ʻi he Mati, ko e ngaahi lotu ʻoe Attis ʻi Roimi kuʻo ʻenau sio ʻi he atua ʻoku mate ʻe he ʻenau fakaʻāʻā, mo e ʻenau fakatāʻue ʻi he ʻenau fakatāʻue. Ko e mate ʻe he fakatāʻue ʻoku ʻikai ke ʻenau fakakaukau ʻi he ngaahi meʻa ʻoku ʻenau hoko ʻi he ʻene taʻu. Kuʻo ʻenau fakakaukau ʻi he ngaahi meʻa ʻoku ʻenau hoko ʻi he ʻenau fakafepaki ʻoe festival.
Ko e fakaʻatāʻe ʻoe Paulo ʻi he mate ʻe he fakatāʻue ʻoe Kalisi kuʻo taha ange. ʻI he Bousset, kuʻo ʻenau fakafonu ʻi he ʻenau fakafonu; Bousset kuʻo ngāue ʻi he fakaʻāʻā ke ʻenau fakaʻāʻā ʻi he fakaʻatāʻe ʻoe Paulo ʻoe fakatāʻue ʻoe tānielu mo e fakatāʻue ʻoe kalisimasi kuʻo maʻa mai mei he fakafepaki ʻoe ngaahi sacraments. Ka kuʻo ʻikai ke ʻi ai haʻano ʻia. Ko e meʻa ʻoku ʻenau fakaʻāʻā ʻi he ngaahi Epistles kuʻo ʻenau fakaʻatāʻe ʻoe tala ʻoe Paulo. Ko e lotu ʻoe Paulo kuʻo ʻenau fakaʻāʻā ʻi he ngaahi meʻa. Ko e sacraments kuʻo taha fakaʻāʻā ʻoe fakaʻatāʻe ʻoe meʻa. Ko e meʻa kuʻo ʻenau fakaʻāʻā kuʻo ʻenau fakaʻatāʻe ʻoe Kalisi ʻi he ʻenau mate ʻe he fakatāʻue.
Ko heni ʻoku tuʻu ai e loloku ʻo e ngaahi faʻekavaʻa ʻo e kātoangaʻi ʻa Paulo mo e ngaahi lotu ʻo e taimi ni. ʻOku ʻikai ko e faʻakakato; ʻoku ʻikai ko e ngaahi fekau ʻo e hokohoko mei e ʻeʻetā ʻo e māmaní; ʻoku ʻikai ko e ngaahi hua ʻo e meʻa ʻo e māmaní. ʻOku toe ʻi ai, ko e ngaahi hua ʻo e meʻa naʻa hoko. ʻOku ʻikai ko e meʻa naʻa hoko ʻoku tuʻu ʻi he ʻeʻetā ʻo e taimi ʻo mua. ʻOku ʻikai ko e ngaahi hua ʻo e meʻa naʻa hoko ko e ʻuhinga ʻo e ngaahi lotu ʻo mua. ʻOku toe ʻi ai, ʻo e mate ʻo Jesu mo e ʻāʻira ʻo Jesu, ʻa ia ʻoku ʻo e ʻuhinga ʻo e gospel ʻo Paulo, naʻa hoko ʻi he ngaahi taʻu toko tolu kuo ʻaʻalo. Mo e ngaahi meʻa ʻoku ʻi ai ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he ngaahi fakakaukau; ʻoku ʻe fakakaukau ʻe he ngaahi fakakaukau ʻo e ʻeʻetā; mo e Paulo ʻoku ʻe fakakaukau ʻe he ngaahi fakakaukau ʻo e ʻeʻetā ʻi he tokoni. ʻO e tokoni ʻo e 1 Kor. xv. 1-8, ʻoku ʻe tokoni ʻo e ʻuhinga ʻo e ʻaʻira ʻo e Kristo ʻo Paulo mo e ngaahi ʻatua ʻo e kātoangaʻi. Ka ʻoku ʻikai ko e ʻuhinga ʻo e Paulinism ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he tokoni ʻo e 1 Kor. xv. 1-8. ʻOku ʻi ai ʻe he ngaahi Epistle ʻo Paulo ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he moʻui ʻo e ʻuhinga ʻo e mate ʻo Jesu mo e ʻāʻira ʻo Jesu. ʻO e gospel ʻo Paulo ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he ngaahi hua ʻo e meʻa naʻa hoko. Kapau ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he ngaahi hua, ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he ʻuhinga ʻo e Paulinism; kapau ʻoku ʻikai, ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he ʻuhinga ʻo e Siasi ʻo e ʻuhinga ʻo e heʻe ʻe ʻeʻetā.
Ko e ʻuhinga ʻo e ʻeʻetā naʻa ʻe fakapāʻoku ʻe he ngaahi fekau ʻo mua. Kapau ʻoku ʻikai ko Jesu ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he ʻuhinga ʻo e ʻatua ʻo e Redeemer ʻo Paulo, naʻa ʻe ʻuhinga ʻo e ngaahi lotu ʻo e redemption ʻo Paulo naʻa ʻe ʻuhinga?
Ko e Paulinism, ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he ʻuhinga, ʻoku ʻikai ʻe fakapāʻoku ʻe he ʻuhinga ʻo Jesu ʻo e ngaahi taimi ʻo e māmaní; kapau ʻoku ʻikai ko Jesu ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he ʻuhinga ʻo e meʻa ʻo e māmaní, ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he ʻuhinga ʻo e meʻa ʻo Paulo ʻoku ʻe fakapāʻoku ʻe he ʻuhinga ʻo e ʻuhinga ʻo e ʻuhinga. ʻOku ʻe fakapāʻoku ʻe he ʻuhinga ʻo e ʻuhinga ʻo e Wrede mo e Bousset.
Naʻe ʻikai haʻanai maʻa, ʻo hangē ʻia Wrede, mei he ngaahi fakakaukau apokaliptiki ʻo e Mesia ʻi mua ʻo e Kalaisi; he ʻikai ko e Mesia apokaliptiki ʻo e ngaahi meʻa fakaʻoloi, pea ʻikai ko e tangata moʻui ʻo e ʻalo. Naʻe ʻikai haʻanai mei he lotu ʻo e kāingalangi, ʻo hangē ʻia e fakakaukau ʻa Bousset; he ʻikai e pākānga ʻo e kāingalangi ʻo e ʻInitōnia, pea ʻo e ngaahi faʻahinga kāingalangi ʻo e ʻikai ke ʻaonga. Ka ʻo e ʻikai haʻanai e ngaahi faʻahinga kāingalangi, ʻo e ʻikai haʻanai e ngāue ʻo e faʻahinga, ʻe ʻikai haʻanai e ʻuhinga ʻo e meʻa. ʻE ʻuhinga ʻo e meʻa ʻi he ngaahi faiʻā koe ʻo e ʻAposetolo Paulo ki he Kalaisi.
Ko e ngaahi faiʻā koe ʻo e ʻAposetolo Paulo ki he Kalaisi ʻe ʻikai ke fakakātoa ʻe he ngāue fakalahi ʻo e ngaahi meʻa; ʻe ʻikai ke fakamuʻomuʻo ki he ngaahi ʻuhinga māʻalahi; ko e meʻa ʻo e ʻikai ke fakakātoa, pea ʻe ʻikai ke vaʻinga. Ko e ngaahi faiʻā koe ʻo e ʻAposetolo Paulo ki he Kalaisi ko e ngaahi faiʻā ʻo e ʻalo; pea ko e ʻalo ʻe ʻikai ke ʻaonga ʻi he ngāue ʻo e ngaahi meʻa, ka ʻe ʻaonga ʻi he ngāue ʻo e ngaahi tangata. ʻE ʻikai ke fakakātoa e ngāue ʻo e ngaahi meʻa ʻo e Paulo, ka ʻe fakakātoa e ʻalo ʻo e Paulo ki he ʻAnointed.
Pe ko e ʻalo ʻe ʻikai ke ʻaonga ʻi he meʻa ʻo e Kalaisi ʻa ʻo ia, ka ʻe ʻaonga ʻi he meʻa ʻa ʻo ia. “Ko ia ʻa ʻi ʻaʻau ʻe ʻalo ʻaʻau, pea ʻa ʻi ʻaʻau ʻe ʻofi ʻaʻau.” Ko e ʻuhinga ʻo e lotu ʻo e Paulo; ko e ʻuhinga ʻo e lotu ʻo e Kalaisi. Ko e ʻuhinga ʻe fakapōʻui ʻe he ngaahi lea ʻo e Sīsū ʻa ʻo ia ʻe fakapōʻui ʻe he ngaahi tāpuakau, pea ʻe fakapōʻui ʻe he ngaahi ʻungā ʻo e tāpuakau. ʻE ʻikai ke ʻaonga ʻe he ngaahi fakakaukau ʻo e taimi ni. Pea ko e ngaahi fakakaukau ʻo e taimi ni ʻe ʻikai ke ʻaonga. Ko e lotu ʻo e Paulo ʻe ʻikai ke fakapōʻui ʻe he ngāue ʻo e ngaahi meʻa ʻo e lotu ʻo e Iutaia mo e kāingalangi.
Ko e lotu ʻo e Paulo ʻe fakapōʻui ʻe he Sīsū ʻo e ngaahi ʻaʻa. Ka ko e Sīsū ʻo e ngaahi ʻaʻa ʻe ʻikai ke ʻaonga ʻe he Sīsū ʻo e ngaahi fakakaukau ʻo e taimi ni, ka ko e Sīsū ʻo e tāpuakau ʻo e Kalaisi, mo e ʻikai ke ʻaonga ʻe he tāpuakau; ʻe ʻikai ke ʻaonga ʻe he kaiako ʻo e ʻikai ke ʻaonga ʻi he ngāue ʻo e ngaahi ʻungā, ka ko e ʻAnointed ʻo e ʻalo ʻe ʻaonga.
John Gresham Machen (1881-1937) ko e tamai'ako ha Amerika Presbyterian mo e ako liʻanga Fakatongaʻi, naʻa ne kai e tokoni ʻa e ngaahi tokoni tokoni ki he ngaahi akonaki fakafoʻofa ʻa e senituli ʻe 20, pea naʻa ne ʻo fononga ʻa e Seminare Theological Westminster mo e Ekalesia Presbyterian Orthodox.
