<link rel="stylesheet" href="https://cdn.plyr.io/3.7.8/plyr.css" />

Vol. 28 ·No. 42 · October 18, 2026

Fāʻafine, Mateʻaho, Māloʻiloʻa & Fāʻeleʻele

Luka 8:40-56

Fouʻanga

Tāngeʻe ʻi he Reader Mode

Liliʻi ʻa e akó ni ʻi he ʻaonga ʻo e magazini — ʻakau, ʻaonga ʻo e tokotaha, mo e ngaahi ʻakau ʻoku fakahoko ʻi he meʻangaʻapui.

Tāngeʻe

Fakatoukaga, Tāmaki, Tēvolo & Fakaola

Luke 8:40-56

By Dr. Jonathan Pennington

Ko e tohi tapu ʻa māmani kuo ʻa Luké 8:40-56. Kā hā, ʻe lava ʻe koe, ʻe ʻikai ke ʻosi ʻa e lau ʻa e tohi ʻa e Atua?

ʻOku toe ʻa Sīsū, ʻo ka ʻa e kāinga ʻi ʻolunga ʻa ia, ʻo kuo ʻa e kāinga ʻi ʻolunga ʻa ia, ʻo kuo ʻa e kāinga ʻi ʻolunga. ʻOku toe ʻa e tangata ko Jayro, ko e ʻakali ʻa e synagogue, ʻo haʻu ʻo ʻū ʻa e vaʻe ʻa Sīsū, ʻo ʻū ʻa ia ke ʻhāʻā ʻa e fale ʻa ia, ʻo kuo ʻa e ʻofotā, ko e ʻofotā ʻa e fāʻele, ʻo kuo ʻa e ʻofotā, ko e fāʻele ʻa e fāʻele, ʻo kuo ʻa e fāʻele.

ʻOku ʻa Sīsū ʻi ʻenジway, ʻo kuo ʻa e kāinga ʻi ʻolunga ʻa ia, ʻo kuo ʻa e kāinga ʻi ʻolunga. ʻOku toe ʻa e fafine ko ia, ʻo kuo ʻa e fāʻele ʻa e toto ʻa ia, ʻo kuo ʻa e fāʻele ʻa e fāʻele, ʻo kuo ʻa e fāʻele.

“Ko hai ʻa ia ʻo ʻú ʻa ia?” ʻo tala ʻa Sīsū.

ʻOku toe ʻa e kāinga ʻi ʻolunga, ʻo kuo ʻa e kāinga ʻi ʻolunga. ʻOku tala ʻa Pita, “ʻE ʻosi, ʻo kuo ʻa e kāinga ʻi ʻolunga ʻa ia.”

ʻOku tala ʻa Sīsū, “ʻOku ʻú ʻa ia; ʻo kuo ʻa e ʻú ʻa ia ʻa ia.”

ʻOku toe ʻa e fafine, ʻo kuo ʻa e fāʻele ʻa ia, ʻo kuo ʻa e fāʻele. ʻOku tala ʻa ia, ʻo kuo ʻa e fāʻele ʻa ia, ʻo kuo ʻa e fāʻele.

ʻOku tala ʻa ia, “ʻE ʻofotā, ʻo kuo ʻa e ʻú ʻa e ʻú ʻa koe. ʻOku ʻú ʻa koe ʻi ʻe malohi.”

ʻOku ʻa Sīsū ʻi ʻenジway, ʻo kuo ʻa e tangata ʻa e fale ʻa Jayro, ko e ʻakali ʻa e synagogue. “ʻOku mate ʻa e ʻofotā,” ʻo tala ʻa ia. “ʻOku ʻikai ke ʻosi ʻa e ʻosi ʻa koe.”

ʻOku tala ʻa Sīsū, “ʻOku ʻikai ke ʻosi; ʻo kuo ʻa e ʻú ʻa koe, ʻo kuo ʻa e ʻú ʻa ia.”

ʻOku ʻa Sīsū ʻi ʻenジway ʻa e fale ʻa Jayro, ʻo kuo ʻa e kāinga ʻi ʻolunga ʻa ia, ʻo kuo ʻa e kāinga ʻi ʻolunga. ʻOku tala ʻa ia, “ʻOku ʻikai ke ʻosi; ʻo kuo ʻa e ʻú ʻa ia.”

Nīkau ia, ka nau kata ange, ʻoku nau ʻi ai ʻene mate. Ka ʻi ai pe ia ʻe kai ʻe he tangata, pea pehē, “ʻE tamasiʻi, tā haʻutolu!” Pea ʻi ai pe ʻene ʻuhinga, pea ʻi ai pe ia ʻe tuʻu. Pea ʻi ai pe Sīsū ʻe fekau kiate kinautolu ʻe ʻai.

ʻE māngē ʻa ʻene ngaahi ʻotua, ka ʻi ai pe ia ʻe fekau kiate kinautolu ʻe ʻikai haʻasi kiate ha tangata ʻe he meʻa naʻa ne hoko.

Ko e Fakatātā ʻa e Sianí.

ʻIo, ʻe mālo! Ko e ngaahi tala ʻe toko. Ko e tala ʻe toko, ʻe ui ʻe he tohi. ʻE vave, ko e toko toko ʻe lua ʻe hokohoko. Pea ʻe toko ʻe toko ʻe toko, ʻe ui ʻe he ngaahi akonaki ʻe ui ʻe he ʻetotongi ʻe he ʻetotongi: ko e gyro—ko e toko, pea ko e meʻa ʻe kai, pea ko e toko.

Pe a ʻe ʻotua ʻe Luka ʻe ʻaʻa ʻe he gyro talaʻni ʻe he ʻetotongi ʻe he ngaahi ʻaʻa ʻe he Sīsū ʻe ʻaʻa. ʻE he ʻaʻa ʻe he kapukapu 7, ʻi ai pe ia ʻe ʻaʻa ʻe he tangata ʻe he ʻaʻa. ʻI ai pe ia ʻe ʻaʻa ʻe he ʻotua ʻe he fofonga. ʻI ai pe ia ʻe ʻaʻa ʻe he ngaahi ʻaʻa. ʻI ai pe ia ʻe ʻaʻa ʻe he ʻaʻa ʻe he ʻaʻa. Pea ʻi ai pe ia ʻe ʻaʻa ʻe he ʻaʻa ʻe he ʻaʻa.

Ka ʻe toko ʻe toko ʻe toko ʻe toko. ʻE toko ʻe toko ʻe toko ʻe toko. ʻE toko ʻe toko ʻe toko, ʻe toko ʻe toko ʻe toko ʻe toko.

ʻE toko ʻe toko ʻe toko, ʻe toko ʻe toko ʻe toko. ʻE toko ʻe toko ʻe toko, ʻe toko ʻe toko ʻe toko. ʻE toko ʻe toko ʻe toko.

Pea kuo nau ʻi ai ha faʻahitaʻaga ʻofaʻanga. Ha tamahine ʻe toko ua. Ha niʻisi ʻe toko ua ʻo e taʻu. ʻO e taʻu naʻe fānau ai ʻe tamahine ko ʻeni, ko ʻeni ʻo e taʻu naʻe ʻāmomoi ai ʻe niʻisi. ʻO e ngaahi ʻakau ʻinvisi ʻoku nau tautau ʻe ʻolunga ʻo e ʻolaʻanga, pea ʻi he ʻahó ni—ʻo e ʻahó naʻe ʻikai nofo ʻi he ʻolunga ʻo e ʻolaʻanga—ʻoku nau feʻokotahi ʻi he ʻahó ni, ʻi he ʻ momentu ni, ʻo e ʻolunga ʻo e ʻolunga ʻo e Sīsū, pea ʻoku nau lili ʻi he ʻolunga.

ʻI he ngaahi ʻahó, ʻe tamahine ʻe ʻosi ʻo e taʻu ʻe toko ua. Pea ʻoku nau ʻi ai ha niʻisi, ha tamahine, ʻo e ngaahi ʻolunga ʻoku nau ʻi he ʻolunga. Pea ʻi he ʻolunga ʻo e ʻolunga, ʻoku nau ʻi he ʻolunga ʻo e Sīsū ʻoku nau ʻi he ʻolunga.

ʻO e ngaahi ʻolunga ʻoku nau ʻi he ʻolunga: ʻe ʻosi, ʻe mamahi, pea ʻe ʻola. Ko ʻeni ʻo e ngaahi ʻolunga ʻoku nau ʻi he ʻolunga.

ʻO e ʻolunga, ʻo e Bibilí—ʻo e ʻolunga ʻoku nau ʻi he ʻolunga—ʻoku nau ʻi he Luka 8, ʻo e ʻolunga ʻe 40. ʻO e ʻolunga, ʻoku nau ʻi he ʻolunga, pea ʻoku nau ʻi he ʻolunga.

ʻO e ʻolunga ʻe ʻosi.

ʻO e Sīsū ʻoku nau ʻi he ʻolunga ʻo e ʻolunga ʻo e ʻolunga. ʻO e ʻolunga ʻoku nau ʻi he ʻolunga ʻo e demoni. ʻO e ʻolunga, ʻoku nau ʻi he ʻolunga.

ʻO e ʻolunga, ʻoku nau ʻi he ʻolunga. ʻO e ʻolunga, ʻoku nau ʻi he ʻolunga.

Luka ʻoku nau ʻi he ʻolunga ʻo e ʻolunga—ʻo e ʻolunga ʻoku nau ʻi he ʻolunga—ʻo e ʻolunga ʻoku nau ʻi he ʻolunga.

Naʻe teʻeki ou ʻike ʻa e ngaahi ʻe fakafonuʻa koʻeni ki heʻeku ʻi he taimi ʻe toko tolu—taha ʻi he taimi ʻe fakaʻaniʻani ʻo e fakamamahiʻanga mo e ʻikai tokoni, ʻa e ʻalu ki he ʻeleʻele. Pea, ʻi he tau ʻe toe, ʻo e hōʻai ki he ʻopeʻanga ʻo e ʻofuʻanga ʻo e faleʻanga ʻa e ʻeku ʻipoʻuhu, ʻo e ʻe toko fāʻitu ʻe fāʻitu, ʻa e ʻe ʻikai ke ʻi ai ha tokoni, pea naʻe ʻi ai ha ʻe fakamamahiʻanga, pea naʻe ʻi ai ha ʻe mateʻaki—naʻe ʻikai ke ou ʻalu ki he ʻeleʻele ʻi he ʻenau ʻofu. ʻOku ʻi ai ha ʻenau ʻi heʻemou. ʻOku ʻikai ha ʻenau ʻi heʻemou. Ka ko e fakailonga ʻo e fakadesperetā ʻo e tangata.

Pe ko e ha ʻa e fakadesperetā ʻo e Jairus? ʻOku ʻe ʻikai ke ʻe ʻoluʻa ʻa e ʻofuʻanga ʻa e ʻofuʻanga—ʻa e ʻofuʻanga ʻe toko fāʻitu ʻe fāʻitu ʻa e ʻe ʻi ai ha tokoni. ʻKai ko e ʻe ʻi ai ha tokoni. ʻKai ko e ʻe fakamamahiʻanga ʻa e ʻenau ʻofuʻanga. ʻE ʻi ai ha ʻe mateʻaki.

Pe ko e ʻe ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa.

Pe ʻo e ʻe ngāueʻaki ʻa e ngaahi ʻe toko tolu—ʻe toko tolu 41 mo e 42—ʻo e ʻe fakamamahiʻanga, ʻo e ʻe fakamamahiʻanga, ʻo e ʻe fefineʻaki ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa ʻo e tangata koʻeni ʻe ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa. ʻOku ʻi ai ha ʻe tokoni ʻa e Sīsū, ʻa e ʻe ʻi ai ha ʻe fefineʻaki. ʻOku ʻi ai ha ʻe ʻalu ʻa e Jairus. Pea ʻo e ʻe toko tolu 42 ʻe fakahoko mai ʻa e ʻe fakafonuʻa ʻo e ʻe fakafonuʻa—ʻo e ʻe fakafonuʻa ʻo e ʻe fakafonuʻa.

Pea ʻo e ʻe toko tolu 43 ʻe ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa:

ʻOku ʻi ai ha ʻe fefine ʻi heʻenau ʻe ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa ʻo e ʻe fakafonuʻa ʻe toko fāʻitu ʻe fāʻitu, ka ʻikai ke ʻe ʻi ai ha tokoni.

ʻOku ʻi ai ha ʻe fakahoko ʻa e Māka ʻe ʻe fakafonuʻa ʻa e ʻe fakafonuʻa ʻe toko fāʻitu, pea ʻo e ʻe ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa, ʻo e ʻe fakafonuʻa ʻe toko fāʻitu.

ʻOku ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa ʻo e Jairus, ʻo e ʻe ʻi ai ha ʻe fakadesperetā—ʻo e ʻe fakafonuʻa ʻo e ʻe fakafonuʻa. ʻOku ʻi ai ha ʻe fefine ʻi heʻenau ʻe ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa—ʻe toko fāʻitu ʻe fāʻitu ʻo e ʻe fakafonuʻa. Pea ʻo e ʻe fakafonuʻa ʻa e Levitikusi 15, ʻo e ʻe fakafonuʻa ʻo e ʻe fakafonuʻa, ʻo e ʻe fakafonuʻa ʻo e ʻe fakafonuʻa. ʻKai ko e ʻe ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa. ʻKai ko e ʻe ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa. Ka ʻe fakafonuʻa.

Pe ʻo e ʻe fakafonuʻa ʻo e ʻe fakafonuʻa, ʻo e ʻe fakafonuʻa ʻo e ʻe fakafonuʻa. ʻOku ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa ʻo e ʻe fakafonuʻa. ʻOku ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa. ʻOku ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa. ʻOku ʻi ai ha ʻe fakafonuʻa.

Taumai te u a fakapapa: toko lua tausini ʻua taʻe paʻi. Toko lua tausini ʻua taʻe ʻi ai ha tangata. Toko lua tausini ʻua taʻe nofo ʻi ha fale.

Pe ʻi he taimi ni—ʻi heni—ku ʻi ai ʻene lotu. ʻI ai ha kāinga lahi. Ko e kāinga kotoa ʻe fakapēpē. Ko e kāinga kotoa ʻe ʻikai ke ʻi ai ha meʻa. ʻE fakapēpē ʻe he kau ākonga ʻi he ngaahi meʻa. Pe ʻene fakapapa, Kā ʻe lava au ʻi he ʻo ai… ʻikai ha tangata ʻe ʻike au. ʻI kai ha tangata ʻe ʻi ai au. Kā ʻe lava au ʻi he ʻesi ʻo e ʻofu… ʻE fakapapa au.

Pe ʻene toʻo ʻi he kāinga, ʻe fakapapa ʻene ʻisi ʻi lalo, ʻe hāʻā ki he ʻesi ʻo e ʻofu ʻi he ʻaʻe.

Pe ʻi he taimi ni—ʻene ʻike. ʻE fakapapa ʻene tānē. ʻE fakapapa ʻi he ʻesi ʻo e ʻofu. ʻE fakapapa ʻi he taimi ʻe hāʻā ki he ʻesi ʻo e ʻofu.

ʻE fakapapa ʻe ʻikai te u ʻi ai ha ʻike—ha fiefia ʻe fakapapa ʻi he ʻikai ʻike, ʻe fakapapa ʻi he manavahē ki he ʻike.

ʻE fakapapa ʻe muta ʻi heni. Ko e ngaahi tala ʻe muta ʻi heni. ʻE fakapapa ʻe ʻi ai ha tangata ʻe ʻike ʻi he ʻIisū, ʻe maʻu ha fakaʻomoi, pe ʻe ʻalu ʻi he ʻenau hala. Pe ʻe fakapapa ʻe ʻi ai ʻa ʻIairusi, ʻe fakapapa ʻe he ʻIisū ʻene ʻofefine ʻi he mamaʻo, ʻe fakapapa ʻi he kapukau 7.

Ka ʻe ʻi ai ha meʻa ʻe fakapapa. ʻE ʻi ai ha ʻahi ʻaʻe. ʻI kai ha fakapēpē mo e fakapapa—ka ʻe ʻi ai ha manavahē.

ʻE fakapapa ʻe ʻike ki he verse 45:

“Ko hai ʻe paʻi au?” ʻE ʻIisū.

ʻE fakapapa ʻe ʻi ai ha tangata ʻe ʻi ai. ʻE ʻi ai ʻa Pita ʻe ʻi ai: “ʻEiki, ko e kāinga kotoa ʻe paʻi koe.” Ka ʻe ʻIisū ʻe ʻike ʻe ʻi ai ha meʻa ʻe fakapapa. ʻE ʻIisū ʻe ʻike ʻe ʻi ai ha ʻi he ʻaʻe.

Pe ʻe fakapapa ʻe ʻi ai. ʻE fakapapa ʻe ʻi ai ha fakaʻomoi—ha tangata ʻe paʻi ʻi he ʻofu ʻo ʻIisū ʻe fakapapa. ʻE fakapapa ʻe ʻi ai ha meʻa ʻe fakapapa. ʻE fakapapa ʻe ʻi ai ha ʻikai. ʻE fakapapa ʻe ʻi ai ha ʻikai.

ʻE fakapapa, ko e tokolahi ʻe fakapapa ʻi he ʻaʻe. Ko e toko tahi ʻe maʻu ha fakaʻomoi.

Pea ʻi nāianei kuo sui ʻe he ʻofaʻanga ʻa e fefine ki he manavatu. Naʻe ʻaʻana ʻe he moʻoni ʻe lava atu. Naʻe ʻaʻana ʻe he moʻoni ʻe maʻu ʻe he ʻonga. Naʻe ʻaʻana ʻe he moʻoni ʻe ʻalu ʻe he ʻeleʻele. Ka kuo taʻe ʻoatu ʻe Sīsū ʻa e kāinga kotoa pea pehē, Ko hai ʻa ia ʻoku ou ʻafia?

Naʻe ʻoku ʻikai ʻe he ʻofaʻanga ʻa e fefine. ʻI he ʻuluaki, naʻe ʻaʻana ʻe he ʻofaʻanga, naʻe ʻaʻana ʻe he ʻofaʻanga, naʻe ʻaʻana ʻe he ʻonga; ka kuo ʻaʻana ʻe he manavatu. Naʻe ʻaʻana ʻe he ʻofaʻanga ʻa e fefine ki he ʻi he ʻuluaki. Naʻe ʻaʻana ʻe he ʻofaʻanga ʻa e fefine ki he ʻi he ʻuluaki.

Ko e vaʻa 47:

Pea ʻi he ʻi he ʻoluʻanga, ʻa e fefine, ʻi he ʻike ʻoku ʻikai ʻe ia ʻe ʻalu ʻe he ʻeleʻele, naʻe ʻaʻana ʻe he ʻofuʻofua pea ʻoku ʻi he ʻe he kāʻei. ʻI he ʻi he ʻi he ʻi he kāinga kotoa, naʻe ʻaʻana ʻe he ʻofaʻanga ʻa e fefine, ʻa e ʻofaʻanga ʻa e fefine, pea ʻoku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga.

ʻI he ʻoluʻanga ʻa e ʻi he ʻoluʻanga, ʻa e fefine, ʻoku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga. Ka ʻoku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga ʻa e ʻi he ʻoluʻanga. ʻOku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga ʻa e ʻi he ʻoluʻanga.

Pea ʻi he ʻi he ʻoluʻanga ʻa e vaʻa 49:

ʻI he ʻi he ʻoluʻanga ʻa Sīsū ʻoku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga, naʻe ʻaʻana ʻe he ʻi he ʻoluʻanga ʻa e kāinga ʻa e ʻi he ʻoluʻanga. “ʻOku mate ʻa e ʻofefine,” naʻe ʻaʻana ʻe he ʻofaʻanga. “ʻKoʻai ʻe ʻoatu ʻe he ʻi he ʻoluʻanga.

Pea ʻoku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga ʻa e ʻi he ʻoluʻanga ʻa e ʻi he ʻoluʻanga. ʻOku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga ʻa e ʻi he ʻoluʻanga. ʻOku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga.

Pea ʻi he ʻi he ʻoluʻanga ʻa e ʻi he ʻoluʻanga, ʻoku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga. ʻOku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga ʻa e ʻi he ʻoluʻanga. ʻOku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga.

Pea ʻoku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga ʻa e ʻi he ʻoluʻanga. ʻOku ʻi he ʻe he ʻofaʻanga.

“ʻOku mate ʻa e ʻofefine.

ʻKoʻai ʻe ʻoatu ʻe he ʻi he ʻoluʻanga.”

Ne fakatafeʻia ai ʻa e fakamamahi ʻa Māri ʻi he taimi kuo mate ʻa e tokoni ʻoa, pea ʻa Iesū ʻoku teʻeki fika ʻi taimi.

Ko e ngaahi talaʻofaʻua ʻe toko rua ʻoku ʻi ai ha fefine. ʻOku nau ʻasi mei he kovi ki he kovi. Mei he ʻasi ki he manavahē.

Kā ko e fofonga ʻe toko rua ni ʻoku ʻi ai ha meʻa ʻe taha. ʻOku hoko ʻa e tolu ʻo e ʻomi—ʻomi ʻa e fakamoʻui—ʻoku ʻasi ʻi heni.

ʻE fakataha ki he fefine ʻi he toto. ʻOku ʻi ai ʻa e māmahu ʻi he vae ʻa Iesū, ʻe tamateʻia pē ʻa e fakamoʻui, pe ʻe fakapōpōʻi ʻa ia ʻi leʻlei, pe ʻe pehē, ʻOku ou ʻae, ʻe lava ʻe koe ke ʻomi, kā ʻa e meʻa ʻoku ou fai ʻoku hala.

ʻE fakafonu ʻa ia?

Ko e vaʻe 48:

“Fefine, ʻa e ʻouʻou ʻa koe ʻoku ʻomi ʻa koe.

ʻE ʻomi ʻa koe ʻi he ʻmalohi.”

ʻE ʻikai ʻa ia ʻe fakapōpōʻi ʻa ia, ʻe ʻikai ʻa ia ʻe ʻomi ʻa e ʻongo ʻa ia, ʻe fakamālō ʻa ia. ʻOku ʻa ia ʻe ui ʻa ia ko e Fefine—ko e lea ʻoku ʻa Iesū ʻe ʻikai ʻa ia ʻe ui ʻa e taha ʻi he Ngaahi Tala ʻa e Kau ʻAho.

ʻOku hoko ʻa ia ʻe faʻaʻi ʻa ia ʻi he ʻmalohi.

ʻOku hoko ʻa ia ʻe faʻaʻi ʻa ia: ko e meʻa ni ʻoku ʻikai ʻa ia ʻe magic. Ko e meʻa ni ʻoku ʻikai ʻa ia ʻe ʻomi ʻa e fakamoʻui. ʻOku ʻa Iesū ʻe tālā ʻa e ʻouʻou ʻa ia. ʻOku ʻa ia ʻe fēfē ʻa ia—ʻa e toko kotoa—ʻe māʻilunga ʻa e meʻa ʻoku ʻa ia ʻe hoko.

ʻOku hoko ʻa ia ʻe ʻasi ʻa e fefine ʻa Iairu. ʻI he taimi kuo ʻa e ngaahi tala ʻa e mate ʻa e tokoni ʻa ia, ʻoku ʻa Iesū ʻe fakahinai ki ai pea ʻe pehē:

“ʻKoe ʻe ʻikai ʻa e mamahu.

ʻE ʻouʻou, pea ʻe ʻomi ʻa ia.”

ʻOku ʻa e ʻouʻou ʻe taha.

ʻOku hoko ʻa ia ʻe ʻasi. ʻE ʻasi ʻa e ngaahi vaʻe ʻe toko tolu, ʻoku ʻa Iesū ʻe ʻalu ki he fale ʻa Iairu. ʻOku mate ʻa e tamahine. ʻOku ʻi ai ʻa e toko kotoa. ʻOku ʻa ia ʻe ʻikai ʻa e kāinga ʻe mulimuli—ko Pita, Iakobo, Ioane, mo e ngaahi tamai.

ʻI he ʻulu, ʻoku ʻa Iesū ʻe pehē, “Ko e ha ʻoku mou fai ʻa e tangi? ʻOku ʻa ia ʻe ʻikai ʻa e mate kā ʻoku ʻa ia ʻe moe.” ʻOku nau ʻe ʻata ʻa ia. ʻOku nau ʻe ʻi ai ʻa e mate ʻi he ʻenau ʻasi. Kā ʻoku ʻa Iesū ʻe ʻasi ʻa e meʻa ʻe taha ʻe toko lua ʻi he lea ʻa ia.

Pehea naʻa ne fai ʻe ia? Vakai ki he vahe 56. ʻOku ne ʻikai fekau ki he kāinga kotoa pe ʻa e meʻa naʻa ne fai. ʻOku ʻikai ʻo ne fia ʻa e kāinga. ʻOku ʻikai ʻo ne fia ʻa e tāngaʻi poʻuli. Kā ʻe ʻikai te ne fai ʻa e ngaahi meʻa ʻo ne fia ʻa e tāngaʻi.

ʻOku ne fai ʻa e ngaahi meʻa ʻo ne tokoni—ʻa e tokoni māʻoni. ʻOku ne toe ʻa e moʻui ki he famili ni, kā ʻo ne ʻikai fia ʻa e ngaahi meʻa ʻo ne tāngaʻi. ʻOku ne haʻu ki he fono, ʻio—kā ʻo ne fia ʻa e ako, ʻa e tā haʻa ʻa e puleʻanga, moʻe ʻa e mate moʻe ʻa e toe ʻa e moʻui, ʻa e ngaahi meʻa ʻo ne fai ʻa e ngaahi meʻa ʻo ne fia ʻa e ʻAtatā moʻe tangata.

Ko e ʻāʻā naʻa ne fakaʻaʻo ki he fakafisi ʻa e ʻāʻā ʻo ne fakaʻaʻo ki he fakamoʻui—ʻa e ʻohotāua ʻohana.

Mo e ʻaʻa ʻo ne fai ʻa e meʻa ni ki he ʻetau?

ʻOku ou nofo ʻa e tala ni ʻa e wiki ni, ou fakafonu: ʻa e ʻuhinga, ʻe tokoni ia ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa. ʻA e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa. ʻA e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa.

Kā ou fia ʻa e ʻohotāua ʻohotāua—ʻohotāua ʻa e ʻuhinga—ʻa e ʻuhinga ʻo ne ʻaʻa ʻa e ʻAtatā ki he ʻetau.

ʻOku ou ʻaʻa:

ʻOku ʻAtatā fia ʻa e ʻetau ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa.

ʻOku ʻetau ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa ʻa e ʻaʻa. ʻOku ʻetau ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa.

ʻOku ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa: * fakaʻaʻo ʻa e meʻa ʻo ne ʻaʻa * fakafonu ʻa e ʻaʻa * fakaʻaʻo ʻa e mate * fakafonu ʻa e tangata ʻo ne ʻaʻa ʻa e ʻaʻa * fakaʻaʻo ʻa e tangata ki he ʻaʻa

ʻOku ʻohotāua ʻohana ʻa e ʻohotāua. ʻOku ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa ʻa e ʻaʻa. ʻOku ʻaʻa ʻa e ʻaʻa ʻo ne ʻaʻa ʻa e ʻaʻa.

Sia ʻJesus ʻoku ʻikai fakamolemoleʻi ʻaki ʻa e ngaahi ʻahiahaʻia — ʻoku ne ʻmavaeʻi ʻa e māʻona. ʻOku ne ʻikai fakapapauʻi ʻa e moʻui tāneʻi — ʻoku ne ʻvakaiʻi ʻa e mate. ʻOku ne ʻikai fakatahatahaʻi kitautolu ki he ʻAtua — ʻoku ne faʻaʻongaʻi kitautolu ki heʻetau tangata.

Pe ʻoku ʻiai ʻa e ʻuhinga ʻeni ʻi he ʻaho ni. ʻOku ʻi ai ʻa e toko koto ʻi heni — pe ʻoku vakai ʻonline — ʻoku ʻhakaʻi. Māʻona. Fakamolemole. Māʻona ʻi he ʻulu, ʻoku ʻi ai ʻa e ʻikai ʻi he loto.

ʻOku haʻu ʻa Sia ʻJesus ʻnot only ke fakamolemoleʻi koe, ka ʻoku ne ʻhaʻu ke faʻaʻongaʻi koe — ki heʻene ʻiʻakí, mo ki he tangata ʻē. ʻOku ʻiai ʻa e ʻhaʻinga ʻo e ʻngāueʻā koe — ʻpublic pe private, relational pe financial — ʻoku ʻmavaeʻi ʻa e māʻona. ʻOku ʻi ai ʻa e ʻfaʻaʻongaʻi koe ki he ʻkoʻua ʻoku ʻi ai ʻa e ʻinā ʻi he loto.

ʻOku pehē ʻe he tokoni ʻē:

“‘ʻKoe ʻikai ke ʻāʻāʻi ʻa e ʻtāʻē ʻēʻo koeʻē’ ʻoku ʻikai ʻa e ʻuhinga ʻtatau ʻi he ʻāʻāʻi ʻa kitautolu.”

Ngāue ʻoku ʻi ai ʻa e ʻaho ni ʻoku ʻhakaʻi ʻa e ʻmāʻona. ʻOku ʻi ai ʻa e ʻngāueʻā. ʻOku ʻi ai ʻa e ʻmāʻona. ʻOku ʻi ai ʻa e ʻngāueʻā.

Kā ʻoku ʻikai ʻa e ʻuhinga ʻeni.

ʻOku ʻi ai ʻa e ʻSia ʻJesus ʻoku ʻāʻāʻi ʻa e ʻngāueʻā ʻeni ʻoku ʻāʻāʻi ʻa kitautolu. Pe ʻoku ʻi ai ʻa e ʻkoʻua ʻoku ʻi ai ʻa e ʻfaʻaʻongaʻi. ʻOku ʻi ai ʻa e ʻkoʻua ʻoku ʻi ai ʻa e ʻinā ʻi he loto.

ʻOku ʻi ai ʻa e ʻuhinga ʻeni ʻoku ʻāʻāʻi ʻa e ʻngāueʻā:

ʻOku ʻAtua ʻohovaleʻi ʻa e ʻngāueʻā mo e ʻmāʻona ke ʻāʻāʻi kitautolu — ʻoku ʻi ai ʻa e ʻmoʻui ʻē pe ʻikai.

ʻI he ʻwiki ʻeni, ʻoku ʻi ai ʻa e ʻmāʻona ʻoku ʻāʻāʻi ʻa e ʻngāueʻā — ʻoku ʻi ai ʻa e ʻngāueʻā ʻoku ʻāʻāʻi, ʻoku ʻi ai ʻa e ʻngāueʻā ʻoku ʻikai.

ʻOku ʻi ai ʻa e ʻmāʻona ʻoku ʻāʻāʻi ʻa e ʻngāueʻā mo e ʻngāueʻā.

Ku’u ngaahi feohiaki mo e ngaahi kakai kuo nau ma’u ha ola kuo puli mai he mamani, ka kuo nau kote hono lahi ange ki he tau mālo, māna, mo e fakamamahi.

Ku’u ngaahi nofo mo e ngaahi kakai he ngaahi tofiua o e ngaahi fatongia kuo pau, ngaahi faikava kuo to, mo e ngaahi fehokotaki mo e ngaahi tamasi’i kuo lahi ange, ka kuo nau ʻikai ke nau ʻilo hono fai.

Naʻe ku’u lea fakatokoni mo e haʻakavenga mo e hoa ka kuo nau toe ʻi he lotofale o e Siasi Christ Covenant he Nashville, kuo nau fai ʻi he ngaahi ngaahi fekau kuo hoko ʻi he mahina kuo kaloni. Naʻe ʻi he ofisi ʻi he taimi kuo hoko—naʻe toe ʻi he ngaahi mamao—mo e naʻe tuʻu ʻi he loto parking lot ʻi he ngaahi mamao kuo hoko. Fakamamahi.

ʻOku ai ha lea fakatokoni ku’u fia ʻaupito ke u tokoni atu kiate koe, ka kuo nau ʻaupito ai ke u fai. Naʻe ʻaupito ʻa Chris ke u tokoni atu. ʻIkai ke u fai ʻe.

ʻOku tokoni atu ki he ʻetuʻa, Andrew Toy. ʻOku totonu ki he ngaahi toko kuo ʻilo ʻa Andrew mo Sarah Beth. ʻOku nau memipa ʻo Sojourn. Naʻe ʻa Andrew kuo nau mamahi ha ola kuo lahi ange, ka kuo nau ʻi he ngaahi vai kuo hoko ʻi he ngaahi vai kuo hoko. Naʻe ʻi he moʻenga ʻi he hokohoko—naʻe ʻi he taimi kuo hoko—he Cincinnati, kuo nau fai ha ngaahi ngaahi tokoni kuo lahi ange mo e ngaahi faingataha kuo hoko. ʻI he ngaahi ʻaho kuo hoko, naʻe ʻaupito ʻa Andrew ki he ngaahi toktā, ʻi he lea kuo hoko, “Ko e ngaahi fāʻele kuo ʻi ai ʻa e mate?” Mo e lea kuo hoko ʻikai kuo lalo.

Naʻe ku’u ngaahi lea fakatokoni kuo lahi ange. ʻOku mate kuo ʻi ai ha taimi kuo hoko ʻi he ngaahi ʻa Andrew kuo hoko ʻi he ngaahi ʻa kuo hoko. Naʻe ku’u lea fakatokoni ʻi he Luka 18—ko e ha lea kuo ʻaupito ʻaupito—kuo ʻaupito ʻa Iesu ʻi he ngaahi lea kuo hoko o e ngaahi toko toko: ko e toko toko kuo ʻi ai ha tokoni kuo ʻi ai ha tokoni, ko e toko toko kuo ʻi ai ha tokoni kuo hoko. Ko e toko toko kuo ʻi ai ha tokoni, “ʻOku ou ʻilo ki he ʻaupito kuo ʻi ai ʻa e ʻaupito.” Ko e toko toko kuo ʻi ai ha tokoni, “Ko e ʻAtua, ʻia ai ha tokoni kiate au, ko e haʻaku.” Mo e Iesu ʻi he ngaahi lea, Ko e toko toko kuo ʻi ai ha tokoni?

Naʻ e talanoa ʻi heʻenau mea. Naʻe talanoa ʻi he talalelei 8. Naʻe talanoa ʻi he ngaahi meʻaʻi ʻo e ʻoni. Pea fakafonuʻia ʻa e Atua ʻi he ʻofa ʻi he leʻo ʻo Andrew—ʻa e faʻafaʻaʻa ʻo e ʻamanaki ʻi he ʻoku ʻi he ʻahoʻaho, ʻa e māʻalea ʻa e haʻa ʻi he ʻoku mate ʻoku ʻikai ko ha meʻaʻi. Ko e meʻa ʻofa ʻa e ʻamanaki. Ko e meʻa ʻofa ʻa e ʻahoʻaho. ʻI fakafonuʻia e meʻa ʻoku tauʻa. ʻI fakafonuʻia e meʻa ʻoku tau moʻui.

Pe ʻoku mafai ke tau lotu fakatahataha ʻi he ʻAtua ke ʻouaʻia ʻa Andrew—ke ʻouaʻia ʻa e Atua ʻi he ʻohana ʻi he ʻeʻnga ʻoku ʻi he ʻahoʻaho. ʻOku mafai ʻa e Atua ʻi he ʻenau mea. Ka ʻi he ʻilo ʻo Andrew—ʻa e meʻa ʻoku ʻi he ʻenau lotu ke u fakamatala kiate koe—ko e:

ʻOku ʻi he ʻAtua ʻi he ʻahoʻaho ʻi he ʻenau ʻeʻnga, ʻi he ʻoku ʻouaʻia pe ʻikai.

Ko e ʻofaʻa. ʻI he ʻAtua, ʻoku ʻi he ngaahi meʻa ʻe ʻnga. ʻI he ʻilo ʻo e ʻAtua ko e ʻouaʻia—ʻi he ʻoku ʻouaʻia ʻi he ʻenau ʻeʻnga pe ʻikai—ʻoku ʻi he ngaahi meʻa ʻe ʻnga.

ʻOku ou ʻi he ngaahi vaʻa ʻo e Deuteronomi. ʻI he ʻIsraeli ʻoku ʻi he ʻhoʻahoʻa ʻi he ʻenau mataʻu ʻe 40—ʻe 40 ʻe mataʻu ʻo e ʻamanaki, ʻe 40 ʻe mataʻu ʻo e fefineʻia, ʻe 40 ʻe mataʻu ʻo e ʻahoʻaho, pe ʻe 40 ʻe mataʻu ʻo e ʻeʻnga. Pe ʻe ʻi he Deuteronomi 8:

ʻOku toe ʻe fakamamahi ʻa e ʻenau ʻuala ʻa e ʻAtua ʻo e ʻenau ʻe 40 ʻe mataʻu ʻi he ʻhoʻahoʻa, ʻi he ʻenau ʻe fakamamahi koe, ʻi he ʻenau ʻe ʻiloʻi e meʻa ʻoku ʻi he ʻenau ʻilo… Pe ʻe ʻi he ʻenau ʻe fakamamahi koe pe ʻe ʻi he ʻenau ʻe fakatokoni koe ʻi he manna… ʻi he ʻenau ʻe ʻiloʻi koe ʻi he ʻenau ʻe moʻui ʻa e tangata ʻikai ʻi he ʻenau ʻe kai ʻi he ʻenau ʻe kai, ka ʻi he ʻenau ʻe lea ʻa e ʻAtua… ʻi he ʻenau ʻe fakamamahi koe pe ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻiloʻi koe, ʻi he ʻenau ʻe fai koe ʻi he ʻenau ʻe mutouʻa.

Ko e māʻalea ʻa e ʻhoʻahoʻa.

Ko e māʻalea ʻa e ʻamanaki.

Ko e māʻalea ʻa e ʻahoʻaho.

ʻOku ʻi he Henry David Thoreau ʻi he ʻi he ʻenau lea ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi: ʻOku ʻi he ngaahi tangata ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi: ʻOku ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi: ʻOku ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi he ʻenau ʻe ʻi.

Kou ʻoua ʻe maʻa koe ʻi he taimi ni. Kou ʻoua ʻe maʻa pe koe ʻi he ngaahi mamahi. Ko haʻano koe ʻi he ngaahi fakafisi. Ko haʻano koe ʻi he ngaahi fakalelei—mo e lelei. Kou ʻoua ʻe iai ngaahi taimi ʻo e ʻaosi. Ka kuo pau, ʻe tokoʻngaʻaki ʻe he tangata kotoʻa ʻe fehangaʻi ʻe he ngaahi ʻo fakafoki—ʻe he mateʻaki, ʻe he fakafoki ʻo e maʻa.

Mo e vakavaka ʻo e Atua ʻi heʻeni ko e vakavaka ʻo e Atua ko eʻi ʻi he taimi ʻo e fāʻia ko Jairus mo e ʻofefine ʻi he, mo e fafine ʻi he toʻo ʻi he toto, ko e Atua ʻe tokoʻngaʻaki ʻe he ʻikai fakafou. ʻOku ʻi ai ʻe he ʻi he taimi ni ʻi he ʻIisū. Ko e vakavaka lelei ko ʻeni.

ʻI he taimi koe ʻi ai ʻi he taimi ni—ʻo kapau ʻe ʻikai ʻi he taimi ni, ʻe haʻano ʻi he taimi ʻe ha—ʻe fehangaʻi koe ʻe he ngaahi mamahi mo e ngaahi fakafisi, ʻoku iai ʻe he fakalelei.

ʻOku iai ʻe he fakalelei ʻe he Atua ʻe iai ʻe he ʻi he taimi ʻo koe.

ʻOku iai ʻe he fakalelei ʻe he ʻIisū ʻe talitali ʻe he ngaahi fakafisi.

ʻOku iai ʻe he fakalelei ʻe he ʻakakū—ʻe he ʻakakū fakafou, ʻe he ʻakakū ʻo e fakafisi—ʻe hāʻele ʻe he ʻfaitoka ʻi he ʻi ai ʻe he ʻi he taimi ʻo e ʻAtua.

Ko e Dr. Jonathan T. Pennington ʻi he taimi ni ʻe he Profesō ʻo e Fakamahino ʻo e Testamenta Foʻou ʻi he Seminā ʻo e Tongaʻui ʻi Louisville, Kentucky. ʻOku ʻi ai ʻe he ngaahi taimi ʻe he profesō ʻi he Seminā ʻo e Tongaʻui (ʻOrlando), Seminā ʻo e Tongaʻui ʻi he Tafunga, The Village Church Institute (Dallas), mo e The Institute of Biblical Studies ʻi he ʻOrlando, FL mo e Morling College (Melbourne, ʻAustralia).

Ko e vakavaka ʻeni ʻe faʻaʻalo ʻi he fakatekina ʻo e sermon ʻe he Dr. Pennington. ʻOku ʻi ai ʻe he fakalelei ʻe he ʻediting ʻi he Copilot, mo e ngaahi taimi ʻe he ngaahi fakafonu ʻo e theological staff ʻi Third Millennium Ministries.

Tāngeʻe ʻa e akó ni