Vol. 28 ·No. 42 · October 18, 2026
Mma, N'ahomee, Ɛtĩ, Ne Ɛnam ( I made changes here ) Mma, Ɛtĩ, N'ahomee, Ne Ɛnam
Luk 8:40-56
Akpɛn
Hwe wɔ Reader Mode
Hwe this article teεm den bra — cover, mprafo page, na curled-animated pages wɔ every device.
Mmea, Ɔbea, Ɔhaw, ne Ɔnwaso
Luka 8:40-56
Na Dr. Jonathan Pennington
Yɛn Nnua Akɔsem yi ɛwɔ Luka 8:40-56. Sɛ wutumi a, ɛnko na wujin hɔ, yɛn nyinaa de yɛn ho ase na yɛnte Ɔkyɛmkyɛm Nsem.
Ɛfiri sɛ Yesu baa no, nnipa pii gyinaa ne kyɛn, ɛfiri sɛ wɔn nyinaa rebɛɛ no. Ɔbaa bi a wɔfrɛ no Jairus, ɔpɛn yɔn a ɔwɔ yɔn, baa na ɔtuu ne nan ase, a ɔrebɔ ne ho kyɛɛ no sɛ ɔnkɔ ne fie, ɛfiri sɛ ne baa kɛkɛ, ɔbaa bi a ɔwɔ afe 12, ɔrewu.
Ɛwɔ Yesu rekɔ no, nnipa no gyinaa ne kyɛn, ɛfiri sɛ wɔn pii rebɛɛ no. Na ɔbaa bi a ɔwɔ nua akɔsem a ɛwɔ afe 12, ɛfiri sɛ obiara ntumi anka no, baa na ɔkaa ne kyɛn, na ɔkaa ne akatakyɛ, na ɔnua akɔsem no tee.
“Ɔhene kaa no?” Yesu bisaa.
Ɛfiri sɛ wɔn nyinaa kanea, Peter buaa, “Akyɛmkyɛm, nnipa no gyinaa wakyɛn, na wɔrebɛɛ wɔ.”
Na Yesu buaa, “Obi kaa no; me nim sɛ atumi a ɛwɔ me mu no, ɛbaa.
Ɛfiri sɛ ɔbaa no huu sɛ ɔntumi nankɔ awu, baa na ɔtuu ne nan ase, ɔkaa ne ho ase. Ɔkaa ne kyɛn a ɔkaa no, na ɔkaa sɛ ɔkaa no.
Ɛfiri sɛ ɔkaa no, ɔbuaa, “Ɔbea, wo mmua no akaa wo. Kɔ wɔnkyɛmkyɛm.”
Ɛwɔ Yesu rekɔ, ɔbaa bi a ɔfiri Jairus fie, ɔpɛn yɔn a ɔwɔ yɔn, “Wo baa no wu. Ɛnfa akyɛmkyɛm no ho kwan.”
Ɛtee yi, Yesu buaa Jairus, “Mɛn wɔ, na gye to, na ɔbaa no bɛkaa.”
Ɛfiri sɛ ɔbaa fie a ɔwɔ Jairus, ɔmmaa obiara nko ne kyɛn, ɛfiri sɛ Peter, John, James, ne ɔbaa no nan ne na.
“Mɛn wɔ,” Yesu buaa. “Ɔbaa no nnwu, ɔdɔmmɔ.”
Wɔn kaa ne mu, ɔneɛ ɔwaree. Naa ɔfaa ne nsa, na ɔkaa, “M’baako, kɔ!” Ɔkraa ne baako, na ɔneɛ ɔgyinaa. Ɔnisaa Yesu se wɔn nyɛ ne something nni.
Ne maame ne ne papa wɔn hyɛɛ mɔ, na ɔbɔɔ wɔn se wɔn mmɛka neɛ wɔn huu no.
Ɔnua ne Nyankopɔn.
Ɛɛ, ɛwɔ! Ɛyɛ kɛseɛ asɛm. Ɛyɛ asɛm a wɔn ɔhwɛɛ no. Ɛyɛ meɛ nsɛm abien a wɔakaabɔ no. Na ɛleɛ wɔn mu a, Matthew, Mark, na Luke wɔn kɔrɔɔ no wɔn ɔkyerɛwee: asɛm baako, ɛtɔɔ baako, na ɛtɔɔ no ɔtɔɔ.
Na Luke ɔdeɛ “gyro asɛm” no ɔdeɛ wɔn akyiɛ wɔn akyɛɛ a wɔakaabɔ no. Wɔ chapter 7, ɔkɛɛɛ centurion ne ɔkoɔ, ɔkɛɛɛ ɔbaa no ɔbaako. Ɔbɔɔ ɔfapɛ. Ɔhyɛɛ ɔbɔɔ mu. Ɔkɛɛɛ ɔbɔɔ ɔfapɛ. Ɔkɛɛɛ ɔbɔɔ ɔfapɛ wɔn ɔmanɔ.
Naa ɛwɔɔ no wɔn ɔkyerɛwee a ɛleɛ wɔn mu. Ɛyɛ asɛm abien a wɔakaabɔ no. Wɔn ɔkyerɛwee neɛ Jairus ne ɔbaako, na ɔbaa no—Yesu ɔfrɛɛ ne “Baako” wɔn ɔkyerɛwee.
Wɔn ɔbaako wɔn ɔkyerɛwee, wɔn ɔkyerɛwee wɔn ɔmanɔ, wɔn ɔkyerɛwee ɔfapɛ—baako wɔn ɔkyerɛwee ɔkɛɛɛ, ɔbaa no wɔn ɔkyerɛwee ɔwuu.
Nkroɔ neɛ, wɔakyerɛ no dwom kakɔ. Ɔbaa nea ɔyɛ ɔbaa no mfe 12. Ɔbaa a ɔrebɔ awerɛ mfe 12. Ɔbaa no woo mfe no mu, ɔbaa no awerɛ no bɛɛ no. Nneɛma a wɔanhu no deɛ wɔakyekyɛ wɔn nkwa, na ɛwɔ saa da yi, saa bere yi, wɔn baako ne Jesus a wɔakɔtɔɔ wɔn no, wɔakɛkɛ wɔn.
Ɔman no mu, ɔbaa nea ɔyɛ ɔbaa no mfe 12. Ɔbaa nea ɔyɛ ɔbaa no, wɔn kɛkɛ wɔn nkwa. Na wɔakyerɛ wɔn kɛkɛ, mene seɛ, Nyankopɔn wɔ kan a ɛfiri wɔn mu.
Wɔn kɛkɛ wɔn nkwa no yɛ saa: anhwe, ɔfɛ, na ɔbɔ. Ɛno yɛ kan no wɔakɔtɔɔ.
Se wɔwɔ Bible—anisa wɔakɔtɔɔ—kɔ Luke 8, fi verse 40. Mene seɛ, yɛn kɔ hɔn, yɛn akɔɔ, na yɛn hwɛɛ kan no, yɛn ti aseɛ Nyankopɔn wɔ kan a ɛfiri yɛn.
Kan a ɛdi kan no yɛ anhwe.
Jesus a ɔbɛɛ hɔn nea ɔkɔɔ hɔn nea ɔyɛ ɔfɛ. Ɛwɔ saa bere yi, ɔbɛɛ ɔman no mu, na ɔman no wɔ ɔhweɛ no. Wɔakyerɛ ɔkɔɔ hɔn. Wɔakyerɛ ɔbɔ hɔn. Wɔakyerɛ seɛ Nyankopɔn bɔ wɔ hɔn.
Na ɔman no mu, ɔhweɛ no bɛɛ. Ɔkɛcɛ no bɛɛ: Jairus, ɔsynagogue no ɔkɛlɛ. Ɔbaa no ɔyɛ ɔbaa. Na ɔkɔɔ Jesus hɔn?
Ɔkɔɔ Jesus nan neɛ, ɔbɔɔ hɔn.
Luke deɛ kan yi di kan—ɔkɔɔ Jesus nan neɛ—seɛ ɔtaa ɔbaa no ɔyɛ anhwe. Ɛyɛ nneɛma a wɔanhu. Ɛyɛ seɛ wɔakɔtɔɔ wɔn no.
Mɛ nkaa no hɔ daa o, sɛnɛ a ɛkɔ baa ne mu wɔ mfe du a ɛkɔ daa no mu—akoa wɔ bere a ɛdɔɔɔ no mu, na ɛyɛɛ ne nɛma, saa bere no mu, na ɔtuu fam. Na afe a ɛkɔ daa no, wɔ ne yere no yɛɛ nɛma wɔ sunsum mu, ɔyɛɛ saa ɔhaham a ɛkɔ baa no, wɔ sunsum mu, na wɔnnii ne awerɛhoɔ no—ɛdɔɔɔ no, na wɔnnii ne awerɛhoɔ no; Mɛ tɔɔ ne hɔ. Mo nkaa no hɔ. Mo nkaa no hɔ. Na ɛyɛɛ nnipa akokwa a ɛdɔɔɔ no mu.
Na deɛn na Jairus dɔɔɔ no? Efisɛ ne baa a ɔpɛɛ no—ɔbaa a ɛwɔ mfe du mmɛnsa—ɛdɔɔɔ no. Nnyɛɛ ne yɛɛ ne yɛɛ. Nnyɛɛ ne wɔn a wɔyɛɛ wɔn ma wɔn. Ɛdɔɔɔ no.
Na ɛyɛɛ no saa.
Na sɛ wɔkaeɛ ne mmɛnsa a ɛkɔ daa no—mmɛnsa 41 ne 42—ɛdɔɔɔ no mu, ɛyɛɛ no mu, ɛdɔɔɔ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; Yesu, a ɛyɛɛ no mu, a ɛyɛɛ no mu, a ɛyɛɛ no mu, a ɛyɛɛ no mu, a ɛyɛɛ no mu, a ɛyɛɛ no mu, a ɛyɛɛ no mu, a ɛyɛɛ no mu, a ɛyɛɛ no mu, a ɛyɛɛ no mu, a ɛyɛɛ no mu, a ɛyɛɛ no mu; ɛkaa no. Ɛkɔ ne Jairus. Na mmɛnsa 42 a ɛkɔ daa no mu, kaeɛ no, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔnnii ne awerɛhoɔ no.
Na mmɛnsa 43 a ɛkɔ daa no mu, kaeɛ nea ɛkɔ baa no:
Obaa bi wɔ hɔ a ɛdɔɔɔ no mu wɔ nua mu wɔ mfe du, na obiara ntumi nkaa no.
Mark kaeɛ no, na ɔdɔɔɔ no mu wɔ nua mu wɔ mfe du, na ɔde nea ɔwɔ faa dokotoro, na anisaeɛ no, ɔyɛɛ no.
Na Jairus, wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu, na ɛyɛɛ no mu; na wɔkaeɛ no
Mma eɛ ne mu: dɔn du biako a wɔanhunu ne ho. Dɔn du biako a wɔanmɔ ne wɔn fi mu. Dɔn du biako a wɔanhunu abusuabaka.
Na ekyɛn—hɔ—ohuan ne chance. Akɔdɔm no yɛ kɛkɛ. Ɛwɔn biara suro mu. Obiara ntumi nhunu biribi yiye. N'asuafoɔ no suro sie mu. Na ohu se, Sɛ mede akɔ n'akyi… obiara nntumi nhunu me. Obiara nntumi nresɛ me. Sɛ mede atumi ka ne akwa mu… mehu se wɔatɔn me.
Enti okyinaw mu, ɛwɔn pɛɛ, na okyerɛ. Oka ne akwa mu.
Na ɛmprɛɛ—ohu. Ne ɔtare no kyerɛ ne. Sɛnea ɔkɔkɔrɔ wɔakɔ baako. Anaa sɛnea ɛberɛ bi a wɔanhunu no yiye no wɔakɔ baako na wɔahu se wɔayɛ. Ohu se wɔatɔn.
Mehu se ɔkɔkɔrɔ no ntumi nhuu—ahene ahyɛ mu, ahuhu ahyɛ mu, bɛrɛ ahyɛ mu.
Nsɛm no hweaa ɛnaa hɔ. Ɛwɔn pɛɛ. Ɛwɔn hu Ʃkrista, wɔatɔn wɔn, na wɔakɔ wɔn kwan. Na Jairus n'asuafoɔ, Ʃkrista kɔtɔɔ ne baa kan, sɛnea ɔkɔtɔɔ wɔn kan.
Na biribi a wɔanhu no baako. Ɛwɔn biako akyi. Ɛnyɛɛ ahoɔhare na wɔatɔn—na nyɛ.
Shɛn verse 45:
“Who touched me?” Ʃkrista buaa.
Ɛwɔn biara ka no. Peter ka se obiara ka no: Awurade, ɛwɔn biara suro mu. Na Ʃkrista hu se biribi akyi baako. Ɔhu se ahoɔhare kɔɔ ne mu.
Na ɛno yɛ nhwai. Ɛyɛ nyɛnsɛm a wɔatɔn—obi ka Ʃkrista ne akwa na wɔatɔn. Ɛyɛ sɛnea staff a wɔakɔtɔn anaa crystal wɔ fantasy nsɛm mu. Na ɛno nyɛ ɛno. Ɛyɛ nneɛma a ɛyɛ. Ɛyɛ gyidi. Ɛno nti Ʃkrista hu.
Efiri se, ɛwɔn pɛɛ suro mu. Obiako pɛɛ wɔatɔn.
Na deɛnua, onipa no mu nsaman no akɔ baako. Ɔmaa ne ho kaa sɛ ɔpɛ sɛ ɔbɛyɛ nnim. Ɔmaa ne ho kaa sɛ ɔyɛɛ ne yɛnkyɛ. Ɔmaa ne ho kaa sɛ ɔbɛtumi akɔ nʼakyi. Nanso Yesu stoppi ɔkɔɔ no nyinaa na ɔbɛɛɛ, Hwan ne ɔkɔɔ me?
Ne nyakyi daa no mu nsaman no akɔ baako. Ɔmaa ne ho kaa sɛ ɔyɛɛ ne yɛnkyɛ. Ɔmaa ne ho kaa sɛ ɔbɛtumi akɔ nʼakyi. Ɔmaa ne ho kaa sɛ ɔbɛtumi akɔ nʼakyi. Nanso ɔmaa ne ho kaa sɛ ɔyɛɛ ne yɛnkyɛ.
Ampa 47:
Na onipa no, ɔhunu sɛ ɔbɛtumi ankyɛ, ɔbaa ɔtrembling na ɔtoo ne nan mu. Ɔkɔɔ ɔman no nyinaa anim, ɔkaa sɛ ɔkɔɔ no nuaɛ na sɛ ɔyɛɛ ne yɛnkyɛ.
Ɔkɔɔ Jairus, ɔtoo Yesu nan mu. Nanso ɔnyɛɛ ɔdidan nuaɛ— ɔyɛɛ ɔdidan mu nsaman. Ɔnni faako a ɔbɛtumi akɔ. Ɔbɛtumi ankyɛ na ɔkaa ne ho ase mu.
Na ɔduro a yɛnte Yesu nkae no, yɛnhunu amp a 49:
Ɔduro a Yesu kaa kɛlɛ, obi baa Jairus fie. Ɔkaa sɛ, “Wo baa wu.” Ɔkaa sɛ, “Mma ɔkyɛnkyɛn no bio.”
Ɔkɔɔ onipa no kɛlɛ akɔ baako—akɔ baako mu nsaman no akɔ baako. Jairus kɛlɛ akɔ baako—akɔ baako mu nsaman no akɔ baako. Ɔhunu ɔkyɛnkyɛn no. Ɔtee ɔkɔɔ no.
Na sɛ ɔbɛtumi akɔ Jairus mu—ɔbɛtumi akɔ—ɔbɛtumi akɔ. Ɔyɛɛ ɔdidan. Ɔmaa Yesu sɛ ɔbɛba. Yesu maa ne ho kaa. Nanso ɔkɔɔ no yɛɛ ɔdidan. Ɔman no yɛɛ ɔdidan. Ɔman no yɛɛ ɔdidan mu.
Na Yesu stoppi.
Na onipa no—ɔbaa ɔbaa—baa ɔnan mu na ɔtoo ne nan mu. Na Jairus bɛtumi akɔ sɛ, Yɛnni faako a yɛbɛtumi akɔ. Me baa wu. Ɔkyɛnkyɛn, yɛbɛtumi akɔ.
Na ɔduro a ɔkaa ɔkɔɔ no mu:
“Wo baa wu.
Mma ɔkyɛnkyɛn no bio.”
Ebɛ ka Mary ne Martha a ɛnsɛm a ɛwɔ John 11, bere a wɔn nuabar died na Jesus anka aba ntɛm.
Nsɛm neɛnoma aban a yɛn nim. Ɛtwe neɛnoma fii sɛee kɔ si.
Nanso, abaa baanom abaara neɛnoma bi. Na ɛha neɛnoma a ɛtɔ so ɛnan—bɔbeɛ—baako.
Ɛnne, yɛn kɔ hɔ a ɛfa onipa a ɔwɔ nsu a ɛtɔ. Ɔtremu ɔwɔ Jesus nan ase, pɛɛɛɛ a ɔben so ɔka ne ho, anaa ɔmpɛɛɛɛ a ɔnhyɛɛɛ ne luwɔ, anaa ɔka se, ɛfɛɛ, wubɛ kɔ, nanso ɛnne a wuyɛɛ no yɛɛɛ.
Den neɛnka?
Ɔhemaa 48:
“Abaa, wu maakyɛɛɛ wɔ.
Kɔ wɔ anaa.”
Ɛnne sɛ ɔrebɔ ne mu, ɛnne sɛ ɔrebɔ ne tumi, ɔbɔ ne. Ɔfrɛɛɛ ne Abaa—neɛm a Jesus nnim neɛnoma a ɛfa ɔbaa bi.
Na ɛha neɛnoma a ɛtɔ so ɛnan: ɛnne yɛɛɛ magic. Ɛnne yɛɛɛ neɛm a ɛfa neɛm a ɛtɔ. Jesus ka neɛm a ɛfa ne faakyɛɛɛ. Ɔpɛɛɛ ne—neɛnoma ɔbaa—neɛnoma ɔbaa a ɛwɔ hɔ—ɛnneɛɛ.
Na kaa neɛnoma a ɛfa Jairus. Ɔhemaa ɔhemaa, bere a ɔbaa neɛm a ɛfa neɛm a ɛwɔ, Jesus ka neɛm a ɛfa ne:
“Msuu.
Gye, na ɔbɛ yɛɛɛ.”
Faakyɛɛɛ neɛnoma.
Na ɛha neɛnoma a ɛtɔ so ɛnan. Wɔ wɔ hɔ, Jesus kɔ Jairus fie. Ɔbaa no wu. Ɛnneɛɛ wɔn nim. Ɔnmaa ɔbaa a ɛwɔ hɔ—Peter, James, John, neɛnoma a ɛwɔ.
Ɔkɔ wɔ hɔ, Jesus ka se, “Den neɛ kaa? Ɔnwu, na ɔdɔm.” Wɔn teɛɛɛ ne. Wɔn nim ɔwu a ɛwɔ hɔ. Nanso Jesus ɔkaa neɛm a ɛtɔ so ɛnan a ɛwɔ hɔ.
Na wai kɛ obi a? Hwɛ verse 56. Ɛmaa nea ɔdaa nea ɔteɛ no ara, ɔka kyerɛ wɔn sɛ wɔnnhu ɔneɛ obi nkae. Yesu nni hwɛ sɛ ɔbɛhyɛ ɔman no mu. Ɔnni hwɛ sɛ ɔbɛnya akokono aboɔ ne amammerɛ. Sɛ ɔpɛ fama, ɔde saa ɔwuma yi ayɛ ɔkyerɛ ɔman no mu.
Ɔyɛ nea ɔyɛ no mu ɔmɔɔ na ɔtɔɔ—ɔmɔɔ na ɔtɔɔ. Ɔsan ɔbra a ɔwɔ ɔkyir yi mu, na ɔnni hwɛ sɛ ɔbɛhyɛ ɔkɛse. Ɔbaae sɛ ɔbɛsɔ, na ɔbɛka ɔman no asɛm, na ɔbɛwu na ɔbɛsan, na ɔbɛfa ɔkɛse ɔkyerɛ ɔneɛ Nyankopɔn ne ɔman no mu.
Ɛnti ɔhaw no ɔkɔɔ ɔduru mu, na ɔduru no ɔkɔɔ ɔnua mu—na ɔbaanomaa no.
Na wai kɛ ɔkyerɛ yɛn?
Ɛmɛɛ mɛ ɔhanmɔɔ wɔn wɔ saa asɛm yi mu, ɔkɔɔ: ɔkyerɛ bi, ɛdɔɔ sɛ yɛn ɔdwɛ. Sɛ yɛn ɔdwɛ Yesu ɔtumi. Sɛ yɛn ɔkae sɛ ɔYesu ɔwɔ saa ɔwuma yi ɔwɔ yɛn ne, ɔtumi na ɔmɔɔ na ɔtɔɔ.
Na mɛ ɔpɛ sɛ ɔkɛ ɔkyerɛ ɛkyirɛ mmienu—ɛkyirɛ mmienu ɔtɔɔ—sɛ ɔkyerɛ yɛn sɛ ɔkyerɛ.
Di kan:
Nyankopɔn pɛ sɛ yɛn ɔkae ɔkyerɛ ɔfã ɔkyerɛ Yesu ɔwɔ ne ɔwuma ɔwɔ ɔman—ɔwɔ yɛn.
Yɛn ɔkae ɔkyerɛ Yesu ɔwu na ɔsan ɔwɔ ɔfã ɔkyerɛ ɔnua no. Ɛdɔɔ. Ɛnni ɔkyerɛ. Na ɔkyerɛ no ɔkyerɛ sɛ: * ɔhyɛ ɔkyerɛ ɔwɔ ɔkyerɛ * ɔkɔɔ ɔkyerɛ ɔwɔ ɔkyerɛ * ɔwɔ ɔkyerɛ ɔwɔ ɔkyerɛ * ɔkyerɛ ɔman ɔwɔ ɔhaw ɔkyerɛ * ɔsan ɔman ɔwɔ ɔkyir yi mu
Ɔbaanomaa no ɔwɔ ɔkyir yi mu. Ɛteɛ ɔkyerɛ ɔwɔ ɔkyir yi mu. Tom Wright ka ɔkyerɛ sɛ: Yesu ɔhyɛ ɔkyerɛ ɔwɔ ɔkyerɛ ɔwɔ ɔman no. Ɔwɔ ɔkyerɛ ɔwɔ ɔkyir yi mu. Na ɔkɔɔ ɔkyerɛ ɔwɔ ɔkyerɛ: Mɛnnhu ɔkyerɛ.
Yesu nkaa asew no sen; ɔpɛ wɔagyae. Ɔnkaa asew no sen; ɔbɛee ɔwɔ. Ɔnkaa yɛn asew no sen; ɔsan yɛn baako a ɔne Nyankopɔn.
Na ɛnɛ, nea ɛyɛ nkyɛn. Ɔkwaa ne mu—nua ɔhwɛ online—ɛsɛ wɔagyae. Wɔagyae. Ɔkwaa. Ɔnam. Ɔwɔ nkyɛn, wɔ ɛfiri ase; ɛnɛ, wɔ ɛsɛ wɔagyae.
Yesu baa nkaa asew no sen, na ɔsan wɔ—ɔne ɔne ɔfoɔ, ɔne ɔfoɔ. Wɔ ɛsɛ wɔagyae, wɔ ɛsɛ wɔ ɛfiri ase; ɔsan wɔ ɛsɛ wɔ ɛfiri ase. Wɔ ɛsɛ wɔ ɛfiri ase ɔne ɔfoɔ a wɔ ɛsɛ wɔ ɛfiri ase.
Ɔkwaa nea ɔkaeɛ:
“‘Mmaa ɔkyɛn no nniɛɛɛɛ’ ɛnɛ ɛyɛ nea ɛfiri ase.”
Maybe ɛnɛ, wɔ ɛsɛ wɔ ɛfiri ase. Ɔkwaa wɔagyae. Ɔkwaa ɔnam. Ɔkwaa ɛsɛ wɔ ɛfiri ase.
Na “mmaa ɔkyɛn no nniɛɛɛɛ” ɛnɛ ɛyɛ nea ɛfiri ase.
Ɔkwaa Yesu a ɔkyɛɛ ɔfoɔ no kyɛɛ yɛn. Na yɛ ɛsɛ yɛ ɛkyɛɛ ɔkyɛɛ ɔfoɔ a ɔsan wɔ ɛsɛ wɔ ɛfiri ase. Wɔ ɛsɛ wɔ ɛfiri ase, wɔ ɛsɛ wɔ ɛfiri ase; wɔ ɛsɛ wɔ ɛfiri ase.
Na nea ɛyɛ nkyɛn, ɛsɛ yɛ ɛkyɛɛ yɛn—ɛsɛ yɛ ɛkyɛɛ yɛn, na ɛsɛ yɛ ɛkyɛɛ yɛn.
Ɔkwaa nea ɔkaeɛ:
Nyankopɔn kyɛɛ ɔkwaa ne ɔdwee—ɛsɛ wɔ ɛfiri ase, ɛsɛ wɔ ɛfiri ase.
Ɔkwaa nea ɔkaeɛ. Na ɛsɛ wɔ ɛfiri ase, ɛsɛ wɔ ɛfiri ase. Na Nyankopɔn kyɛɛ ɔkwaa ne ɔdwee—ɛsɛ wɔ ɛfiri ase, ɛsɛ wɔ ɛfiri ase.
Wɔ ɛsɛ me kyɛɛ ɔkwaa ɔsɛm—ɔkwaa ne mu, ɔkwaa ne mu; ɔsɛm ɔkyɛɛ, ɔsɛm ɔkyɛɛ, ɔsɛm ɔkyɛɛ. Ɔsɛm ɔkyɛɛ ɔkwaa ɔsɛm—ɔkwaa ne mu ɔkwaa ne mu.
Me kyɛɛ ɔkwaa ɔsɛm ɔkyɛɛ ɔsɛm ɔkyɛɛ ɔsɛm ɔkyɛɛ ɔsɛm.
M'been with people whose lives look shiny outside but full of guilt, anxiety, and regret inside.
M'sat with people in the ruins of job loss, marriages wey no succeed, and conflicts with grown-up children wey dem no know how to navigate.
M'even talk with one student and friend wey serve on staff at Christ Covenant Church in Nashville, wey the tragic events happen one month ago. Him dey in office when it happen—almost no survive—and then stand in parking lot, see the grievous aftermath. Despair.
There's one conversation m'want share with you, because dis person ask m' to. Chris give m' permission to share am. Otherwise m'no go share.
It's about our brother, Andrew Toy. Many of you know Andrew and Sarah Beth. Dem be members of Sojourn. Andrew don face health struggles for long time, but recent weeks, things don take difficult turn. Him dey hospital bed—him may dey watch right now—from Cincinnati, face major surgery with significant complications. Few days ago, him ask him doctors, directly, “What be my chances of dying?” And the answer no be low.
So we get long phone conversation. Death be very real to him right now, in way most of us live in denial of. We talk about Luke 18—one of my favorite passages—where Jesus tell story of two men praying: one confident in him own righteousness, the other painfully aware of him sin and brokenness. One say, “Thank you that m'no be like that man.” The other can only say, “God, have mercy on me, a sinner.” And Jesus ask, Which one go home justified?
Yɛn kɔrɛɛ mu aba. Yɛn kɔrɛɛ mu aba Luke 8. Yɛn kɔrɛɛ mu aba saa dɛm saa. Na yɛn de aseɛ yɛn akwaabaeɛ na Andrew ne kan no mu nsɛm – ɛnneɛ ne mu yɛn a yɛn gyinaa Yesu anim, yɛn mu yɛn a yɛn suro, ɛnneɛ yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn wuiɛ. Saa ɛrɛ ne yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn gyinaa. Saa ɛrɛ ne yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn suro. Yɛn de aseɛ yɛn akwaabaeɛ.
Na yɛn de aseɛ yɛn akwaabaeɛ na yɛn a yɛn bɔ mɔdene na Mawu ahyɛ Andrew no nyɛ daa – Mawu ahyɛ ɛnneɛ yɛn a yɛn gyinaa no nyɛ daa, ɛnneɛ yɛn a yɛn suro no nyɛ daa.
Mawu hyɛ ɛnneɛ yɛn a yɛn gyinaa no mu saa ɛrɛ no mu, ɛnneɛ yɛn a yɛn suro no mu saa ɛrɛ no mu.
Saa ɛrɛ no yɛ nea ɛyɛ nua. Ɛfiri sɛ Mawu ne yɛn a yɛn gyinaa no mu, ɛnneɛ yɛn a yɛn suro no mu – ɛnneɛ yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn wuiɛ no mu. Yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn gyinaa Mawu anim no mu saa ɛrɛ no yɛ nea ɛyɛ nua.
Me do Deuteronomy mu nsɛm. Israel ahyɛɛ wɔ wɔwɛ mu mfeɛ 40 – mfeɛ 40 ɛrɛ, suro, awerɛ, na ɛnneɛ. Na Moses kaeɛ wɔ Deuteronomy 8:
Ɛnneɛ yɛn de aseɛ yɛn akwaabaeɛ Mawu ahyɛɛ yɛn a yɛn gyinaa no mu saa ɛrɛ no mu mfeɛ 40 wɔ wɔwɛ mu, ɛfiri sɛ ɛnneɛ yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn gyinaa no mu… Na ɛnneɛ yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn gyinaa no mu, ɛnneɛ yɛn a yɛn suro no mu… Na ɛnneɛ yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn gyinaa no mu, ɛnneɛ yɛn a yɛn wuiɛ no mu… ɛfiri sɛ ɛnneɛ yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn gyinaa no mu, ɛnneɛ yɛn a yɛn suro no mu, ɛnneɛ yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn wuiɛ no mu.
Saa ɛrɛ no yɛ nea ɛyɛ nua wɔ wɔwɛ mu.
Saa ɛrɛ no yɛ nea ɛyɛ nua wɔ ɛrɛ mu.
Saa ɛrɛ no yɛ nea ɛyɛ nua wɔ suro mu.
Henry David Thoreau kaeɛ, “Ɛnneɛ yɛn a yɛn gyinaa no mu yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn wuiɛ.” Ɛkɔ so: yɛn a yɛn kaeɛ sɛ yɛn a yɛn gyinaa no mu yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn wuiɛ. Na yɛn a yɛn nyaa ɛnneɛ yɛn a yɛn wuiɛ no mu yɛn a yɛn gyinaa no mu yɛn a yɛn suro.
Me nni hwɛn na wɔne nne. Me nim sɛ mo dodow bi wɔ mu a wɔrehaw. Mo dodow bi wɔ mu a wɔresuro. Mo dodow bi wɔ mu a wɔnni haw – na datu. Ɛwɔ bere a yɛtwe mu. Nanso, saa bere bi mu no, yɛn ara yɛn mu biara bɛkɔ yɛn awimdibɔ – yɛn a yɛwɔ, yɛn a yɛnni kontrol.
Na Nyankopɔn kae ne saa hɔ no, saa Nyankopɔn a ɔne Jairus ne ne baa, ne saa onniakyɛɛ ne wɔn, ɔno ara Nyankopɔn a ɔnni ablakɛ. Ɔwɔ ne saa hɔ yɛn mu, yɛn a yɛwɔ Jesus mu. Ɛno ara ne hɛmankae.
Wo ne wai na wɔne nne – anaa saa bere bi mu no, wɔn na wɔbɛkɔ – wɔn na wɔbɛkɔ yɛn mu a wɔrehaw ne wɔresuro no, ɛwɔ nkɔm.
ɛWɔ nkɔm sɛ Nyankopɔn bɛwɔ ne saa hɔ.
ɛWɔ nkɔm sɛ Jesus wɔnkyɛɛn a wɔresuro.
ɛWɔ nkɔm sɛ me-fa – me-fa a ɛwɔ hɔ, a ɛwɔ hɔ nkɔm – bue ne saa hɔ.
Dr. Jonathan T. Pennington yɛ Professor of New Testament Interpretation wɔ Southern Seminary wɔ Louisville, Kentucky. Ɛno ara na ɔyɛ visiting professor wɔ Reformed Theological Seminary (Orlando), Southeastern Seminary, The Village Church Institute (Dallas), ne The Institute of Biblical Studies wɔ Orlando, FL, na Morling College (Melbourne, Australia).
Saa article yi yɛ Dr. Pennington kae ne saa hɔ a wɔaka. Ɛbɛ yɛɛ no lightly re-edited wɔ Copilot, na as well as by the theological staff wɔ Third Millennium Ministries.
