Ibẹrẹ ti Ọgbẹgbẹ Paulu

Ibi Ọmọde Paul Ti Wọ

Igbala Ọba Jesu (Ife 3)

By John Gresham Machen

Ninu 1 Cor. xvi. 22. "Maranatha" ni Aramiki, o sì túmọ si "Ọba wa, wá!" Kí ló fa pé ọ̀rọ Aramiki "Ọba wa" wọ́n fi ṣe àlàyé Jesu, ní létà Gẹẹsi? Àbá àgbà ni pé ó ti di mímọ́ nípò rẹ̀ ní ecclesia Aramiki-sọrọ̀ ní Jerusalem. Nítorí náà, ó wá ṣe ìlúwà sí ọ̀nà àgbà ti àwọn ọmọdisọ̀ ti Kristi; ìlúwà náà kò le ṣe èrè àwọn ecclesia Hellenistic ní Antioch àti Tarsus.

Ọ̀rọ̀ yìí ti pàdé ní ọ̀nà oríṣi. Lọ́wọ́ Böhlig, òun ń sọ pé ipàsẹ̀ yìí ó fi àlàyé àwọn ọ̀rọ̀ Aramiki "Ọba" fún Jesu, ṣugbọn Böhlig gba pé, àlàyé yìí kò ṣẹẹ̀ ní Palestine ṣugbọn ní Syria, kò ṣẹẹ̀ ní Jerusalem ṣugbọn ní Antioch. Syria, pẹ̀lú Cilicia, ni Böhlig ń sọ pé ó jẹ́ ibi àyẹ̀bà àlàyé "Ọba" bíi àlàyé Ọlọ́run; ọ̀rọ̀ "Baal", àlàyé Semitic àwọn Ọlọ́run Syria, túmọ si "Ọba". Böhlig tún ń ṣọ̀ọ́ sí ìgbà tó ṣẹẹ̀ àlàyé Mar pẹ̀lú Baal bíi àlàyé Ọlọ́run.

Ṣugbọn kí ló fa pé àwọn ọ̀rọ̀ Semitic wọ́n fi paṣẹ ní létà Gẹẹsi? Lọ́wọ́ ìbé Ọ̀rọ̀ méjì Syria, àwọn ń sọ pé ó wá ṣe ìdí. Ṣugbọn àyẹ̀bà wo ló ṣẹẹ̀ sí àlàyé Semitic Syria; kí ló fa pé Paul ń tẹ̀lé àlàyé yìí ní kíkọ sí ecclesia kan tó wà, kì í wà ní Ìlà Oòrùn, ṣugbọn ní Greece? Tó bá jẹ́ pé àlàyé "Mar" ti di mímọ́ nípò rẹ̀ ní àwọn ọmọdisọ̀ àgbà Jesu, lẹ́yìn náà ìgbàkẹgbẹ̀ ọ̀rọ̀ àgbà náà láì ṣe itumọ́ jẹ́ ohun ìṣiro.

Bousset bayi ẹni ọmọ iṣẹ miiran. Ọrọ "Maranatha," ó sọ, oṣẹ kii ṣe nkan kan mọ Jesu; ó jẹ ọrọ ìbùwà kan ṣoṣo bí "anathema" tí ó ṣẹẹẹ kan ní 1 Kor. xvi. 22; Maran (tàbí Marana) kọ fẹmọ Jesu, ṣubú Ọlọrun; ọrọ náà ẹ gbọ, "Ọlọrun wa (Ọlọrun) yóò wá, ó sì yóò ṣe ìdájọ." Ṣugbọn Bousset kọ fẹmọ ẹ̀yẹ̀nì kan ṣoṣo sí ìwájú rẹ̀. Kọ ẹ gbẹmi ọrọ ìbùwà kan ṣoṣo tí ó dọ́rọ sẹ́mítìkì wá ní àwọn orísun. Àwọn sì ṣeé ṣe Paul ṣe ifi ọrọ ìbùwà sẹ́mítìkì kan wọ̀ ìwé sí Kọrinti? Iṣẹ́ọmọ iṣẹ miiran Bousset bayi jẹ́ ọ̀nà kan ṣoṣo.

"Marana" ní 1 Kor. xvi. 22, nígbẹ̀, ó ṣẹẹẹ kan fẹmọ Jesu, ó sì gbẹmi iṣẹ́ọmọ iṣẹ miiran ó ṣẹẹẹ kan wá láti Palestine. Ìbẹ̀rẹ̀ náà jẹ́ ìtàn kan ṣoṣo sí iṣẹ́ọmọ iṣẹ miiran "Ọlọrun" bí àmì ìṣọkan Jesu ní ìjọ Palestine.

Ó ṣẹẹẹ kan, sí àwọn, ìbẹ̀rẹ̀ náà tún ṣẹẹẹ kan ṣeé ṣe láti ṣe àmì ọrọ Aramaini kan. Bousset àti àwọn onímọ̀ kan ṣoṣo ti wá ṣeé ṣe láti ṣe àmì ìṣọkan ọrọ "Ọlọrun" sí ìjọ Aramaini-síṣẹ. "Mara" àpapọ, ó sọ, kọ ṣẹẹẹ kan wá ní Aramaini; "Mari" ("Ọlọrun mi") àti "Maran" ("Ọlọrun wa") ṣẹẹẹ kan wá ṣoṣo. Ṣugbọn ó jẹ ní àmì àpapọ, "Ọlọrun," tí àmì náà ṣẹẹẹ kan wá púpọ̀ ní Testamenti Greek. Nígbẹ̀, ó parí, iṣẹ́ọmọ iṣẹ miiran Greek Testamenti kọ ṣẹẹẹ kan wá láti iṣẹ́ọmọ iṣẹ miiran ìjọ Aramaini-síṣẹ.

O le jẹmọ́ wá gbé àgbà lọ́nà ìgbàsẹ̀ ti ìwọ̀rẹ̀n yi. Ó le ṣeé ṣe pé àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Aramiki le fún àwọn akẹ́ẹ̀kọ́ ní àwọn ìṣéọ̀n mẹ́ta láti ṣàyẹ̀wò - láàrín àwọn mí, ìṣéọ̀n pé "Mari," "Maran," ti di gbajúmọ́, bí "Rabbi," "Rabban," ìtumọ̀ àkọ́kọ́ ti àmì ìní ti di òṣìṣẹ́. Ṣugbọn ní gbẹ́ẹ̀gbẹ́, ó le ṣeé gbọ pé tí àwọn ènìyàn tó ń bá Aramiki sọ̀rọ̀ bá fẹ́ tọ́ka sí Jésù, ní gbájumọ́, bí "Olúwa" tàbí "Ọlọ́wa," èdè náà kò ṣeé ṣe pé kò ní ọ̀rọ̀ tó wá pẹ́lu. Àti ó jẹ́ ìtumọ̀ patakì, kò sí ọ̀rọ̀, tí jẹ́ patakì ní gbọ́n. Ohun patakì ni pé ìwọ̀rẹ̀n sí Jésù tí ó ṣeé ṣe láwọn ọ̀rọ̀ Gẹ̀ẹ̀si "Kyrios," wá jẹ́, tí kò ṣeé ṣe pé àwọn àmì yẹ́, jẹ́ ìwọ̀rẹ̀n náà ti Ìjọ Jerusalem.

Ṣe o le jẹ́ pe orúkọ Grikí ṣe náà wá látinú Jerusalẹm? Ọmọ ile yi ti ṣalẹ́kọjá ní àwọn ijiroro tuntun nípa èyí. Ṣugbọn ó yẹ́ láti ṣe àtẹwọ́ba sí i. Ó yẹ́ kí a rántí pé Palestina ní ọrundun kan lẹ́yìn Kristi jẹ́ ilẹ̀ bí-asẹ́ọ̀nọ̀ kan. Kò sí iyebo pé Aramiki ni wọ́n ń lò ní àwọn ènìyàn púpọ̀, àti pé ó jẹ́ ède tí Jésù ń kọ́. Ṣugbọn Grikí tún wá ní ilẹ̀, àti pé kò ṣeé ṣe pé Jésù fúnra ṣe Grikí nígbà tí ó bá ṣeé ṣe. Nígbẹ́ẹ, ìjọ Jerusalẹm àkọ́bẹ́ẹ ní àwọn ènìyàn Grikí-gbé-gbé púpọ̀; àwọn "Hellenists" ni wọ́n ń mẹ́ni ní Iṣẹ́bọ̀mí vi. 1 ní ọ̀nà kan tí wọ́n ń fún ní iṣẹ́ ìtàn mọ́gba. Ó ṣeé ṣe pé, ó ṣeé ṣe, pé àwọn ọ̀rọ̀ tí wọ́n ń lò ní ìjọ Jerusalẹm láti ìbẹ́ẹ̀bẹ́ẹ, tàbí láti ọ̀nà kan sí i, jẹ́ Grikí àti Aramiki. Àwọn apostolu àkọ́bẹ́ẹ kò ṣeé ṣe pé wọ́n ti ṣe ara wọn níwọ̀n Grikí; àìmọ Grikí ní ọ̀nà kan ní gbogbo ènìyàn Galilia jẹ́ ohun tí kò ṣeé ṣe níwọ̀n àwọn ohun tí a mọ́ nípa àwọn ède ní Palestina; àti ní olu, pẹ̀lú àwọn ìṣọ̀kan ìbẹ́ẹ̀, àti àwọn Hellenists púpọ̀, àwọn ọ̀nà fún lilo Grikí ni a ó kọ́kọ́rọ́ sí i. Ó ṣeé ṣe pé, ó ṣeé ṣe, pé àwọn ọ̀rọ̀ Grikí ti àwọn Hellenists tó ń gbé ní Jerusalẹm kò ṣẹẹ́dọ́gba láìṣe àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Jésù àkọ́bẹ́ẹ. Nígbà tí apostulu Polu, nígbẹ́ẹ, ń gbà pé orúkọ "Olúwa" nígbà tí wọ́n ń lò fún Jésù kò jẹ́ ohun kan tí òun ṣe náà, ṣugbọn ó jẹ́ ohun tí gbogbo àwọn oníkawe rẹ̀ mọ́, àwọn ohun yi lè ṣeé ṣe jùlọ tí a bá ẹ gbà pé, kò sí iyebo pé èmí orúkọ náà, ṣugbọn àwọn ọ̀rọ̀ Grikí náà, wá látinú ìjọ ìbẹ́ẹ̀. Ní ọ̀nà mí, àwọn àwọn ilẹ̀kọ̀ọ́lá láti Aramiki sí Grikí, bí ède àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Jésù, kò ṣẹẹ́dọ́gba ní Antioch tàbí Tarsus, bí Bousset ṣe ń rọ́. Ní gbogbo ọ̀nà, ó ṣẹẹ́dọ́gba ní Jerusalẹm, àti pé ó ṣẹẹ́dọ́gba lábẹ́ àwọn ọ̀rẹ́ àkọ́bẹ́ẹ Jésù. Ó ṣeé ṣe pé, ó ṣeé ṣe, pé kò ṣẹẹ́dọ́gba ní gbẹyẹ ẹ̀sìn àkọ́bẹ́ẹ.

Ṣugbọn awọn àṣàlẹ̀ ti ede we were provided lẹ́nẹ, wọn jẹ́ afikun nikan. Ṣeven boya lilo èdè Giliki ní Jerusalem wá wọn pọ́n ju ti a ti fọwọ́ sí, ìpinnu ti ìṣẹ́ náà kò ṣe àtẹ́lẹ̀. Gbogbo àgbèyẹwu láti ya ìgbagbọ́ Paul kúrò ní ìgbagbọ́ ti Ìjọ Jerusalem ṣe àìṣẹ́. Ohun tí ó wá ṣe, àwọn fúnfun ti Epistles jẹ́ ti Olúwa ti àwọn tí wọ́n jẹ́ àbọ́ọ̀lẹ̀ Jesu ti Nazareti.

Bousset ṣe égbẹ́ àìgbọràn sí àwọn ìpinnu yìí. Ṣugbọn ó ṣe égbẹ́ náà lórí àwọn èso tí kò tó. Ẹgbẹ́ rẹ̀, ó ṣe égbẹ́, ti ṣẹ kuro ní àyẹ̀ àgbàlọ́wọ́. Kò ṣeé ṣe láti fi Kristi Antioch àti Tarsus sí àárín Ìjọ Jerusalem àti Paul; kò ṣeé ṣe láti rò pé Kristi Antioch yẹn jẹ́ yàtọ̀ sí Kristi Jerusalem tí ó bí a; ẹnikẹ́, kò ṣeé ṣe láti ṣẹ́wọ́ lilo orúkọ "Olúwa", àti ìwọ̀n ìgbagbọ́ sí Jesu tí orúkọ yẹn ṣe ànbọ̀wọ́, sí àwọn àbọ́ọ̀lẹ̀ àkọ́kọ́ Jesu. Àtupale àwọn ẹgbẹ́ àyọ̀ Bousset, bí ọ̀wọ́, ṣe ṣì ṣe. Ṣugbọn àtupale yẹn jẹ́ pataki. Níwọn bí ó ṣe yẹ, ó ṣe égbẹ́ àìgbọràn.

John Gresham Machen (1881-1937) jẹ́ ọmọ Amẹrika Presbyterian onímọ̀ New Testament, tí ó ṣe àkọ́lẹ́ sí òṣèlẹ̀ theology ní Princeton, àti ó dá Westminster Theological Seminary di àti Orthodox Presbyterian Church.