HGB-01 Utangulizi wa Ufafanuzi wa Biblia

Elimu ya Biblia. Kwa Ajili ya Ulimwengu. Bila Malipo.

Lengo letu ni kutoa elimu ya Kikristo pasipo malipo kwa maelfu ya wachungaji na viongozi wa taasisi za Kikristo ulimwenguni kote. Mafunzo haya ni mahsusi kwa wachungaji ambao hawajapata mafunzo ya kutosha ya neno la Mungu yanayoendana na utumishi wao. Tunalifikia lengo hili kwa kuzalisha na kusambaza ulimwenguni kote mtaala wa seminari kwa njia mbalimbali za kimawasiliano kwa lugha ya Kiingereza, Kiarabu, Kimandarini, Kirusi, na Kihispania. Mtaala wetu unaendelea kutafasiriwa katika lugha nyingi mbalimbali kupitia washirika wetu katika huduma hii. Mtaala wetu unajumuisha picha za video, maelekezo yaliyochapishwa/nukuu, ambayo yote yanapatikana kwenye intaneti. Mtaala huu umeandaliwa ili uweze kutumiwa katika mashule, vikundi, na watu binafsi, kwa njia zote mbili; njia ya mtandao na katika jumuiya ndogondogo za kujifunza Neno la Mungu.

Kwa miaka mingi, tumeandaa masomo na maudhui ya kiwango cha juu sana na kuyatoa kwa njia rahisi na kupunguza gharama za masomo. Waandishi na wahariri wetu ni wabobezi katika Theolojia. Pamoja na ukweli huo, wao pia ni wazungumzaji wa lugha husika. Masomo yetu yameandaliwa na wanazuoni waliobobea katika Theolojia, wakufunzi wa seminari, na wachungaji wa makanisa kutoka sehemu mbalimbali ulimwenguni. Pamoja na hayo, wabunifu wetu wa picha, wachoraji wa vielelezo na wazalishaji wa Makala wanafanya kazi zao kwa viwango vya juu sana.

UTANGULIZI ...................................................................................................................1

ISTILAHI ………...............................................................................................................1

Hermeneutiki ya Kibiblia..............................................................................................2

Hatuza za Hermeneutiki ...............................................................................................3

Maandalizi ...............................................................................................................3

Uchunguzi…............................................................................................................4

Matumizi…..............................................................................................................4

HERMENEUTIKI YA KISAYANSI...............................................................................5

Mizizi ya Kibiblia.........................................................................................................5

Mifano...........................................................................................................................6

Vipaumbele...................................................................................................................8

Maandalizi ...............................................................................................................8

Uchunguzi…............................................................................................................9

Matumizi…………..................................................................................................9

HERMENEUTIKI YA IBADA ……..............................................................................10

Mizizi ya Kibiblia.......................................................................................................11

Mifano….....................................................................................................................12

Vipaumbele.................................................................................................................14

Maandalizi .............................................................................................................14

Uchunguzi…..........................................................................................................16

Matumizi…............................................................................................................17

HITIMISHO …................................................................................................................18

WACHANGIAJI ….........................................................................................................19

FAHARASA ....................................................................................................................20

Alitupatia Maandiko Matakatifu: Misingi ya Tafsiri

Somo la Kwanza

Utangulizi wa Hermeneutiki ya Kibiblia

UTANGULIZI

Tunajua sote kwamba, watoto wadogo mara nyingi hudhani wanajua mambo mengi zaidi kuliko ilivyo kawaida. Huwaangalia mama zao wakipika, wanasaidia kidogo, na kudhani wanajua vya kutosha kufanya hivyo peke yao. Huwaangalia baba zao wakifanya kazi zao, wanacheza mara moja au mbili, na wanadhani wanajua kila kitu ambacho baba zao wanajua. Lakini wakati fulani, watoto hujikuta wana mengi zaidi ya kujifunza kuliko wanavyodhani.

Kwa bahati mbaya, watu wazima mara nyingi hufanya kosa hilohilo, hata linapokuja suala muhimu kama kutafsiri Biblia. Wengi wetu husoma Biblia zetu mara kwa mara; baadhi yetu tumefanya hivyo kwa miaka mingi. Kwa hiyo, mara nyingi tunadhani tunajua vya kutosha kuhusu kutafsiri Maandiko ili tuendelee na kufanya hivyo. Lakini tafsiri ya Biblia ni mojawapo ya mambo ambayo yanaweza kuonekana rahisi zaidi kuliko ilivyo. Na tunapochukua muda kutafakari kwa makini juu ya kile ambacho kutafsiri Biblia kunahusisha, mara nyingi hujikuta tuna mengi zaidi ya kujifunza kuliko tulivyowahi kufikiria.

Hili ni somo la kwanza katika mfululizo wetu "Alitupa Maandiko Matakatifu: Misingi ya Tafsiri." Katika mfululizo huu, tutachunguza mitazamo kadhaa muhimu juu ya tafsiri ya Biblia na kuchunguza njia za kuboresha uwezo wetu wa kuelewa Biblia. Tumelipa somo hili kichwa cha "Utangulizi wa Hermeneutiki ya Kibiblia." Somo hili litatambulisha mfumo wa kimsingi wa tafsiri sahihi na ya kitaaluma ya Biblia.

Utangulizi wetu wa hermeneutiki ya Kibiblia utagawanyika katika sehemu kuu tatu. Kwanza, tutapata muelekeo wa somo letu kwa kutambulisha istilahi muhimu. Pili, tutachunguza mbinu za "kisayansi" za hermeneutiki zinazoainisha tafsiri ya kitaaluma ya Biblia. Na tatu, tutaangalia umuhimu wa kutumia hermeneutiki ya ibada pamoja na mbinu za jadi za kitaaluma. Tuanze na istilahi muhimu.

ISTILAHI

Kutoelewa istilahi muhimu kunaweza kuwa chanzo kikubwa cha mkanganyiko katika mjadala wowote, kwa hivyo tutatambulisha maneno kadhaa kwa ajili ya somo letu. Kwanza, tutagusia kile tunachomaanisha kwa hermeneutiki ya Kibiblia. Na pili, tutaangalia michakato mitatu ya hermeneutiki. Hebu tuangalie kwanza dhana ya hermeneutiki ya Kibiblia.

HERMENEUTIKI YA KIBIBLIA

"Hermeneutiki" ni neno la kawaida katika masomo ya theolojia na Biblia, lakini hatulitumii mara nyingi katika maisha yetu ya kila siku. Wengi wetu tutagundua kuwa neno "hermeneutiki" linatokana na familia ya istilahi za Kigiriki zinazojumuisha jina "Hermes," mjumbe wa kimafumbo wa miungu. Neno lenyewe linatokana na familia ya maneno ya Kigiriki yanayohusiana na kitenzi hermeneuo, kinachomaanisha "kutafsiri" au "kueleza." Hivyo, kwa ujumla tunaporejelea hermeneutiki, tunamaanisha tafsiri au maelezo ya aina fulani ya ujumbe au mawasiliano.

Friedrich Schleiermacher, aliyeishi kuanzia mwaka 1768 hadi 1834, mara nyingi huitwa baba wa hermeneutiki ya kisasa. Mnamo mwaka 1819 alizungumzia umuhimu wa "hermeneutiki ya jumla," nadharia iliyounganishwa kwa ajili ya kuelewa fasihi zote. Alikiri kwamba tunapaswa kukaribia masomo tofauti kwa kutumia hermeneutiki zao maalum, lakini alisisitiza kwamba hermeneutiki zote zinapaswa kuwa na mbinu ya kawaida ya tafsiri.

Kufikia mwishoni mwa karne ya ishirini, wasomi wabobezi waliona umuhimu wa hermeneutiki ya jumla kwa sababu michakato ya tafsiri ilikuwa imekuwa sehemu muhimu ya nyanja nyingi za masomo. Leo, mijadala ya hermeneutiki inaonekana katika falsafa, fasihi na sanaa. Hermeneutiki pia ni muhimu katika saikolojia, sosholojia, na hata nyanja kama fizikia na biolojia. Upanuzi huu umetokea kwa sababu watu mashuhuri katika nyanja hizi wamekuwa wakifahamu zaidi jinsi taaluma zao zinavyohusisha kutafsiri maana ya vitu wanavyovisoma.

Kama kichwa cha somo hili kinavyopendekeza, tunavutiwa zaidi na hermeneutiki ya Kibiblia, somo la kutafsiri maana na umuhimu wa Maandiko Matakatifu. Ikiwa umewahi kusoma Maandiko, basi umejishughulisha na hermeneutiki ya Kibiblia, angalau isiyo rasmi. Mbinu zisizo rasmi za kukaribia Biblia zina thamani kubwa, na masomo haya yatajengwa juu ya kile ambacho wengi wetu tayari tunaelewa. Lakini pia tutasonga mbele zaidi ya hermeneutiki isiyo rasmi na kuchunguza aina za masuala yanayoibuka katika tafsiri ya kitaaluma na ya kitaalamu ya Biblia.

Inasaidia kufanya tofauti na kulinganisha kati ya hermeneutiki ya jumla na hermeneutiki ya Kibiblia. Biblia ina mambo yanayofanana na hermeneutiki ya jumla kwa upande wa mawazo kama vile kitenzi hufanya nini? Sehemu za hotuba ni nini? Sarufi ni nini, sintaksia, na kadhalika? Tunajuaje kile ambacho mwandishi alimaanisha alipoandika maneno hayo?

Lakini kuna kanuni maalum zinazohusu hermeneutiki ya Kibiblia hasa kwa sababu Biblia inadai kuwa Neno la Mungu, na kwa hivyo, ina mamlaka, na inamtufunulia Mungu. Na kwa kuwa Mungu ni mmoja na Mungu ni ukweli, Biblia haijipingi kamwe. Na hivyo, kipengele kimoja maalum cha hermeneutiki ya Kibiblia ambacho ni cha kipekee ni kwamba tunajaribu kutafuta kuunganisha data zote za Maandiko Matakatifu kwa pamoja kwa dhana kwamba hazipingani, bali zinazungumza — ingawa kuna utofauti wa ufunuo wa Mungu — pia zinazungumza katika makubaliano na yenyewe.

— Mchungaji Mike Glodo

Bila kusahau kile tunachomaanisha kwa hermeneutiki ya Kibiblia, tunapaswa kugeukia istilahi ya pili muhimu, michakato ya Hermeneutiki — taratibu kuu tunazofuata tunapotafsiri Biblia.

HATUA ZA KIHEMERNEUTIKI

Katika mfululizo huu wote, tutazungumzia michakato mikuu mitatu ya hermeneutiki: maandalizi, uchunguzi, na matumizi. Michakato hii ni muhimu sana kwa tafsiri ya Biblia kiasi kwamba kila somo katika mfululizo huu litaingia katika mojawapo ya kategoria hizi tatu. Hebu tuangalie kwanza maandalizi.

Maandalizi

Mchakato wa hermeneutiki wa maandalizi hufanyika kabla hatujaanza kutafsiri fungu la Maandiko. Na bila shaka, hii inamaanisha kwamba tunajitayarisha mara kwa mara kwa sababu tunasoma na kujifunza Biblia tena na tena. Kwa maana muhimu sana, maandalizi hayaepukiki kwa sababu hakuna anayekuja kwenye Biblia kama tabula rasa — ubao mtupu. Sisi sote tunakaribia Maandiko tukiwa tumeshawishiwa na dhana mbalimbali, tabia, na hisia. Iwe tunatambua au la, kila tunapoanza kusoma Biblia, ushawishi mwingi tayari umetuandaa kwa ajili ya kushughulikia Maandiko vizuri, lakini ushawishi mwingine umeunda vikwazo kwa tafsiri sahihi ya Kibiblia. Kwa sababu hii, masomo haya yatazingatia kwa makusudi kujiandaa wenyewe vizuri kadri tuwezavyo kwa ajili ya kutafsiri Biblia.

Nadhani kuna mambo mengi tunayofanya ili kujiandaa, au tunapaswa kufanya ili kujiandaa, kujifunza Maandiko... Kujifunza Maandiko kunaweza kuwa kazi ngumu. Kuna maelezo tunayohitaji kuchunguza, na kuna maelezo mengi sana tunayohitaji kukumbuka tunapopitia masomo ya Maandiko, pamoja na kumsikiliza Roho wa Mungu. Na hivyo tunahitaji kujiandaa kwa kuwa na zana nzuri. Tunahitaji kujiandaa kwa kuwa na vifaa vizuri vilivyoandikwa na wengine. Tunahitaji kujiandaa kwa kuomba na kumruhusu Roho Mtakatifu, kumpa uhuru wa kufanya kazi katika maisha yetu...Utakuwa ukisikiliza sauti ya Mungu, na kusikiliza sauti ya Mungu kwa ajili ya maisha yako mwenyewe, na kisha kupitisha sauti hiyo kwa wengine pia.

— Dkt. Stephen J. Bramer

Mbali na mchakato wa maandalizi katika hermeneutiki, pia tutachunguza mchakato wa uchunguzi. Tunapozungumzia uchunguzi, tunamaanisha kujikita katika maana halisi ya kifungu cha Biblia.

Uchunguzi

Kimsingi, tunapochunguza Maandiko Matakatifu, tunajitahidi kuacha ulimwengu wetu wa kisasa nyuma na kuelewa maana ya sehemu za Biblia zilipoandikwa mara ya kwanza. Katika mchakato wa uchunguzi, tunazingatia maana asili iliyokusudiwa na Mungu na waandishi wa kibinadamu wa Biblia, kwenye nyaraka za kibiblia zenyewe, na kwa

hadhira za kwanza za Maandiko. Kwa namna nyingi, tunaposoma Maandiko, hatuwezi kuepuka kushughulika, kwa kiasi fulani, na maana asili.

Kwa mfano, tukichunguza Biblia katika lugha zake asili, tunapaswa kuzingatia kanuni za lugha za maandishi ya Kiebrania, Kiaramu, na Kigiriki ya kale. Hata kama tunatumia tafsiri ya kisasa ya Biblia, tafsiri hiyo inategemea tathmini ya maana za kale za maneno na semi za kisarufi. Kwa njia hizi na nyinginezo nyingi, maana asili ya kifungu cha Biblia ni muhimu kila wakati kwa tafsiri yake. Kwa hivyo, ni lazima pia tuzingatie sana mchakato wa uchunguzi.

Taratibu za Hermeneutical (elimu ya tafsiri) hazijumuishi tu maandalizi na uchunguzi, bali pia zinahusisha mchakato wa matumizi.

Matumizi

Kwa urahisi, utumiaji unamaanisha kuunganisha ipasavyo maana halisi ya jambo na watazamaji wa kisasa. Mara tu tunapoelewa maana halisi, tunasafiri, kwa kusema hivyo, kupitia milenia hadi hali yetu ya kisasa. Katika utumiaji, tunatafakari jinsi Maandiko yanavyopaswa kutumika kwetu kama watu wa Mungu.

Kama ilivyo kwa michakato mingine ya ufasiri, haiwezekani kuepuka utumiaji kabisa. Hata tunapopata tu uelewa wa juu juu wa kifungu cha Biblia, bado tunakitumia, kwa kiasi fulani, kwenye mawazo yetu. Bila shaka, Maandiko yanaonya dhidi ya unafiki wa kuelewa Biblia na kutokuitii. Kwa hiyo, katika mfululizo huu tutatoa umakini mkubwa katika kutumia Maandiko kwa makusudi na kwa kina.

Tunapoendelea na masomo haya, tutaona kwamba maandalizi, uchunguzi, na utumiaji ni michakato inayotegemeana sana. Tunaweza kufanya vizuri katika mchakato mmoja tu ikiwa tunafanya vizuri katika mingine pia. Bila shaka, kila mtu ana mielekeo na uwezo tofauti, na kwa sababu hiyo tunapendelea kusisitiza mchakato mmoja au miwili tu kati ya hii. Lakini utegemezi wa maandalizi, uchunguzi, na utumiaji unatukumbusha kukuza ujuzi wetu katika maeneo yote matatu.

Sasa kwa kuwa tumeelezea baadhi ya istilahi muhimu katika Utangulizi wetu wa Hermeneutiki ya Kibiblia, tunapaswa kugeukia mada yetu kuu ya pili: hermeneutiki ya kisayansi — jinsi wanazuoni wa Biblia kwa karne nyingi wamekuwa wakikaribia ufafanuzi wa Maandiko zaidi na zaidi kama zoezi la kisayansi.

HERMENEUTIKI YA KISAYANSI

Fasiri ya Biblia, kwa kiwango kimoja au kingine, daima imekuwa na ladha ya kisayansi, na tabia hii imeongezeka kwa milenia, kama ilivyokuwa katika taaluma zingine nyingi. Sababu ya maendeleo haya ni wazi kabisa. Biblia iliandikwa na watu walioishi maelfu ya miaka iliyopita. Kwa hivyo, kwa njia nyingi, tunaichukulia Maandiko kwa usahihi kama maandishi mengine ya ulimwengu wa kale. Kadiri wasomi wanavyoshughulikia Biblia kwa kuzingatia muktadha wake wa kihistoria, mara nyingi wamejipatia maarifa kutoka taaluma za kisayansi kama vile akiolojia, historia, anthropolojia, sosholojia na isimu. Kama ilivyo katika jitihada hizi na zingine za kisayansi, wafasiri wa kitaaluma wa Maandiko wametumia mbinu za kisayansi zenye msingi wa ukweli, au za kimantiki, kwa Biblia.

Ili kuona tunachomaanisha, tutagusa masuala matatu yanayohusiana na fasiri ya kisayansi. Kwanza, tutaonyesha uhalali wa mbinu hii kwa kubainisha mizizi yake ya

kibiblia. Pili, tutataja mifano ya kihistoria inayoonyesha maendeleo katika aina hii ya fasiri. Na tatu, tutaona jinsi mbinu hii ya Maandiko inavyoanzisha vipaumbele fulani kwa michakato ya tafsiri. Hebu tugeukie kwanza mizizi ya kibiblia ya fasiri ya kisayansi.

Mizizi ya Kibiblia

Watu walioishi katika nyakati za Biblia hawakuwa wanasayansi wa kisasa. Lakini hii haimaanishi kwamba hawakuwa na akili au hawakuwa na mantiki. Kinyume chake, mafanikio yao ya kisasa ya usanifu, safari ndefu za baharini, programu bunifu za kilimo, na mafanikio mengine mengi ya kitamaduni yanaonyesha kwamba watu wa siku za Biblia walishughulika na ukweli na walifikiri kimantiki kuhusu ulimwengu, kama vile wanasayansi wa kisasa wanavyofanya.

Kwa sababu hii, haipaswi kutushangaza kwamba waandishi wa Biblia wenyewe mara nyingi walitafsiri Maandiko mengine kwa mwelekeo wa uchambuzi wa ukweli na mantiki. Kwa ajili ya muda, hebu tueleze tunachomaanisha kwa kifungu kimoja tu. Katika Warumi 4:3-5 mtume Paulo aliandika:

"Maandiko yanasema nini? ‘Abrahamu alimwamini Mungu, nako kukahesabiwa kwake kuwa haki.’ Sasa mtu anapofanya kazi, ujira wake hauhesabiwi kwake kama zawadi, bali kama deni. Lakini kwa mtu asiyefanya kazi bali anayemtumaini Mungu anayewahakikishia waovu, imani yake huhesabiwa kuwa haki" (Warumi 4:3-5).

Katika aya hizi, Paulo alinukuu kutoka Mwanzo 15:6 ambapo Mungu "alimhesabia" haki Abrahamu alipoamini ahadi ya Mungu. Lakini angalia jinsi Paulo alivyoshughulikia kifungu hiki cha Agano la Kale kwa utaratibu. Katika aya za 4 na 5, Paulo alichanganua kwa makini maana ya neno "kuhesabiwa", au "kudhaniwa" kama neno la Kiyunani logizomai linaweza kutafsiriwa. Kutokana na ujuzi wake wa Kigiriki, alijadili kwamba, "ujira hauhesabiwi... kama zawadi, bali kama deni." Lakini kisha akabainisha kwamba kwa yeyote anayemwamini Mungu "imani" yao — si matendo — "huhesabiwa kuwa haki." Kwa hiyo, alihitimisha kwa msingi wa hoja hii kwamba Mwanzo 15:6 inaonyesha kwamba Abrahamu alipewa haki kama zawadi ya bure kupitia imani. Si vigumu kuona hapa kwamba mtume Paulo alishughulikia Mwanzo 15 kwa uchambuzi wa ukweli na mantiki.

Kama mfano huu mmoja unavyoonyesha, mara kwa mara waandishi wa Biblia waliwasilisha aina hii ya tafsiri ya uangalifu ya Maandiko. Na mbinu yao ya Maandiko inaonyesha kwamba hermeneutiki ya kisayansi ya Biblia imejikita imara katika Maandiko yenyewe.

Tukiwa na mizizi ya kibiblia ya hermeneutiki ya kisayansi akilini, hebu tuangalie kwa kifupi mifano ya kihistoria ya aina hii ya tafsiri ya Biblia.

Mifano

Katika kipindi cha Kipatristiki, mmoja wa watu mashuhuri katika tafsiri ya Biblia alikuwa Origen wa Aleksandria aliyeishi kuanzia mwaka 185 hadi 254 B.K. Kama tutakavyoona baadaye katika somo hili, Origen alienda mbali zaidi ya tafsiri ya kisayansi, lakini alijitolea kwa uchambuzi makini wa kifasihi na kimantiki wa Biblia. Kwa mfano, moja ya mafanikio makubwa ya Origen ilikuwa kuunda Hexapla, inasemekana kuwa kazi ya kurasa 6,000 za zaidi ya juzuu 50 ambapo Origen alifanya ulinganisho wa neno kwa neno wa matoleo mbalimbali ya Kiebrania na Kigiriki ya Agano la Kale. Ingawa kazi hii

ilipotea karne nyingi baadaye, bado inawakilisha mfano mashuhuri wa tafsiri ya kisayansi ya Biblia katika historia ya kanisa la awali.

Mifano mingine mashuhuri ya kuendeleza mbinu za kisayansi za Maandiko huonekana baada ya siku za Origen. Kwa mfano, Augustine wa Hippo, aliyeishi kuanzia mwaka 354 hadi 430 B.K., aliendelea kuzingatia uchambuzi makini, mara nyingi wa kutafuta-tafuta, wa kifasihi na kimantiki wa Biblia. Na kufikia wakati wa Thomas Aquinas, aliyeishi kuanzia karibu 1225 hadi 1274, mkondo mkuu wa tafsiri ya Biblia katika Ukristo wa Magharibi ulionyesha ushawishi wa falsafa ya kimantiki na kisayansi ya Aristotle. Aquinas na wafuasi wake walitumia uchambuzi mkali wa kisayansi na kimantiki kwa Biblia.

Kwa bahati mbaya, hadi wakati huu katika historia ya kanisa, viwango vya kusoma na kuandika vilikuwa chini, na Biblia na vitabu vingine havikuwa vinapatikana kwa wingi. Kwa hiyo, ni wachache tu waliopewa fursa ndio walioweza kusoma Maandiko. Matokeo yake, mamlaka za kanisa ziliongoza jinsi idadi kubwa ya watu walivyoelewa Biblia. Lakini katika mazingira haya, wasomi wengi walianza kutafsiri Maandiko kupitia uchambuzi wa kisayansi wa kisasa zaidi, bila kutawaliwa na kanisa.

Moja ya hatua za mwanzo katika mwelekeo huu ilitokea wakati wa Renaissance. Baada ya kutekwa kwa Constantinople katika Vita vya Msalaba vya nne mnamo 1204, hati nyingi za zamani na za kibiblia zilizohifadhiwa huko zilipelekwa Magharibi. Lakini badala ya kutafsiri umuhimu wa maandishi haya ya kale kupitia mionzi ya dogma ya kanisa, wasomi wa Renaissance walijitolea kuelewa maandishi haya kwa kuchambua kwa uangalifu sarufi yao na mazingira ya kihistoria ya kale. Kwa msaada wa mashine ya kuchapisha ya Gutenberg iliyokuja kutumika karibu 1450, haikuchukua muda mrefu kabla ya utafiti wa Renaissance kupatikana kwa wingi. Na matokeo yake, watu mashuhuri kama Erasmus, aliyeishi kuanzia 1466 hadi 1536, waliwaongoza wengi katika siku zao kuelekea mbinu za kisayansi zaidi na zaidi za tafsiri ya Biblia.

Matengenezo ya Kiprotestanti katika karne ya kumi na sita yalichukua hermeneutiki ya kisayansi ya kibiblia hata mbali zaidi. Wakifuata mkondo wa Renaissance, viongozi wa mapema wa Kiprotestanti kama Martin Luther, Ulrich Zwingli na John Calvin walikataa kabisa kutawaliwa kwa dogma ya kanisa juu ya tafsiri ya Biblia. Badala yake, walisisitiza kwamba maana ya Maandiko inapaswa kuamuliwa kupitia uchambuzi wa sarufi ya Biblia na mazingira ya kihistoria.

Ni muhimu kukumbuka kwamba Waprotestanti wa mapema waliunganisha msisitizo huu na fundisho maarufu la sola Scriptura, "Maandiko peke yake." Waprotestanti walielewa kwamba Biblia ndiyo mamlaka isiyopingika pekee, mamlaka ya juu kabisa ambayo yote mengine yalipaswa kuhukumiwa. Kujitolea huku kwa ukuu wa mamlaka ya kibiblia kulimaanisha kwamba mfasiri asiyekosea wa Maandiko ni Maandiko yenyewe. Kwa hiyo, hakuna kilichokuwa muhimu zaidi kwa Waprotestanti wa mapema kuliko kuelewa Biblia kupitia uchambuzi makini, wa kimantiki wa sarufi yake ndani ya mazingira yake ya kihistoria ya kale.

Mwangaza katika Ulaya Magharibi wakati wa karne ya kumi na saba na kumi na nane ulichukua hermeneutiki ya kisayansi ya kibiblia hata mbali zaidi kwa kusisitiza viwango vya kisasa, vya kifasihi na kimantiki vya kisayansi vya kuhukumu madai yote ya ukweli, ikiwemo yale ya Maandiko. Sawa na wanajiolojia, wanaakiolojia, na wanasayansi wengine wa kisasa, wasomi wa Biblia walitumia kwa uangalifu viwango vya kisayansi katika utafiti wa Maandiko.

Mbinu hii ya Biblia imeendelezwa kwa njia mbalimbali kwa karne nyingi. Lakini kwa kiwango kimoja au kingine, wasomi wa kisasa wa Biblia wamefuata njia kuu mbili. Kwa upande mmoja, wengi wa wafasiri katika taasisi kuu za kitaaluma wamefuata

mwelekeo ambao mara nyingi huitwa masomo muhimu ya Biblia (critical biblical studies). Kwa ujumla, wasomi muhimu wa Biblia ni wale ambao wamekataa fundisho la jadi la Kiprotestanti la sola Scriptura na kuzingatia tu sababu na uchambuzi wa kisayansi kama kiwango kikuu cha kutambua ukweli. Kwa ujumla, wafasiri muhimu wamehitimisha kwamba Maandiko yanawakilisha maoni ya kale, ya kizamani, na yasiyotegemewa ya Mungu, ubinadamu, na ulimwengu. Katika mtazamo huu, watu wa kisasa wanaweza kufaidika na Maandiko kwa njia fulani, lakini hukumu yoyote kuhusu Maandiko lazima itegemee uchunguzi wa kisayansi badala ya mafundisho ya Biblia.

Kwa upande mwingine, wataalam wengine wamefuata njia ambayo tunaweza kuiita masomo ya kisasa ya kibiblia ya kiinjilisti (modern evangelical biblical studies). Wasomi wa Kiinjilisti wanathibitisha kwamba Biblia ndiyo sheria pekee isiyopingika ya imani na maisha. Hawakatai uchambuzi wa kifasihi na kimantiki wa kisayansi wa Maandiko; wanaunga mkono kikamilifu matumizi makali ya uchambuzi wa kisayansi kwa Biblia. Hata hivyo, pale ambapo uchambuzi kama huo unapingana waziwazi na mafundisho ya Biblia yenyewe, wasomi wa Kiinjilisti hujisalimisha kwa Maandiko kama mamlaka yao. Kama tutakavyoona katika masomo haya, mfululizo huu unafuata njia ya Kiinjilisti.

Ni jambo muhimu sana kwa Mkristo, hasa Mkristo wa Kiprotestanti, kujitiisha kwenye mamlaka ya Maandiko Matakatifu. Mamlaka ya kweli ni haki na uwezo wa kulazimisha kukubali, na Maandiko Matakatifu yana sifa za kipekee za kufanya kazi kama mamlaka katika maisha ya Mkristo. Moja ya sababu za hili ni kwamba Maandiko yana hekima na ufahamu ambao usingepatikana kwetu. Ndiyo maana inaitwa ufunuo. Sababu nyingine ni kwamba, ingawa kuna ukweli katika sehemu nyingi, ukweli uliopachikwa katika Maandiko Matakatifu umesimamiwa kimiujiza katika utunzi wake na mfumo wake wa mwisho ili uwe na kiwango cha uaminifu na kutokosea ambacho ni cha kipekee kati ya vyanzo vyote vya ukweli tulivyo navyo ulimwenguni. Tunajua kwamba sababu iliyofanya ipate uaminifu huo wa kipekee, kutokosea huko, kutokuwa na uwezo wa kushindwa, ni kwa sababu ilitokana na pumzi ya Mungu. Ni Neno la Mungu, kwa hiyo tunapozungumzia mamlaka ya Maandiko, kwa kweli tunazungumzia mamlaka ya Mungu. Hivyo, kujitiisha kwake ni kukiri kwamba sisi ni viumbe, sisi ni viumbe tegemezi. Na huu ndio utata: badala ya tendo hili la kujitiisha kutudhalilisha au kutufanya tuwe dhaifu, kwa kusema hivyo, kwa kweli ndio jambo linalotuwezesha zaidi tunaloweza kulifanya, kwani linatuelekeza kwenye ukweli, linatuweka imara kwenye njia ya uzima na ustawi.

— Dkt. Glen Scorgie

Kwa kuwa tumeshaeleza mizizi ya kibiblia ya hermeneutiki ya kisayansi na kuangalia baadhi ya mifano ya kihistoria, sasa tunapaswa kugeukia suala la tatu: vipaumbele vya mbinu hii ya Maandiko Matakatifu.

Vipaumbele

Kwa ujumla, wasomi wa kisasa wa Biblia wa Kiinjili kote ulimwenguni wamejitolea sana kwa hermeneutiki ya kisayansi. Kujitolea huku kumepelekea vipaumbele fulani kwa michakato ya maandalizi, uchunguzi na utumiaji. Hebu tuone jinsi hii ilivyo kweli, tukianzia na vipaumbele vyao vya kawaida vya maandalizi.

Maandalizi

Kama tulivyosema hapo awali, maandalizi hayaepukiki kila tunapoanza kutafsiri Maandiko. Lakini watafsiri wa Biblia kitaaluma wameanzisha vipaumbele vya maandalizi ambavyo vinalingana kidogo au zaidi na vipaumbele vya kiakili vinavyopatikana katika taaluma nyingine nyingi za kitaaluma. Fikiria unakaribia kuanza kusoma baiolojia katika chuo kikuu na unataka kujiandaa vizuri iwezekanavyo. Kwa hiyo, unawauliza maprofesa kadhaa wa baiolojia, "Nijiandae vipi kwa masomo yangu?" Pengine wangekuambia mambo kama haya: "Kariri ukweli mwingi wa kibaiolojia uwezavyo." Na, "Jifunze yote uwezayo kuhusu taratibu za kisayansi tunazotumia katika baiolojia."

Vile vile, ikiwa ungewauliza maprofesa wengi katika taasisi nyingi za theolojia za Kiinjili leo jinsi unavyopaswa kujiandaa kusoma Biblia katika shule zao, wengi wao wangetoa ushauri kama huo. Wangeweza kusema, "Jifunze Kiebrania na Kigiriki." "Jifunze ukweli mwingi iwezekanavyo kuhusu Biblia." "Jifunze mbinu sahihi za tafsiri." Baada ya yote, wasomi wengi wa Biblia leo wanasisitiza mbinu za kimantiki na za kisayansi kwa Biblia katika kazi zao. Na wanaamini kwamba mafanikio ya wanafunzi wao yanategemea wao kufanya vivyo hivyo.

Bila shaka, kujiandaa na uelewa wa ukweli na kimbinu ni muhimu. Hakuna mbadala wa kujifunza ukweli kuhusu Biblia. Na tunapaswa kufanya bidii yetu kujifunza kanuni zinazohitajika kwa tafsiri ya kibiblia. Lakini kama tutakavyoona baada ya muda mfupi, kuzingatia tu maandalizi ya kiakili kunapuuza baadhi ya njia muhimu zaidi tunazopaswa kujiandaa kwa kutafsiri Biblia.

Baada ya kuona vipaumbele vichache vya maandalizi, hebu tuangalie vipaumbele vya uchunguzi katika hermeneutiki ya kisayansi.

Uchunguzi

Kwa ujumla, watafsiri wa Biblia hutofautisha njia mbili za kuchunguza Maandiko: eksegesis na eisegegis.

Neno Eksegesis linatokana na neno la Kigiriki linalomaanisha "kuongozwa kutoka" au "kutokana na," na inamaanisha kutoa au kupata maana kutoka kwenye maandishi. Kinyume chake, eisegegis ina maana ya "kuingiza ndani" au "kuweka ndani." Inamaanisha kusoma maana ndani ya kifungu.

Watafsiri wa Biblia wanaoelekea kisayansi hujitahidi sana kuepuka eisegegis. Badala yake, wanatumia kanuni za tafsiri wanazoamini zitawahakikishia uelewa wa ki-eksegesis, sio ki-eisegegis, wa Maandiko.

Katika mtazamo huu basi, uchunguzi kwa kiasi kikubwa unamaanisha kuweka maandalizi yetu ya kiakili katika vitendo ili kugundua ukweli wa Maandiko. Tunachunguza maana asilia ya maandishi ya Biblia kwa kutekeleza kwa makini mbinu au kanuni za tafsiri zilizobuniwa kwa uangalifu ili kubaini maana halisi asilia—sio tu maoni au ajenda ya mtu fulani.

Kama tutakavyoona katika mfululizo huu, kutekeleza mbinu za kisayansi kwa njia hii ni kipengele muhimu sana cha tafsiri ya Biblia. Lakini pia tutaona kwamba haijumuishi kila kitu muhimu kwa uchunguzi sahihi wa maana asilia ya Maandiko.

Tumeangalia vipaumbele fulani vya hermeneutiki ya kitaalamu, ya kisayansi katika michakato ya maandalizi na uchunguzi. Sasa tuko tayari kuuliza kuhusu mchakato wa matumizi. Wasomi wengi wa Kiinjili wanatumiaje Biblia leo?

Matumizi

Nikiwa mwanafunzi wa theolojia, mwanafunzi mwenzangu mmoja alikuwa akiwakatisha mara kwa mara maprofesa walipokuwa wakihutubia. Maswali yake yalikuwa yale yale kila mara. "Profesa, ufafanuzi wako una maana gani kwetu leo?" "Nitumieje unachosema kuhusu kifungu hiki cha Biblia katika maisha yangu?" Mara chache sana, jibu lilikuwa lile lile. Profesa angetabasamu na kusema, "Hili ni swali zuri. Sio kwangu, bali kwa maprofesa wa theolojia ya vitendo."

Kama uzoefu huu unavyoonyesha, mara nyingi sana, tafsiri ya kisayansi na kitaaluma ya Biblia haina nafasi kubwa kwa matumizi ya kivitendo ya Maandiko. Katika hali nzuri zaidi, inapelekea matumizi ya kisasa yanayoelekezwa kwenye ukweli. Kwa maneno mengine, matumizi kimsingi hufikia kiwango cha kuweka aina za ukweli ambazo Biblia inawafundisha wafuasi wa kisasa wa Kristo kuamini. Tunatoa wito kwa waaminifu kuamini kwamba madai ya kitheolojia na kimaadili ya Biblia ni kweli. Hakika, aina hii ya matumizi ni ya thamani kubwa. Lakini inapuuza njia kadhaa muhimu ambazo Maandiko yanapaswa kutumika katika maisha yetu leo.

Mbinu za kujifunza Biblia ni muhimu, lakini wakati mwingine tunaweza kuzisisitiza kupita kiasi kwa sababu tunaweza kuzifanya ziwe za kiufundi sana, kana kwamba ni za kiotomatiki. Hivyo inakuwa tu suala la, "Nimetumia mbinu hizi; hapa kuna hitimisho langu la kimantiki," na inageuka kuwa zoezi la kiakili tu badala ya jambo ambalo nafsi yetu yote inakumbatia na kujiingiza ndani yake.

Kwa miaka mingi nimegundua… Kwa mfano, mojawapo ya maeneo ambayo nimezingatia sana utafiti wangu mwenyewe imekuwa katika mandhari ya kitamaduni, ulimwengu wa kale, kwa sababu hilo lilikuwa hitaji. Watu wengi hawana ufikiaji wa habari hiyo, kwa hiyo kama mwanazuoni niliweza kuileta. Na niligundua kwamba, nilipofanya hivyo, iliporudi kwenye maandiko ya kibiblia, ilinifungulia walimwengu wapya kabisa wa kuelewa maandiko hayo.

Wakati huo huo, hakukuwa na uhai wa kiroho peke yake. Nilipata furaha ya kiakili ndani yake, lakini uhai halisi wa kiroho ulikuwa katika maandiko ya kibiblia, na kurudi kwenye maandiko hayo na kusikia kile ambacho Mungu anatwambia, kujitiisha maisha yetu kwake, hilo ni jambo ambalo haliwezi kuwa utaratibu wa kiufundi tu. Hilo ni jambo linalokuja tu kwa kutoa mioyo yetu kwa yeye aliyetupenda na kujitoa kwa ajili yetu.

— Dkt. Craig S. Keener

Sasa kwa kuwa tumetazama baadhi ya istilahi muhimu zinazotumika katika hermeneutiki ya kibiblia, na mapokeo ya muda mrefu ya hermeneutiki ya kisayansi, tunapaswa kugeukia mada yetu kuu ya tatu katika somo hili, jinsi tafsiri ya kisayansi inavyopaswa kuunganishwa na hermeneutiki ya ibada, mapokeo ya Kikristo yanayokazia uhitaji wetu wa kumkaribia Mungu tunapofasiri Maandiko.

HERMENEUTIKI YA IBADA

Wafuasi wa Kristo walitumia hermeneutiki ya kisayansi inayofanana na vipengele vingi vya hermeneutiki ya jumla kwa sababu wanadamu waliandika Maandiko. Lakini hermeneutiki ya ibada inaangazia zaidi uandishi wa Kimungu wa Maandiko.

Wakristo wamekuwa wakikiri daima kwamba maneno ya kibinadamu ya Maandiko pia ni Neno la Mungu. Kama 2 Timotheo 3:16 inavyotuambia, Maandiko yaliandikwa kwa uvuvio wa Mungu, au kwa tafsiri halisi "yalipuliziwa na Mungu." Ukweli huu unafanya hermeneutiki ya Biblia kuwa tofauti na vipengele vingine vya hermeneutiki ya jumla kwa sababu ni lazima tutafsiri Maandiko kwa ibada, kama neno hai la Mungu mwenyewe.

Tunapotafsiri Maandiko, ni muhimu sana tukumbuke kwamba hatushughulikii tu maneno ya waandishi wa kibinadamu, bali Roho Mtakatifu wa Mungu, nafsi ya tatu ya Utatu, amepuliza maneno haya kupitia haiba tofauti, mitindo, na uzoefu wa waandishi hao wa kibinadamu. Tunapoenda kwenye Maandiko, inamaanisha kwamba kwa sababu yule aliyepuliza maneno haya pia anakaa na anafanya kazi ndani yetu kama waumini, kwa maana fulani tuna upatikanaji wa Mwandishi wa Maandiko. Na tunauhitaji sana; tunahitaji tunapokaribia Maandiko kuja kwa maombi, tukitegemea Roho kutufungulia akili zetu na pia kufungua Maandiko kwa akili zetu.

— Dkt. Dennis E. Johnson

Ili kuona tunachomaanisha, tutaangalia hermeneutiki ya ibada kwa njia zinazofanana na majadiliano yetu ya awali. Kwanza, tutaona kwamba aina hii ya tafsiri ya maandiko ina mizizi ya kibiblia. Pili, tutatoa mifano ya kihistoria ya wanazuoni wa Biblia waliofanya hermeneutiki ya ibada. Na tatu, tutaona jinsi kufuata mbinu hii ya Maandiko kunavyounda vipaumbele vyetu kwa michakato ya tafsiri. Hebu tuanze kwanza na mizizi ya kibiblia ya hermeneutiki ya ibada

Mizizi ya Kibiblia

Hata ingawa waandishi wa Biblia mara nyingi walichunguza Maandiko kwa njia za kisayansi zaidi au kidogo, ni muhimu vilevile kuona kwamba pia waliyakabili Maandiko kwa ibada. Mara nyingi, walionyesha kwamba wafuasi wa Kristo wanapaswa kusoma Maandiko kama Neno la Mungu, mbele za Mungu, kwa njia zinazoleta uzoefu wa ajabu, hata wa kimuujiza wa Mungu.

Waandishi wa Biblia walionyesha kipengele hiki cha tafsiri mara nyingi, lakini kwa sasa tutataja kifungu kimoja tu kama mfano. Katika Waebrania 4:12 tunasoma:

"Maana Neno la Mungu li hai, tena lina nguvu, nalo ni kali kuliko upanga wowote wenye makali kuwili, lapenya hata kuzigawanya nafsi na roho, viungo na mafuta yaliyomo ndani ya mifupa; tena liweza kutambua fikira na makusudi ya moyo." (Waebrania 4:12).

Katika kifungu hiki, mwandishi wa Waebrania alirejelea sehemu ya Zaburi ya 95 aliyoitoa katika aya zilizotangulia, akiita "neno la Mungu." Mapema katika Waebrania 4:7 alitoa Zaburi hiyo hiyo akisema kwamba Mungu mwenyewe "alisema kupitia Daudi." Na kabla ya hapo, katika Waebrania 3:7, aliitambulisha Zaburi ya 95 kwa maneno, "kama asemavyo Roho Mtakatifu."

Sasa, zingatia jinsi, baada ya kukiri uandishi wa Kimungu wa Zaburi, mwandishi wa Waebrania alivyoelezea uzoefu wa kusoma Maandiko. Alisema kwamba Maandiko yenyewe ni "hai na yenye nguvu." Yanapenya "kwa undani" katika nafsi yetu ya ndani kabisa na "yanahukumu mawazo na makusudi ya moyo" kwa ncha ambayo ni "kali kuliko upanga wowote wenye makali kuwili." Katika hermeneutiki ya kisayansi, tunaona Biblia kama kitu tunachokichambua na kukichunguza. Lakini katika kifungu hiki, mwandishi wa Waebrania alionyesha kwamba Maandiko hu_tuchambua_ na kutuchunguza sisi.

Kifungu hiki ni muhimu hasa kwa mjadala wetu kwa sababu mwandishi wa Waebrania alikuwa mwanazuoni wa Biblia mwenye uzoefu mkubwa. Mara kwa mara, alitendea Maandiko ya Agano la Kale kwa kina cha ufahamu unaowazidi waandishi wengi wa Agano Jipya. Hata hivyo, uchambuzi wake wa kiakili wa Maandiko haukumgeuza mbali na hermeneutiki ya ibada. Kinyume chake, tafsiri zake za kiakili ziliongeza uwezo wake wa kukaribia Maandiko kwa njia zilizomletea mikutano yenye hisia kali, ya kuvutia, na ya kubadilisha sana na Mungu. Na kwa hivyo, anatuonyesha kwamba hermeneutiki ya kisayansi na ya ibada lazima zifanye kazi pamoja.

Baada ya kuona mizizi ya kibiblia ya hermeneutiki ya ibada, tunapaswa kutaja mifano michache ya kihistoria ili kuonyesha jinsi wafuasi wa Kristo wamejumuisha mbinu za kisayansi na za ibada katika tafsiri.

Mifano

Tafsiri ya Biblia kwa ibada ilikuwa muhimu sana katika kipindi cha Mababa wa Kanisa. Tulitaja hapo awali kwamba Origen wa Aleksandria alikuwa mwanazuoni makini na wa kisayansi wa Biblia. Hata hivyo, sikiliza jinsi Origen alivyomtia moyo Gregory wa Neocaesarea katika Barua ya Origen kwa Gregory:

"Unapojitolea kwa usomaji wa kimungu, kwa unyofu na kwa imani imara iliyokweli kwa Mungu, tafuta maana ya maneno ya kimungu ambayo yamefichwa kwa watu wengi. Usiache kugonga na kutafuta, kwani kipengele muhimu zaidi ni kuomba ili kuelewa maneno ya kimungu."

Hapa, Origen alimwambia Gregory ajitoe "kwa usomaji wa kimungu." Istilahi "usomaji wa kimungu" baadaye ilielezwa katika kifungu cha Kilatini Lectio Divina, utamaduni wa hermeneutiki ya ibada unaoendelea katika aina mbalimbali hata leo.

Sasa, mbinu ya Origen ya Maandiko iliathiriwa sana na Uplatonism Mpya (Neo-Platonism), hasa jinsi ilivyoelezwa hapo awali katika kazi za mtafsiri wa Agano la Kale wa Kiyahudi, Philo wa Aleksandria. Kutokana na mtazamo huu, chini ya uso wa Biblia kulikuwa na kweli za mbinguni, za kiroho ambazo zilikuwa "zimefichwa kwa watu wengi." Waumini walihitaji "imani iliyokweli kwa Mungu" ikiwa walitaka kugundua kweli zilizofichwa za Biblia. Hiyo ni kusema, lazima "watafute maana ya [Biblia kama] maneno ya kimungu." Kwa hivyo, watafsiri wa Biblia hawapaswi "kuacha kugonga na kutafuta" kwa ajili ya nuru ya kibinafsi kutoka kwa Mungu. Kwa kweli, kulingana na Origen, "kipengele muhimu zaidi" cha kuelewa Maandiko ni "kuomba ili kuelewa maneno ya kimungu." Ingawa tunapaswa kukataa mwelekeo wa Origen wa Uplatonism Mpya kuhusu

masuala haya, alitambua jambo ambalo ni kweli kabisa kuhusu Maandiko. Waaminifu wanapomtafuta Mungu kupitia kutafakari kwa maombi wanaposoma Maandiko, Mungu huwapa ufahamu ambao mara nyingi unabaki umefichwa.

Watu kama Origen walisisitiza ukweli kwamba unaposoma Biblia, ni muhimu sana upate maana ya kiroho ya maandishi. Sasa, ningependa kusema kwamba hili ni jambo lenye afya kweli, kwa sababu Biblia si kitabu cha historia tu, si kitabu cha kitaaluma cha kuchochea tu mawazo yetu ya kitheolojia. Kuna umuhimu wa kiroho… Kwa kweli, tunaamini kwamba hivi viwili vinaenda pamoja, kwamba tunapoboresha uwezo wetu wa kuelewa maana ya maneno ya kibiblia, muktadha yanayowekwa ndani yake katika kifungu, maelezo ya kihistoria, n.k., hiyo pia inatusaidia kupata ufahamu wa kiroho wa kile ambacho maandishi yalimaanisha, kwa wasomaji wa kwanza wa maandishi, lakini pia kwa sisi baadaye.

— Dkt. Simon Vibert

Katika kipindi chote cha zama za kati, karibu kila mtafsiri mkuu wa Maandiko alifanya mazoezi ya aina fulani ya usomaji wa kimungu, au Lectio Divina, ikiwemo watafsiri muhimu wa kisayansi kama Augustine na Aquinas.

Kwa ujumla, Lectio Divina ilianza kufanywa kwa hatua nne au mienendo inayojulikana: lectio, kusoma Maandiko; meditatio, kutafakari kimya kimya maudhui ya kile kinachosomwa; oratio, maombi ya dhati kwa Mungu ili atoe nuru; na contemplatio, kusubiri kimya kimya Roho wa Mungu atoe imani yenye ufahamu wa kina, hisia kali na inayobadilisha kuhusu umuhimu wa kifungu.

Kufikia wakati wa Matengenezo, Kanisa la Roma lilitumia mazoezi ya Lectio Divina kuhalalisha kila aina ya mafundisho ya uongo. Mamlaka za kanisa zilisema kwamba mafundisho yao yalitokana na ufahamu wa kimuujiza kutoka kwa Mungu, lakini "ufahamu" huu ulienda kinyume na mafundisho ya Maandiko kwa njia muhimu sana. Kwa kujibu, wanazuoni wengi wa Kiprotestanti waliweka kipaumbele kikubwa kwenye hermeneutiki ya kisayansi. Lakini hawakuacha kusoma Biblia kwa ibada. Kinyume chake, walisisitiza kwamba hermeneutiki ya ibada lazima ifungamanishwe na uchambuzi sahihi wa kiuchambuzi wa Maandiko.

Kipengele hiki cha ujuzi wa Biblia wa Kiprotestanti hakijulikani sana, kwa hivyo itasaidia kutaja mifano miwili tu inayojulikana: John Calvin na Jonathan Edwards.

John Calvin ameitwa kwa usahihi kuwa mtafsiri wa Biblia mwenye mantiki na mwenye busara zaidi wa Matengenezo ya mapema. Mafunzo yake kama mwanasheria na mwanabinadamu wa Renaissance yalimwandaa vizuri kwa jukumu hili. Lakini katika maoni yake yote, tunagundua kwamba alifuata kwa nguvu sio tu hermeneutiki ya kisayansi bali pia ya ibada. Kama mfano mmoja tu, katika Maoni yake juu ya Hagai, sehemu ya 2, aliandika:

"Utukufu wa Mungu huangaza sana katika neno lake, hata tunapaswa kuathiriwa nalo ... kana kwamba alikuwa karibu nasi, uso kwa uso."

Badala ya kutibu tafsiri ya Maandiko kama shughuli ya kisayansi iliyotengwa, isiyo ya kibinafsi, Calvin alisisitiza kwamba "utukufu wa Mungu huangaza sana katika neno lake" kwamba tunaposoma Maandiko "tunapaswa kuathiriwa sana," kana kwamba Mungu mwenyewe alikuwa "uso kwa uso" na sisi. Kama kifungu hiki kinavyoonyesha, Calvin

aliwaita wafuasi wake kusoma Maandiko kama uzoefu unaowazika, wenye hisia kali na wa unyenyekevu wa uwepo wa Mungu.

Kwa njia hiyo hiyo, mwanatheolojia wa mapema wa Marekani Jonathan Edwards, aliyeishi kutoka 1703 hadi 1758, mara kwa mara alionyesha uchambuzi wake wa busara na wenye mantiki wa Maandiko. Lakini sikiliza maneno haya kutoka kwenye insha yake, maelezo binafsi:

Niliposoma maneno [ya 1Timotheo], ilihisiwa ndani ya nafsi yangu... utukufu wa Uungu; hisia mpya, tofauti kabisa na kitu chochote nilichowahi kupitia hapo awali. Hakuna maneno yoyote ya Maandiko yaliyowahi kunionekana kama maneno haya. Nilijiwazia, ni kiumbe bora kiasi gani huyo, na nitakuwa na furaha kiasi gani, ikiwa ningeweza kumfurahia Mungu huyo... milele!

Hapa tunaona kwamba Edwards alifurahia "hisia ya utukufu wa Uungu" alipokuwa akisoma Maandiko. Na uzoefu huu wa Roho wa Mungu ulikuwa na nguvu sana kiasi kwamba Edwards alitamani "kumfurahia Mungu huyo... milele!" Edwards anajulikana sana kwa kuathiriwa sana na mantiki ya Mwangaza (Enlightenment rationalism), na aliamini kwa usahihi kwamba tafsiri ya Biblia ilipaswa kuwa ya kisayansi sana. Lakini hata Edwards hakuridhika na kutafakari tu kwa busara juu ya Biblia. Alijua kwamba Maandiko lazima pia yasomwe kwa hisia ya kina ya uwepo wa ajabu wa Mungu.

Katika siku zetu, mbinu za ibada za hermeneutiki zimepotea karibu kabisa katika tafsiri ya kitaaluma ya Biblia. Wakati Waprotestanti wa mapema walihamia kwenye hermeneutiki ya kisayansi wakijibu mbinu za watafsiri wa Kikatoliki, leo wanazuoni wengi wa Biblia wanaona hermeneutiki ya ibada kuwa chini ya uwezo wao wa kiakili. Wanatoa karibu usikivu wao wote wa kitaaluma kwa uchambuzi wa makini, wa busara, kana kwamba mbinu hii itatoa yote tunayohitaji kutoka kwenye Biblia. Kutafuta nuru kutoka kwa Mungu kupitia maombi makali, kufunga, na kutafakari kumepotea kabisa kutoka kwa ujuzi wa kiinjilisti. Lakini ni muhimu sana kwamba tufuate hermeneutiki ya kisayansi na ya ibada tunapokabiliana na tafsiri rasmi, ya kitaaluma. Tunahitaji kuwa makini tusifike mbali sana, lakini watafsiri wengi wa Kiprotestanti wamefanya hili vizuri huko nyuma, na itakuwa busara kwetu kufuata mfano wao.

Tukikumbuka mizizi ya kibiblia ya hermeneutiki ya ibada na baadhi ya mifano ya kihistoria ya wanatheolojia waliojumuisha mbinu za kisayansi na za ibada katika tafsiri ya Biblia, hebu tuangalie kwa ufupi vipaumbele vya aina hii ya hermeneutiki.

Vipaumbele

Wafuasi wengi wa Kristo huanza kusoma Maandiko kwa roho ya ibada. Lakini wanapokuwa na ujuzi zaidi katika tafsiri ya kitaaluma ya Biblia, mara nyingi husahau umuhimu wa hermeneutiki ya ibada. Lakini tafsiri ya kisayansi ya Biblia mara nyingi huwa ya kiakili na ya uchambuzi sana hivi kwamba tunasahau kitu ambacho hapo awali kilikuwa muhimu kwa safari yetu na Kristo - uzoefu wa kibinafsi na wenye nguvu wa kubadilisha wa Mungu kupitia Neno Lake. Kwa sababu hii, tunapaswa kuona jinsi mbinu ya ibada kwa Maandiko inavyopaswa kurekebisha vipaumbele tulivyo navyo tunapofuata michakato yote mitatu ya hermeneutiki.

Tutachunguza vipaumbele vya hermeneutiki ya ibada kwa njia ile ile tuliyoangalia vipaumbele vya hermeneutiki ya kisayansi. Kwanza, tutabainisha vipaumbele vya

maandalizi. Kisha, tutazingatia mchakato wa uchunguzi katika hermeneutiki ya ibada. Na hatimaye, tutafikiri kuhusu matumizi ya kisasa ya aina hii ya tafsiri. Hebu tuanze na vipaumbele vya maandalizi.

Maandalizi

Kwa bahati mbaya, wafuasi wengi wa kweli wa Kristo huamini kwamba tunaposoma Maandiko hatuna udhibiti wowote juu ya uzoefu wa uwepo maalum wa Mungu. Au hutokea au hatawezi kutokea. Na haina njia yoyote ya kujiandaa kwa ajili yake. Lakini sikiliza jinsi Yakobo alivyoshughulikia dhana hii isiyo sahihi katika Yakobo 4:8: “Karibu na Mungu naye atakukaribia” (Yakobo 4:8, ESV). Usemi “karibu na Mungu” unatokana na Agano la Kale. Waabudu waaminifu walikuwa “wakaribia” uwepo maalum wa Mungu katika hema la mkutano na hekalu. Bila shaka, Mungu yuko kila mahali na anaweza kujitambulisha kwa njia za kushangaza wakati wowote anapopenda. Lakini maneno ya Yakobo yanaonyesha msisitizo wa kibiblia kuhusu uwajibikaji wa binadamu. Ikiwa tunataka kuhisi uwepo maalum wa Mungu, basi lazima tukaribie yeye. Na Mungu atajibu kwa kukaribia sisi. Kwa ujumla, maandalizi kwa tafsiri ya kiroho yanahusisha utakatishaji au kuabudu kwa uaminifu kwa Mungu.

Kama Maandiko yanavyoeleza, tunapaswa kujiondoa kutoka kwa kila kitu kinachozuia mawasiliano na Mungu na kufuata kila kitu kinachokiongeza. Bila shaka, maandalizi haya yanahusisha mambo mengi sana yasiyoweza kutajwa yote, lakini ni muhimu kupata mtazamo mpana kwa kuzungumzia makundi matatu ya jumla: maandalizi ya dhana, tabia na hisia. Kwanza, tunajiandaa kwa uwepo wa Mungu katika Maandiko kupitia maandalizi ya dhana. Hii inamaanisha kwamba tunajitahidi kulingana imani zetu na neno la kweli la Mungu. Kuamini dhana zisizo sahihi kuhusu Mungu, binadamu, na dunia kunatengeneza vizingiti vya mawasiliano na Mungu.

Kama tulivyoona, wanataaluma wa Biblia wamekuwa wakizingatia dhana fulani ndogo inayolingana na msisitizo wao wa kitaaluma. Lakini utakatishaji kwa Roho wa Mungu huleta hamu ya kufanikisha mawazo yetu yote kulingana na akili ya Mungu, na tamaa hii hutayarisha kuingia katika uwepo wake tunapotafsiri Maandiko.

Pili, tunakaribia Mungu tunaposoma Maandiko kupitia maandalizi ya tabia. Katika Maandiko, kufanya mambo yanayopingana na mapenzi ya Mungu ni kizuizi kikubwa zaidi cha kuhisi uwepo mzuri wa Mungu. Maandalizi kwa tafsiri ya kiroho lazima yajumuishe toba kwa makosa yetu na tamaa ya dhati ya kuishi kwa njia zinazomfurahisha Mungu.

Tatu, lazima tujiandae kutafuta ukaribu wa Mungu kupitia maandalizi ya hisia. Maandalizi ya hisia yanahusisha mitazamo yetu yote — kutoka hisia za muda mfupi hadi hisia zetu za kudumu kuhusu Mungu, wanadamu na viumbe wote. Maandiko mara nyingi huonya dhidi ya kiburi, chuki na ugumu wa moyo. Hisia hizi na nyinginezo ni vizingiti vya kuingia katika uwepo maalum wa Mungu. Lakini unyenyekevu, upendo, huruma ya moyo na vitu kama hivyo hufungua njia ya mawasiliano na Mungu. Kwa sababu hii, maandalizi kwa tafsiri ya kiroho lazima yashughulikie si tu dhana na tabia zetu, bali pia hisia zetu zote.

Kutafsiri Biblia kwa hekima na uaminifu si jambo la akili tu. Ni suala la moyo, la mtu mzima. Na hiyo ina maana — na nadhani hii ni changamoto kwa yeyote anayehitajika kufasiri kisha kufundisha Neno la Mungu — kwamba hali ya moyo wetu, uhusiano wetu na Kristo, ina athari kubwa katika ufanisi wa uelewa wetu wa Biblia. Ndiyo maana ni muhimu sana kuwa waaminifu katika kutubu dhambi zetu, kushikilia injili kila siku. Na tunapoanza kupotea kiroho, hasa tukipotea katika dhambi maeneo mbalimbali ya maisha, hiyo inaweza kuwa na athari mbaya sana. Nadhani inaathiri vibaya uwezo wetu wa kuelewa kweli Neno la Mungu. Na jambo moja hasa linatokea

ni kwamba tunapunguza nguvu za amri kali tulizo nazo katika Maandiko na hatuziheshimu kwa ukamilifu wake kwa sababu tunajaribu kujinyanyua kutoka kwa amri hizo. Ni muhimu sana — hali ya moyo ni msingi wa tafsiri ya Biblia yenye uaminifu.

— Dk. Philip Ryken

Kwa kuzingatia vipaumbele hivi vya maandalizi, tunapaswa kugeukia mchakato wa pili wa hermeneutiki, uchunguzi wa maana halisi katika tafsiri ya kiroho.

Uchunguzi

Ufasiri wa kiroho unahusisha kuunda uchunguzi wetu wa maana halisi ya Maandiko kwa njia zinazotufanya tuwe karibu na Mungu. Katika uchunguzi wa kiroho tunatazama maana halisi kwa mtazamo wa uzoefu wa waandishi wa Biblia wa ukaribu wa Mungu na jinsi walivyokusudia kuwafikia wasikilizaji wao wa awali kuwa karibu na Mungu pia. Kuna njia nyingi za kufanya hivi, lakini kwa ajili ya urahisi, tutazungumza tena kuhusu vipengele vya dhana, tabia na hisia katika uchunguzi.

Kwanza kabisa, tafsiri ya kiroho inahitaji uchunguzi wa dhana — kuzingatia dhana ambazo Mungu na waandishi wake waliyo wahamasisha walikusudia kuwasilisha kwa wasikilizaji wao wa awali. Kama tulivyoona, tafsiri ya kiroho lazima iwe na uhusiano wa karibu na ukweli wa Maandiko ili isiingie katika dhana za kubahatisha au makosa. Tayari tumeona kuwa tafsiri ya kisayansi imeundwa vyema kwa kazi hii. Lakini katika tafsiri ya kiroho tunauliza maswali fulani ya dhana ambayo hayajazingatiwa sana katika tafsiri ya kisayansi. Je, maandiko haya yanaonyesha vipi uzoefu wa mwandishi wa Mungu? Yanapendekeza vipi jinsi mwandishi alivyokusudia wasikilizaji wake waweze kuhisi ukaribu wa Mungu?

Pili, uchunguzi wa kiroho unapaswa pia kuzingatia vipengele vya tabia vya maana halisi ya Maandiko. Tulisema hapo awali kuwa tabia za binadamu huongeza au kuzuia uwezo wetu wa kuingia katika uwepo maalum wa Mungu. Kwa sababu hii, waandishi wa Biblia walipoandika pia walifunua jinsi matendo yao na matendo ya wasikilizaji wao yalivyobadilisha uzoefu wao wa ukaribu wa Mungu.

Tatu, uchunguzi wa kiroho unapaswa pia kuchora vipengele vya hisia vya maana halisi kama vinavyohusiana na ukaribu wa Mungu. Ingawa tafsiri ya kisayansi mara nyingi haizingatii hili, waandishi wa Biblia walielezea hisia zao na walijaribu kugusa hisia za wasikilizaji wao wa awali. Furaha, shaka, huzuni, na hofu za waandishi wa Biblia na wasikilizaji wao zinaonekana kila mahali. Na kama tulivyopendekeza, uzoefu mkali wa ukaribu wa Mungu unahusisha hisia zilizoimarishwa.

Kwa hivyo, tunapaswa kila mara kuzingatia kile maandiko ya Biblia yanavyoonyesha kuhusu hisia za waandishi na wasikilizaji wao na jinsi zinavyohusiana na uzoefu wao wa uwepo wa Mungu. Baada ya kugusia vipaumbele vya maandalizi na uchunguzi, tunapaswa pia kutaja vipaumbele vya matumizi katika tafsiri ya kiroho.

Matumizi

Tunaposoma Maandiko Matakatifu mbele za Mungu, tunajitolea hasa kutumia Neno la Mungu kama Mungu alivyo kusudia. Hatuwachukui Biblia kama kitu kisicho na uhai kilichoandikwa na wanadamu wa kawaida elfu nyingi za miaka iliyopita. Kinyume chake, tunashughulikia Maandiko Matakatifu kama Neno la Mungu linaloishi kwa ajili yetu leo. Ili

kutusaidia kupata ufahamu bora wa jinsi tunavyotekeleza hili, tutazungumzia tena vipengele vya dhana, tabia, na hisia za matumizi. Kiwango cha dhana, na matumizi ya kiroho huangazia jinsi Mungu anavyoathiri dhana zetu kuhusu yeye mwenyewe, wanadamu na viumbe wengine kupitia Maandiko. Tunapotafuta mwangaza wa Roho wa Mungu kupitia maombi makali na tafakari ya Neno Lake, tutagundua kwamba Roho wa Mungu unathibitisha, kuboresha na kusahihisha dhana zetu kuhusu yeye, wanadamu na viumbe wengine. Na tunapokumbatia marekebisho haya kwa moyo wetu wote, tutajikuta tukivutwa zaidi ndani ya baraka za uwepo wa Mungu. Kiwango cha tabia, matumizi ya kiroho huangazia jinsi tabia zetu zinavyoathiriwa na uwepo wa Mungu tunapotafakari Maandiko.

Tunapokaribia Maandiko, lazima tukae wazi kwa unyenyekevu kuhusu kila kitu tulichokifanya. Na tunapokaribia Mungu kwa maombi, Roho yake unathibitisha na kuboresha matendo yetu kwa ajili ya huduma ya baadaye kwa Mungu. Zaidi ya hayo, tunapofikiria juu ya Maandiko tukitegemea kwa makusudi Roho, tunagundua kwamba anatusahihisha na kutupa nguvu za kugeuza matendo yetu kuwa yanayompendeza Mungu.

Mwishowe, kwa kiwango cha hisia, matumizi ya kiroho ya Maandiko yanahusu jinsi mtazamo na hisia zetu vinavyoathiriwa na kusoma Maandiko mbele ya uwepo wa Mungu kwa namna maalum. Kwa hekima yake, Roho wa Mungu huleta majuto, huzuni na majonzi wakati zinapofaa. Roho wa Mungu pia hujazaa mioyo yetu kwa furaha, amani, na upendo. Tunapokaribia Maandiko kama Neno la Mungu linaloishi, hisia zetu kuhusu yeye, watu wengine na viumbe wengine zinaweza kutujia kwa utulivu. Au, kama Roho anavyotaka, zinaweza pia kujaa mioyo yetu hadi tukashikwa na uwepo wa Mungu. Hali yoyote ile, tunapojifunza jinsi ya kufasiri Maandiko kwa mwanga wa ukaribu wa Mungu, tutagundua kwamba Maandiko yanakuwa hai na kutubadilisha, si tu katika dhana na tabia zetu, bali pia kwa kina cha hisia zetu.

Tunapaswa kutambua kwamba tunapojifunza Biblia, Biblia haituulizi tu kubadili mawazo yetu. Inatuuliza tubadili maisha yetu. Kwa hiyo, mojawapo ya mambo ninayopenda kutumia ninapohimiza watu kujifunza Biblia ni kufikiria matumizi ya Maandiko katika sehemu tatu: fikiri, hisi, tenda. Ujuzi wa kiakili hutokea tunapotumia Biblia katika seheja moja tu—jinsi tunavyofikiri. Lakini Mungu anataka tumpende kwa akili zetu zote, kwa hivyo kufikiri ni muhimu kwa Mungu. Lakini pia, jinsi tunavyohisi ni muhimu kwa Mungu—maisha yetu ya kihisia, tabia yetu mchana kutwa. Ni muhimu kwa Mungu kujua hisia zetu. Na hisia zinaweza kuwa za uaminifu kwa Mungu, na hisia zinaweza zisiwe za uaminifu kwa Mungu. Hakuna kitu kama hisia zisizoegemea upande wowote. Lakini pia kuna kipengele cha "tenda". Tunapotumia Maandiko, Mungu hataki tu tufikiri jinsi yanavyoathiri hisia zetu au kuathiri akili zetu, bali pia jinsi yanavyoathiri matendo yetu. Kwa hivyo, tukitumia mtindo huo—fikiri, hisi, tenda—inatoa usawa katika jinsi tunavyofikiri kuhusu Biblia.

— Dkt. Michael J. Kruger

Tunapaswa kutambua kwamba tunaposoma Biblia, Biblia haileti tu tuibadilishe mawazo yetu. Inatuhimiza tubadilishe maisha yetu. Kwa hivyo, mojawapo ya mambo ninayopenda kutumia ninapowaahidi watu kusoma Biblia ni kufikiria matumizi ya Maandiko kwa sehemu tatu: fikiria, hisi, fanya. Ubongaji ni pale tunapoomba Biblia itumike sehemu moja tu — jinsi tunavyofikiria. Lakini Mungu anataka tupende kwa akili zetu zote, hivyo kufikiri kunamuhusu Mungu.

Pia, jinsi tunavyojisikia kunamuhusu Mungu — maisha yetu ya hisia, mtazamo wetu siku nzima. Mungu anajali hisia zetu. Na hisia zinaweza kuwa za uaminifu kwa Mungu, na hisia zinaweza zisizokuwa za uaminifu kwa Mungu. Hakuna hisia za upweke. Lakini pia kuna kipengele cha “fanya.” Tunapotekeleza Maandiko, Mungu hataki tu tufikirie jinsi yanavyoathiri hisia zetu au akili zetu, bali pia jinsi yanavyoathiri matendo yetu. Kwa hivyo, tukitumia mfumo huo — fikiria, hisi, fanya — hutoa usawa mzuri katika jinsi tunavyofikiria Biblia.

HITIMISHO

Katika utangulizi huu wa hermeneutiki ya kibiblia, tumezingatia dhana kuu tatu. Kwanza, tumechunguza baadhi ya istilahi za msingi tunazohitaji kuzijua ili kujenga ufahamu wetu juu ya somo hili. Pili, tumeona kwamba hermeneutiki ya kisayansi ni muhimu kwa sababu ya uthabiti wake na kutobadilika kwa mantiki yake. Na tatu, tumeona kwamba hermeneutiki ya Kiroho, yaani kusoma Maandiko katika uwepo wa Mungu ni usawa muhimu unaopingana na hermeneutiki ya kisayansi.

Kujifunza zaidi kuhusu tafsiri ya Maandiko hufungua njia kwa ajili ya aina zote za maarifa mapya na baraka kutoka kwa Mungu. Agano la Kale na Agano Jipya limeweka viwango vya kila tunachokiamini, kila tunachokifanya na kila tunachokihisi kama watu waaminifu wa Mungu. Na tunapochunguza undani zaidi katika masomo yajayo, tutaona jinsi ilivyo muhimu kujitolea Binafsi kwa ajili ya hermeneutiki ya Kiroho na kisayansi. Tunapofanya hivyo, tutagundua njia mpya za huduma ya kweli kwa Mungu katika kila upande wa maisha yetu.

WACHANGIAJI

Dkt. Stephen J. Bramer ni Profesa na Mkuu wa Idara ya Ufafanuzi wa Biblia katika Seminari ya Theolojia ya Dallas.

Mchungaji Michael J. Glodo ni Profesa Mshiriki wa Mafunzo ya Biblia katika Seminari ya Theolojia ya Reformed huko Orlando, Florida.

Dkt. Dennis E. Johnson ni Profesa Mstaafu wa Theolojia ya Vitendo katika Seminari ya Westminster California.

Dkt. Craig S. Keener anashikilia Kiti cha F.M. na Ada Thompson cha Mafunzo ya Biblia katika Seminari ya Theolojia ya Asbury.

Dkt. Michael J. Kruger ni Rais na Profesa wa Agano Jipya katika Seminari ya Theolojia ya Reformed huko Charlotte, N.C.

Dkt. Philip Ryken ni Rais wa Chuo cha Wheaton.

Dkt. Glen G. Scorgie ni Profesa wa Theolojia katika Seminari ya Bethel, San Diego.

Mchungaji Dkt. Simon Vibert ni Mchungaji Mkuu wa Christ Church Virginia Water, Uingereza, na Makamu Mkuu wa zamani na Mkurugenzi wa Shule ya Mahubiri katika Wycliffe Hall, Oxford.

FAHARASA

Aquinas, Thomas – (Takriban 1225-1274) Mwanatheolojia wa Kiitaliano na mtawa wa Kidominikani aliyeandika Summa Theologica.

Aristotle – (Takriban 384-322 K.K.) Mwanafalsafa na mwanasayansi wa Kigiriki wa kale aliyesomea chini ya Plato na kuanzisha Lyceum huko Athens.

Agustino – (A.D. 354-430) Askofu wa Hippo aliyeamini Maandiko Matakatifu kama mamlaka yetu ya mwisho katika mafundisho na alizichukulia kanuni za imani za kanisa kuwa muhtasari wa mafundisho ya Kimaandiko; aliandika kazi nyingi zinazoendelea kulishawishi kanisa leo.

Calvin, John – (1509-1564) Mwanatheolojia wa Kifaransa na Mrekebishaji muhimu wa Kiprotestanti aliyeandika Institutes of the Christian Religion.

contemplatio – Neno la Kilatini lenye maana ya "kutafakari"; hatua ya nne ya mchakato wa hatua nne unaojulikana kama Lectio Divina ambapo mtu anasubiri kwa utulivu Roho wa Mungu ampe hakikisho la utambuzi wa juu, la kihisia sana, na la kubadilisha la umuhimu wa kifungu cha Biblia.

Crusades – Mfululizo wa kampeni za kijeshi zilizofanywa hasa kati ya 1095 na 1270; ziliandaliwa na kukuza na Wakristo wa Ulaya kusitisha upanuzi wa Waislamu na kurejesha Nchi Takatifu kutoka utawala wa Kiislamu.

Edwards, Jonathan – (1703-1758) Mwanatheolojia wa mapema wa Kimarekani anayejulikana kwa uchambuzi wake wa Kimaandiko wa kimantiki na wenye busara na kwa kuathiriwa sana na busara ya Mwangaza.

eisegesis – Kutoka neno la Kigiriki lenye maana ya "kuongozwa ndani" au "kuingizwa"; njia mbaya ya tafsiri ambapo mtu anaingiza mawazo yake mwenyewe kwenye maana ya kifungu cha Maandiko.

Enlightenment, the – Harakati ya kifalsafa ya karne za 17 na 18 iliyosisitiza akili ya binadamu juu ya mila za kidini, kijamii, na kisiasa.

* Erasmus, Desiderius – (takriban 1466-1536) Mwanatheolojia na mwandishi Mholanzi wa wakati wa Renaissance ambaye maandishi na mawazo yake yalichangia Mageuzi ya Kiprotestanti.

* Exegesis – Kutoka neno la Kigiriki linalomaanisha "kuongozwa nje ya" au "kutokana na"; mchakato wa kutoa tafsiri sahihi ya kifungu cha Maandiko.

* Gutenberg, Johannes – (takriban 1395-takriban 1468) Mfua chuma, mchapishaji, na mchapishaji Mjerumani ambaye, katika karne ya 15, alivumbua mashine ya kwanza inayojulikana ya uchapishaji barani Ulaya; alileta mapinduzi katika usambazaji wa maandishi, hasa Biblia.

* hermeneuo – Neno la Kigiriki (tafsiri halisi ya herufi) linalomaanisha "kufasiri" au "kueleza."

* Hermeneutics – Utafiti wa kufasiri maana na umuhimu wa Maandiko.

* Hexapla – Kazi ya zaidi ya juzuu 50 iliyoandikwa na Origen wa Alexandria ambayo ililinganisha maneno ya matoleo mbalimbali ya Kiebrania na Kigiriki ya Agano la Kale.

* lectio – Neno la Kilatini linalomaanisha "kusoma"; hatua ya kwanza kati ya hatua nne zinazojulikana kama Lectio Divina ambapo mtu husoma kifungu cha Maandiko kwa uangalifu, mara nyingi polepole na mara kwa mara.

* Lectio Divina – Neno la Kilatini linalomaanisha "usomaji wa kimungu"; utamaduni wa kale wa hermeneutics ya ibada unaohusisha kusoma Maandiko kwa maombi; kwa kawaida hufanywa kwa hatua nne: lectio (kusoma), meditatio (kutafakari), oratio (kuomba), na contemplatio (kutazama).

* logizomai – Kitenzi cha Kigiriki (tafsiri halisi ya herufi) kinachomaanisha "kuzingatia," "kukadiria" au "kuhitimisha"; mara nyingi hutafsiriwa kama "kufikiri," "kukipa sifa," "kuhesabu," "kuweka hesabu" au "kuhesabu."

* Luther, Martin – (1483-1546) Mtawa Mjerumani wa karne ya kumi na sita na mrekebishaji wa Kiprotestanti ambaye alianzisha Mageuzi ya Kiprotestanti alipobandika Thesis zake 95 kwenye mlango wa kanisa la Wittenberg mnamo 1517.

* meditatio – Neno la Kilatini linalomaanisha "kutafakari"; hatua ya pili kati ya hatua nne zinazojulikana kama Lectio Divina ambapo mtu hutafakari kimya kimya maudhui ya kifungu cha Maandiko.

Uplatonism ni mtazamo wa kifalsafa wenye asili yake katika mafundisho ya Plato, ulioanzishwa na Plotinus (205-270 B.K.). Ni mafundisho yanayozingatia mawazo, kiroho, na wakati mwingine hukaribia mafumbo. Unafundisha kwamba viumbe vyote vinatokana na "Mmoja," au "Kamilifu Kabisa."

Oratio ni neno la Kilatini linalomaanisha "maombi." Ni hatua ya tatu katika mchakato wa hatua nne unaojulikana kama Lectio Divina, ambapo mtu huomba kwa bidii Mungu ampe nuru kujibu kifungu cha Maandiko.

Origen (takriban 185 - 254 B.K.) alikuwa mwanatheolojia wa Kikristo wa awali kutoka Aleksandria. Kazi zake mashuhuri ni pamoja na: On First Principles, ambapo alitetea Maandiko kama mamlaka yetu ya mwisho kwa ajili ya mafundisho ya Kikristo, na Hexapla, utafiti linganishi wa tafsiri mbalimbali za Agano la Kale.

Renaissance - Uamsho ni kipindi cha "kuzaliwa upya" kati ya Enzi za Kati na enzi ya kisasa (karne ya 14 hadi ya 17) kilichochochea upya shauku katika fasihi, sanaa, na utamaduni wa kale wa Warumi na Wagiriki.

Friedrich Schleiermacher (1768-1834) alikuwa mwanafalsafa, mwanatheolojia, na mtaalamu wa lugha kutoka Ujerumani, mara nyingi huitwa baba wa hermeneutics ya kisasa.

Sola Scriptura ni maneno ya Kilatini yanayomaanisha "Maandiko pekee." Ni imani kwamba Maandiko ndiyo mwamuzi mkuu na wa mwisho wa maswali yote ya kitheolojia, na ni mojawapo ya kanuni za msingi za Matengenezo ya Kanisa (Reformation).

Tabula rasa ni neno la Kilatini linalomaanisha "kibao tupu" au "kibao kilichofutwa." Hali hii inamaanisha kuwa mtu hana mawazo au dhana zozote za awali.

Ulrich Zwingli (1484-1531) alikuwa Mwanamatengenezo na kuhani mwenye ushawishi mkubwa kutoka Uswisi, na anachukuliwa kuwa mwanzilishi wa Uprotestanti wa Uswisi.