HGB-03 Kuchunguza Maandishi Matakatifu

Elimu ya Biblia. Kwa Ajili ya Ulimwengu. Bila Malipo.

Lengo letu ni kutoa elimu ya Kikristo pasipo malipo kwa maelfu ya wachungaji na viongozi wa taasisi za Kikristo ulimwenguni kote. Mafunzo haya ni mahsusi kwa wachungaji ambao hawajapata mafunzo ya kutosha ya neno la Mungu yanayoendana na utumishi wao. Tunalifikia lengo hili kwa kuzalisha na kusambaza ulimwenguni kote mtaala wa seminari kwa njia mbalimbali za kimawasiliano kwa lugha ya Kiingereza, Kiarabu, Kimandarini, Kirusi, na Kihispania. Mtaala wetu unaendelea kutafasiriwa katika lugha nyingi mbalimbali kupitia washirika wetu katika huduma hii. Mtaala wetu unajumuisha picha za video, maelekezo yaliyochapishwa/nukuu, ambayo yote yanapatikana kwenye intaneti. Mtaala huu umeandaliwa ili uweze kutumiwa katika mashule, vikundi, na watu binafsi, kwa njia zote mbili; njia ya mtandao na katika jumuiya ndogondogo za kujifunza Neno la Mungu.

Kwa miaka mingi, tumeandaa masomo na maudhui ya kiwango cha juu sana na kuyatoa kwa njia rahisi na kupunguza gharama za masomo. Waandishi na wahariri wetu ni wabobezi katika Theolojia. Pamoja na ukweli huo, wao pia ni wazungumzaji wa lugha husika. Masomo yetu yameandaliwa na wanazuoni waliobobea katika Theolojia, wakufunzi wa seminari, na wachungaji wa makanisa kutoka sehemu mbalimbali ulimwenguni. Pamoja na hayo, wabunifu wetu wa picha, wachoraji wa vielelezo na wazalishaji wa Makala wanafanya kazi zao kwa viwango vya juu sana.

UTANGULIZI …..............................................................................................................1

MAANA YA ASILI ……....................................................................................................1

MSINGI WA KITHEOLOJIA .........................................................................................3

Mwandishi ....................................................................................................................3

Hadhira .........................................................................................................................5

Hati …….......................................................................................................................8

Uvuvio Hai ………...................................................................................................8

Makao ya Kiungu ……...........................................................................................10

UMUHIMU …..................................................................................................................12

Historia ya Kanisa .....................................................................................................12

Kanisa la Kisasa .........................................................................................................14

HITIMISHO …................................................................................................................15

WACHANGIAJI …..........................................................................................................17

FAHARASA .....................................................................................................................18

-ii-

Alitupatia Maandiko Matakatifu:

Misingi ya Ufafanuzi

Somo la Tatu

Kuchunguza Maandiko

UTANGULIZI

Kufahamu Maandiko Matakatifu kwa namna nyingi ni kama kwenda kwenye uchimbaji wa akiolojia. Sote tunajua kwamba wanaakiolojia hujitolea kusoma vitu vinavyotoka zamani. Huchimbua mabaki ya kale kwenye eneo la kale na kufanya wawezavyo kujenga upya umuhimu wa mabaki hayo yalipoundwa na kutumika kwa mara ya kwanza. Vilevile, kuchunguza Maandiko Matakatifu kunahusisha kuchimbua kitu kinachotoka zamani — Biblia. Tunachunguza vifungu vya Biblia vilivyotoka maelfu ya miaka iliyopita na kujenga upya umuhimu wake katika mazingira yake ya asili ya kale ya kihistoria. Kuchunguza Maandiko Matakatifu katika muktadha wake wa kale ni sehemu muhimu ya tafsiri ya Biblia kwa sababu inatuwezesha kugundua maana kamili, isiyokosea na yenye mamlaka ambayo Roho Mtakatifu na waandishi wake wa kibinadamu walioongozwa walikusudia Maandiko yalipoandikwa kwa mara ya kwanza.

Huu ni somo la tatu katika mfululizo wetu wa "Alitupa Maandiko: Misingi ya Tafsiri," na tumeliita "Kuchunguza Maandiko." Katika somo hili, tutazingatia dhana kadhaa ambazo ni muhimu katika kuchunguza na kugundua maana ya Maandiko.

Majadiliano yetu kuhusu mchakato wa kuchunguza Maandiko yamegawanyika katika sehemu tatu. Kwanza, tutafafanua maana halisi, ambayo ndiyo lengo la uchunguzi wetu. Pili, tutaeleza msingi wa kiteolojia wa kuzingatia maana halisi ya Maandiko. Na tatu, tutaangalia umuhimu wa kuzingatia ipasavyo maana halisi. Tuanze na ufafanuzi wa maana halisi.

MAANA YA ASILI

Wengi wetu tumewahi kukutana na hali ambapo mtu ametuelewa vibaya kile tulichosema au kuandika, na kwa kawaida tunasema kitu kama, "Unajua, sikumaanisha hivyo." Hatupendi watu wanapotumia maneno yetu kwa njia zinazopingana na kile tulichokikusudia awali. Na kwa kawaida, maelezo machache husuluhisha mambo. Lakini inapokuja suala la kufumbua maana asilia ya kitu kilichosemwa au kuandikwa maelfu ya miaka iliyopita, kama vile Maandiko, mambo si rahisi sana. Tunapaswa kupunguza mwendo na kuuliza maswali machache: Tunamaanisha nini tunaposema "maana asilia" ya kifungu cha Biblia? Kwa nini tunapaswa kupendezwa nayo? Kwa nini ni muhimu kwetu leo?

Mijadala mingi ya kielimu imetokea kuhusu jinsi ya kufafanua maana asilia. Lakini kwa madhumuni ya mfululizo huu, tutafafanua maana asilia ya maandishi kama:

Dhana, tabia, na hisia ambazo waandishi wa Mungu na wanadamu kwa pamoja walikusudia hati hiyo iwasilishe kwa wasikilizaji wake wa kwanza.

Hakika, kuna ugumu kadhaa ambao ufafanuzi huu unazua, na tutashughulikia baadhi yao tunapoendelea.

Hebu tuanze na neno "kuwasiliana," ambalo tutalichukua kwa maana pana zaidi iwezekanavyo. Roho Mtakatifu na waandishi wa kibinadamu wa Maandiko walitaka vitabu vyao vya kibiblia viwasilishe kwa viwango vingi. Kwa bahati mbaya, sisi huwa tunafikiria mawasiliano ya Maandiko kimsingi katika masuala ya mawazo au dhana ambazo waandishi wa Biblia walitaka kuwasilisha kwa wasikilizaji wao. Lakali, maana ya Biblia ni tajiri zaidi ya hili. Kama vile mfano mmoja wa jadi unavyosema, Maandiko huwasiliana kulingana na akili, mikono na moyo. Au kueleza kwa maneno tuliyotumia katika somo hili, huwasiliana kwa maneno ya dhana, tabia na hisia. Waandishi wa Biblia waliyabuni Maandiko ili kuvutia umakini kwa dhana zao wenyewe, tabia na hisia zao, pamoja na zile za wengine waliotajwa katika vitabu vyao. Lakini zaidi ya hili, maandishi ya Biblia pia yalikudumiwa kuathiri na kubadili dhana, tabia na hisia za wasikilizaji wao. Kama tunavyosoma katika 2 Timotheo 3:16-17:

"Andiko lote limetoka kwa pumzi ya Mungu, nalo lafaa kwa kufundisha, kukaripia, kurekebisha, na kuelimisha katika haki, ili mtu wa Mungu awe mkamilifu, akitayarishwa kikamilifu kwa kila kazi njema." (2 Timotheo 3:16-17)

Roho Mtakatifu alibuni Maandiko ili kutimiza mambo haya yote na zaidi katika maisha ya waumini. Kwa hiyo, tunaposema kwamba uchunguzi wetu unakusudia kugundua maana asilia, hatujaribu tu kujua ni nini maneno na sentensi yangemaanisha katika maana nyembamba ya kiakili ya neno hilo. Badala yake, tunatafuta athari kamili ambayo waandishi walikusudia kuwa nayo katika maisha ya wasikilizaji wao wa kwanza.

Tunapozingatia dhana ya maana asilia, inasaidia kufikiria katika suala la mambo makuu matatu: hati ya Biblia tunayoichunguza, mwandishi wa kibinadamu ambaye Roho Mtakatifu alimwongoza kuandika hati hiyo, na wasikilizaji ambao mwandishi wa kibinadamu alikusudia kuwa wapokeaji wa kwanza wa hati hiyo.

Hati ni muhimu kwa sababu ndiyo neno halisi la Mungu lililotumwa kwa wasikilizaji wa kwanza. Mwandishi wa kibinadamu ni muhimu kwa sababu, kupitia mchakato wa uongozi hai, hati hiyo huonyesha mawazo, makusudi, hisia, ujuzi wa fasihi wa mwandishi, na kadhalika. Na wasikilizaji ni muhimu kwa sababu Roho Mtakatifu na mwandishi wa kibinadamu waliunda hati hiyo kwa njia ambayo iliwaongea hasa wao katika mazingira na hali zao. Hii inamaanisha kuwa kila maandishi ya Biblia yalikuwa yamefanywa kulingana na, au kuendana na, wakati katika historia na hali ya maisha iliyopitiwa na wasikilizaji asilia wa maandishi hayo.

Ni kweli kwamba waandishi wa kibinadamu huunda hati zinazoathiri wasikilizaji wao kwa njia ambazo hawakukusudia kamwe. Lakini katika mchakato wa uchunguzi, tunavutiwa sana na jinsi waandishi wa Biblia walivyokusudia kuathiri wasikilizaji wao wa kwanza kupitia hati zao. Kwa hivyo, kuchunguza maana asilia ya kifungu cha Biblia kunahusisha kuchunguza maandishi kana kwamba bado yalikuwa ndani ya hali za kihistoria za mwandishi wake na wasikilizaji wake wa kwanza. Aina hii ya uchunguzi inahitaji utafiti mwingi, kufikiri kwa uangalifu na mawazo. Kwa maneno mengine, inahitaji jitihada nyingi za kibinadamu kwa sababu nyaraka za Biblia hazipo tena katika mazingira yake ya awali.

Kwa ufahamu huu wa maana asilia akilini, hebu tushughulikie msingi wa kitheolojia wa kuweka mkazo juu yake tunapochunguza Maandiko.

MISINGI YA KITHEOLOJIA

Kuna msingi thabiti wa kitheolojia wa kusisitiza vipengele vitatu vya maana halisi katika uchunguzi wetu wa Maandiko. Kwanza, tutazungumzia msingi wa kitheolojia wa kumpa uangalifu mwandishi. Pili, tutazingatia wasikilizaji wa awali. Na tatu, tutaangalia kazi ya hati yenyewe. Tuanze na msingi wa kitheolojia wa kumzingatia mwandishi binadamu.

MWANDISHI

Katika somo lililopita tulitaja kwamba, Biblia imevuviwa na Mungu kiundani. Roho Mtakatifu alichagua kuwasiliana neno lake kupitia haiba, uzoefu, hisia, na mifumo ya mawazo ya waandishi wa kibinadamu wa Biblia. Na kuna sehemu kadhaa katika Biblia ambapo umuhimu wa waandishi wa kibinadamu unatajwa waziwazi. Kwa mfano, sikiliza alichosema Yesu katika Mathayo 22:41-45:

Yesu akawauliza, “Mwaonaje kuhusu Kristo? Yeye ni mwana wa nani?” Wakamjibu, “Mwana wa Daudi.” Akawaambia, “Imekuwaje basi Daudi, akiongea kwa Roho, amwite yeye ‘Bwana’? Maana anasema, ‘Bwana alimwambia Bwana wangu: “Keti mkono wangu wa kuume mpaka niwaweke adui zako chini ya miguu yako.”’ Ikiwa basi Daudi amwita yeye ‘Bwana,’ anawezaje kuwa mwanawe?” (Mathayo 22:41-45).

Katika kifungu hiki, Yesu alirejelea uandishi wa Daudi wa Zaburi 110. Na alihusisha tafsiri yake ya zaburi hiyo na ukweli kwamba mwandishi wake wa kibinadamu alikuwa Daudi.

Yesu alionyesha kwamba kwa kuwa Daudi alimwita Kristo “Bwana,” Kristo hakuweza tu kuwa mwana wa Daudi. Kristo alipaswa kuwa mkuu zaidi kuliko Daudi. Kwa kweli, hoja ya Yesu inaeleweka tu ikiwa tutazingatia ukweli kwamba Daudi aliandika zaburi hii. Na kama vile Yesu alivyofanya hapa, tafsiri zote zinazowajibika zinatambua umuhimu wa waandishi wa kibinadamu wa vitabu vya Biblia.

Mojawapo ya furaha za kusoma na kujifunza Biblia ni kupata ujuzi wa undani zaidi kuhusu wanaume walioiandika Biblia. Na mara nyingi jambo hili lina njia ya kuzifafanua Maandiko, likitupa uelewa wa kina zaidi. Kuna mifano ya kila aina ya hili. Nafikiri, kwa mfano, huduma ya Yeremia, nabii wa maombolezo, na kuelewa alichopitia alipokuwa akitabiri hukumu dhidi ya watu wa Mungu huko Yerusalemu na kisha kweli akashuhudia hukumu ya Mungu ikiangukia jiji hilo na kisha akalalamikia maafa yaliyolikumba jiji. Yote hayo yanatoa uelewa wa kina na tajiri zaidi wa kitabu chote cha Yeremia. Au fikiria tu yote tunayoyajua kuhusu mtume Paulo na jinsi inavyosaidia kusoma nyaraka zake katika muktadha wa hadithi zinazosimuliwa kuhusu huduma yake katika kitabu cha Matendo. Biblia inaimarisha maana yake kwa kutusaidia kuelewa maisha na uzoefu wa waandishi wa Biblia, na hilo linaweka mafundisho yao katika muktadha wake halisi.

— Dkt. Philip Ryken

Kuzingatia mwandishi wa kibinadamu hutusaidia kuelewa vipengele vingi vya Maandiko Matakatifu. Kwa mfano mwingine, fikiria jinsi Samweli wa Pili na Mambo ya Nyakati ya Kwanza zinavyosimulia hadithi ya ufalme wa Daudi kwa njia tofauti. Samweli wa Pili inatumia sura tisa kuelezea dhambi ya Daudi na Bathsheba na uasi wa Absalomu uliofuata dhambi hiyo ya Daudi. Lakini Mambo ya Nyakati ya Kwanza haisimulii sehemu yoyote ya hadithi hizi. Hata haitaji majina ya Bathsheba na Absalomu, isipokuwa katika orodha ya vizazi vya Daudi.

Kwa nini mwandishi wa Mambo ya Nyakati aache matukio makubwa kama haya katika maisha ya Daudi? Jibu linahusiana na hali ya kihistoria na nia za waandishi wa kibinadamu wa Samweli na Mambo ya Nyakati. Mwandishi wa vitabu vya Samweli alikuwa na lengo la kuonyesha kwamba ukoo wa Daudi ulikuwa chaguo la Mungu kwa Israeli licha ya mapungufu ya Daudi, kwa hivyo kusimulia hadithi ya jinsi Daudi alivyoitikia dhambi yake kulikuwa muhimu kwa kusudi la mwandishi.

Lakini mwandishi wa Mambo ya Nyakati alikuwa akiandika historia fupi sana ya Israeli kwa ajili ya wasikilizaji waliokuwa wakirejea kutoka uhamishoni. Hakupingana na Samweli, lakini aliandika tu sehemu za maisha ya Daudi zilizofaa malengo yake mwenyewe, ambayo yalikuwa kufundisha uongozi uliokuwa ukirudi jinsi wafalme wa ukoo wa Daudi walivyopaswa kutawala katika Israeli.

Tunapozungumza leo, tunazo taarifa nyingi sana kuhusu mazingira halisi ya uandishi wa vitabu vya Biblia, yaani, kuhusu waandishi wake na wasomaji wake wa kwanza. Taarifa hizi zinaweza kuwa muhimu sana, hasa katika kutusaidia kupata tafsiri yenye busara na hata salama, na matumizi ya maandishi ili tusije tukasema kitu ambacho hakihusiani kabisa na maana halisi ya mwandishi au kile ambacho wasomaji wa kwanza walikisikia. Hata hivyo, nadhani aina hiyo ya taarifa, yaani, taarifa za msingi kuhusu mwandishi wa Biblia na wasomaji wake wa kwanza, ndiyo ninayopenda kuieleza kama "mtumishi mwema lakini bwana mbaya." Inaweza kutusaidia sana tunapofasiri Biblia, lakini tukifanya hiyo ndiyo njia kuu na pekee ya kuelewa kile ambacho Biblia inasema, nadhani mara nyingi itapunguza uelewa wetu na hata kuupotosha. Kwa hiyo, inasaidia, lakini usiifanye kuwa lengo lako kuu mwanzoni au mwishoni mwa funzo lako la Maandiko.

— Dkt. Jonathan T. Pennington

Fahamu kwamba kuna thamani kubwa sana katika kujua kuhusu mazingira halisi ya mwandishi ili kuelewa sehemu fulani ya Maandiko Matakatifu. Lakini kwanza, onyo kidogo: Mamlaka ya Maandiko yamo katika yale yaliyoandikwa, si katika mawazo yetu au kujenga upya historia ya mwandishi. Kwa hiyo, ilimradi tukumbuke kwamba maneno yao ni kweli hata kama hatuelewi kikamilifu historia ya mwandishi, hilo ni muhimu. Lakini tukiweza kuelewa zaidi mazingira ya mwandishi na tabia zao, hilo litatusaidia.

Na nadhani litatusaidia tu kuweza kufanya miunganisho ya kufikirika nao. Hivyo basi, tunaweza kumwazia Paulo akiwa gerezani na kuanza kuona jinsi ilivyokuwa, na tunaweza kufanya miunganisho ya kindani na ya kufikirika nao. Na hilo litafanya Maandiko kuwa na pande tatu kwetu, si tu magumu na ya pande mbili.

— Dkt. Peter Walker

Kifungu kama vile tulivyotaja, Maandiko yanaonyesha umuhimu wa sisi kutoangalia tu Mungu kama mwandishi mkuu wa Maandiko, bali pia waandishi wa

kibinadamu aliowaongoza. Na hiyo inamaanisha kwamba tunapaswa kujifunza kadri tuwezavyo kuhusu hali, haiba, uzoefu, ujuzi na nia za waandishi hawa.

Baada ya kuona msingi wa kiteolojia wa kusisitiza mwandishi wa kibinadamu wa waraka wa kibiblia, hebu sasa tugeukie kipengele cha pili muhimu cha uchunguzi wetu wa maana halisi: wasikilizaji wa kwanza au wapokeaji wa waraka huo

HADHIRA

Uliwahi kugundua kwamba katika historia yote ya kibiblia, Mungu aliwapa watu wake Neno lake kwa njia zilizolingana na hali zao za kihistoria? Hebu fikiria kama Mungu angeipa Israeli ya zamani Amri Kumi kwa njia ya kompyuta. Au ingekuwaje kama Mungu angekipa Kanisa la kwanza Maandiko ya Agano Jipya kwa Kifaransa cha kisasa au Mandarin? Matukio haya hayana maana kwa sababu wasikilizaji wa awali wa Maandiko hawangeelewa kile ambacho Mungu alikuwa anawaambia. Na, bila shaka, hivi sivyo Mungu alivyofanya kabisa. Aliandika Amri Kumi juu ya mawe. Aliwaongoza mitume na manabii wa Kristo kuandika kwa Kigiriki. Kwa kweli, katika historia yote ya kibiblia, kwa kiwango fulani, Mungu siku zote alibadilisha ufunuo wake ili wasikilizaji wake wa awali waelewe.

Makao ya Kimungu ni wazo kwamba:

Mungu alikusudia ufunuo wake ueleweke na hadhira yake ya kwanza.

Aliendana na maneno na mawazo ya Maandiko kwa utamaduni, teknolojia, miundo ya kijamii, na hata uzoefu wa kidini wa hadhira yake ya kwanza, ili waelewe kile alichokuwa akisema.

Inasaidia kufikiria kuzoea kimungu kulingana na wigo unaoanzia ujumla hadi maalum. Kwa upande mmoja wa wigo, kila sehemu ya Maandiko iliandikwa ili kutosheleza hali ya ulimwengu ya mwanadamu. Kwa hili tunamaanisha kwamba kila mara Mungu alipojifunua kwa wanadamu, alifanya hivyo kwa njia ambazo zilitumika, kwa njia moja au nyingine, kwa kila mwanadamu katika historia yote. Sikiliza jinsi John Calvin alivyoelezea vipengele vya jumla vya kuzoea katika kitabu chake cha Institutes of the Christian Religion, Kitabu cha 1, sura ya 13, kifungu cha 1:

Nani ... haelewi kwamba, kama vile wauguzi wanavyofanya kwa watoto wachanga, Mungu ana tabia ya "kuguna" anapozungumza nasi? ... Njia hizo za kusema ... hubadilisha maarifa yake kwa uwezo wetu mdogo.

Kama Calvin alivyoelekeza, akili ya Mungu iko mbali sana na akili zetu hivi kwamba lazima atuzungumzie kama mlezi anavyozungumza na mtoto mchanga. Kwa sababu Mungu ni mkuu sana kuliko sisi, lazima ajishushe sana ili tuweze kumuelewa.

Tunaona aina hii ya kuzoea kwa ulimwengu wote katika Maandiko yote. Inaonekana kwa kushangaza zaidi katika anthropolojia—nyakati katika Maandiko ambapo Mungu anazungumza, anatenda, au anaonekana kwa njia zinazofanana na mwanadamu. Mungu huzungumza lugha ya kibinadamu; anahuzunika; anabadilisha nia zake; anauliza maswali. Hizi na sifa nyingine nyingi za ufunuo wa kimungu ziliundwa kukidhi mapungufu yetu ya jumla ya kibinadamu.

Kuelekea katikati ya wigo wa kuzoea kimungu, Mungu pia alibadilisha ufunuo wake kulingana na matarajio ya kitamaduni. Kwa mfano, alijifunua Mashariki ya Kati ya kale. Na katika muktadha huu wa kitamaduni, alianzisha maagano yaliyofanana na

mikataba ya kimataifa ya Mashariki ya Kati ya kale. Kuhusu lugha, Mungu alijifunua kupitia lugha maalum za hadhira yake ya kwanza, kama vile Kiebrania na Kiaramu katika Agano la Kale kwa taifa la Israeli, na Kigiriki kwa kanisa la kimataifa la Agano Jipya. Ufunuo wa kimungu katika Biblia ulizingatia aina hizi za hali pana za kitamaduni za wasikilizaji wa awali wa Maandiko. Sikiliza Mathayo 19:8 kama mfano wa kuzoea matarajio ya kitamaduni:

Yesu akajibu, “Musa aliwaruhusu kuwapa talaka wake zenu kwa sababu mioyo yenu ilikuwa migumu. Lakini haikuwa hivi tangu mwanzo” (Mathayo 19:8).

Katika aya zilizotangulia, Yesu alikuwa amesema kwamba Mungu alianzisha ndoa wakati wa uumbaji, na kwamba talaka haikuwa sehemu ya ndoa bora. Kisha aliendelea kueleza kwamba Musa alikuwa ameruhusu talaka katika Kumbukumbu la Torati 24:1-4 tu kwa sababu ya ugumu wa moyo wa Israeli wenye dhambi.

Katika Kumbukumbu la Torati 24, Musa alitoa sheria inayohitaji kwamba hati ya talaka ipewe mwanamke aliyetalikiwa. Baadhi ya Mafarisayo katika siku za Yesu walitumia kifungu hiki kuhalalisha talaka kwa sababu yoyote ile, mradi tu cheti kilitolewa. Lakini zingatia jinsi Yesu alivyozingatia kuzoea kwa Mungu kwa hadhira ya awali. Alisema kwamba Mungu alitoa sheria hii "kwa sababu mioyo yenu ilikuwa migumu." Kwa msingi huu, Yesu alibishana kwamba Musa "aliiruhusu" talaka tu kama kuzoea kwa hadhira yake ya kwanza, taifa la Israeli. Talaka haikuwa bora, na haikuwa hata kukubalika kabisa. Lakini kwa kuzingatia roho ya Israeli yenye ukaidi na isiyosamehe, Mungu alikuwa ameamuru hati za talaka kama njia ya kupunguza uharibifu uliosababishwa na dhambi yao. Mfano huu unaonyesha jinsi ilivyo muhimu kuchunguza hadhira ya awali ya kifungu cha kibiblia. Marekebisho ya Yesu ya mazoezi haya ya Kifarisayo yalitokana na kuzoea kimungu kwa sheria ya Musa kwa hadhira ya awali ya Maandiko.

Kwa upande mwingine wa wigo, Mungu pia alibadilisha ufunuo wake kwa watu binafsi, kama vile watu maalum ambao aliwazungumzia. Alizingatia nguvu na udhaifu, na mafanikio na kushindwa, ya vikundi maalum vya watu, na wakati mwingine hata watu maalum.

Kwa mfano, katika Agano Jipya tuna barua nyingi ambazo zimeandikwa kwa kanisa moja maalum au jingine. Na ndani ya barua hizo, katika sehemu kama Wakolosai 3, tunapata mafundisho ambayo yametolewa kwa vikundi vidogo ndani ya makanisa hayo, kama vile akina baba, watoto, watumwa na mabwana. Na baadhi ya barua za Paulo, kama vile Filemoni, 1 na 2 Timotheo, na Tito, ziliandikwa kwa mtu mmoja maalum. Kwa njia mbalimbali, Roho Mtakatifu aliumba mafunuo haya ya kimaandiko kukidhi mahitaji maalum ya hadhira zao za awali. Kwa hivyo, ili kuelewa mafunuo hayo vizuri, tunapaswa kujifunza kadri tuwezavyo kuhusu hadhira hizo za awali.

Ni muhimu sana kwetu kuelewa hali halisi ya wasomaji wa awali wakati waandishi wa Biblia walipokuwa wakiwaandikia wasikilizaji fulani. Hilo ni muhimu sana. Kwa mfano, ukichukua kitabu cha Waebrania... mwandishi huyo, ambaye hatumjui, alikuwa akiwaandikia wasikilizaji wa kundi la Wayahudi Wakristo waliotawanyika, nao walikuwa wanateswa. Na walikuwa na kila jaribu la kurudi kwenye Uyahudi kwa sababu wangepata ulinzi fulani chini ya Uyahudi. Na hivyo, wale watu waliokuwa wakiwatesa, walikuwa na kila jaribu la kuiacha imani yao ya Kikristo. Kwa hiyo, kile ambacho mwandishi anafanya ni kuelewa hali hiyo ya kihistoria, kuelewa wasomaji, akijaribu kuwatia moyo

kuhusu ukuu wa nafsi ya Yesu Kristo juu ya watu wengine wote na mifumo yote katika Agano la Kale.

— Dkt. Stephen Um

Mungu alijifunua kwa hadhira asilia, watu waliokuwa katika eneo fulani, na katika wakati fulani. Hili ni moja ya jambo la ajabu kuhusu Biblia. Siyo tu mkusanyiko wa maagizo kutoka juu mbinguni. Mungu alikuwa akiongea na watu maalum katika mazingira maalum, na hivyo tunapojua jinsi wao walivyoelewa walichokuwa wakikisikia kutoka kwa Mungu, walichokuwa wakikipokea kutoka kwa Mungu, hiyo inatusaidia kujua mipaka ya uelewa wetu wenyewe. Ikiwa nitaelewa Biblia kwa namna fulani tofauti sana na kile ambacho wapokeaje wa kwanza walikielewa, hapo kuna tatizo. Hakika, muktadha wangu mwenyewe utaleta tofauti, lakini muktadha wangu mwenyewe unapaswa kueleweka kwa kuzingatia muktadha wao, na hapo ndipo nitajua mipaka inayowezekana ya tafsiri inaweza kuwa nini.

— Dr. John Oswalt

Katika majadiliano yetu kuhusu msingi wa kitheolojia wa kulenga uchunguzi wetu kwenye maana asilia ya Maandiko Matakatifu, tumezingatia umuhimu wa mwandishi na wasikilizaji wa awali. Kwa hivyo, katika hatua hii, tuko tayari kuzingatia hati yenyewe ya kibiblia.

HATI

Ikiwa tunataka kujua maana halisi ya kifungu cha Biblia, ni dhahiri kwamba tunapaswa kukiangalia kifungu chenyewe. Kwa wengi wetu, hii inamaanisha kwamba tunasoma tu tafsiri zetu za kisasa za Biblia. Tafsiri za kisasa hazina makosa, lakini zinawakilisha mojawapo ya huduma muhimu zaidi za kufundisha za kanisa. Na mradi tu tuwe makini kutotegemea sana neno au kifungu fulani ambacho kinaweza kuwa tofauti katika tafsiri moja au nyingine, tunaweza kujifunza mengi kutoka kwa tafsiri tunazotumia. Lakini kama somo hili linavyosisitiza, lazima tufanye yote tuwezayo kufahamu maana halisi ya vifungu vya Biblia kile ambacho Roho wa Mungu na waandishi aliowaongoza walikusudia. Kwa hivyo, Mungu anapotupa fursa, tunapaswa pia kufahamu iwezekanavyo lugha asilia za Maandiko: Kiebrania na Kiaramu katika Agano la Kale na Kigiriki katika Agano Jipya. Wachache wetu watakuwa wataalamu wa lugha hizi, lakini kadiri tunavyozijua zaidi, ndivyo tutakavyoweza kuelewa vizuri zaidi maana halisi ya Maandiko.

Msingi wa kitheolojia wa kusisitiza nyaraka za kibiblia katika uchunguzi wetu unapatikana hasa katika mafundisho mawili muhimu: fundisho la uvuvio wa kikaboni, na fundisho la marekebisho ya kimungu. Hebu tuone jinsi kila moja ya mafundisho haya inavyoelekeza kwenye umuhimu wa nyaraka za kibiblia, tukianzia na fundisho la uvuvio hai.

Uvuvio Hai

Mafundisho ya uvuvio-hai hufundisha kwamba Roho Mtakatifu aliwavuvia waandishi wa kibinadamu kuandika Maandiko. Lakini haisemi kwamba kila nakala

iliyotengenezwa ya hati hiyo itakuwa kamilifu, au kwamba kila tafsiri iliyotengenezwa kutoka kwa hati hiyo itakuwa kamilifu. Kwa kweli, katika sehemu kama Yeremia 8:8, Maandiko yenyewe yanasema kwamba nakala za hati za Biblia zinaweza kuwa na makosa. Na sote tumeona kwamba tafsiri tofauti za hati za Biblia zinaweza kutofautiana sana.

Kwa sababu mafundisho ya uvuvio-hai huenea tu kwenye matini asili ya Maandiko, hati hizo tu ndizo zenye mamlaka kamili ya Mungu mwenyewe. Mabadiliko yaliyotokea katika matini hizi jinsi zilivyonakiliwa kwa karne nyingi hayakuvuviwa na Mungu, wala tafsiri za matini hizo. Kwa hivyo, ili kuongeza ujasiri wetu kwamba tumeielewa vizuri maana halisi ya Maandiko, tunapaswa kufanya kila tuwezalo kupata na kusoma maandishi ambayo Mungu aliyavuvia kweli.

Bila shaka, katika siku zetu tumejitenga kiasi na hati asili za Maandiko kwa sababu hazipatikani tena. Hazipo katika patakatifu pa ajabu au kwenye jumba la makumbusho. Tunazo tu matini zilizosakiliwa na tafsiri. Na mamlaka ya nakala na tafsiri hizi daima hutegemea jinsi zinavyowakilisha vizuri hati halisi ambazo waandishi wa Biblia walizitayarisha chini ya uvuvio wa Roho. Ukweli huu mara nyingi huletwa na wapinzani wa imani ya Kikristo kama sababu ya kukataa mamlaka ya Maandiko kabisa. Wana-sekula wanadai kwamba hatuwezi kujua matini asili ya Maandiko ilisema nini, achilia mbali kuzifuata. Waislamu mara nyingi wanasema kwamba Kurani imehifadhiwa kikamilifu na Allah, na kwa hiyo wanaamini Kurani kuliko Biblia. Masuala haya hujitokeza mara nyingi kiasi kwamba tunapaswa kusimama kutoa maelezo.

Kwanza, moja ya mambo muhimu zaidi kwa wafuasi wa Kristo kukumbuka ni kwamba hati asili za Agano la Kale hazikuwepo hata katika siku za Yesu. Matoleo tofauti kidogo ya Kiebrania ya vitabu vya Agano la Kale yalikuwepo wakati huo. Na kulikuwa pia na matoleo ya Kiaramu, pamoja na matoleo mengi ya Septuagint, tafsiri ya Kiyunani ya Agano la Kale. Lakini Yesu na mitume wake bado waliamini kwamba Maandiko waliyokuwa nayo yalikuwa ya kuaminika na ya kutosha kuwaongoza watu wa Mungu. Vile vile, kanisa la kwanza lilitumia nakala nyingi za hati asili za Agano Jipya kwa sababu pia waliamini nakala za kuaminika kuwa za kutosha kabisa kwa kuwaongoza watu wa Mungu.

Pili, Wakristo wa kisasa wana faida ya miongo mingi ya utafiti wa kitaalamu uliotolewa kwa kusoma na kulinganisha nakala za kale za Maandiko. Uchunguzi huu umethibitisha mara kwa mara kwamba matini za Kiebrania na Kiyunani za Biblia ni za kuaminika zaidi kuliko matini tulizo nazo za maandishi mengi ya kale. Katika majaliwa yake, Mungu amehifadhi Maandiko kwa njia za ajabu. Kwa sababu hii, Biblia tulizo nazo leo bado zinatosha kuliongoza kanisa la Kristo, ikiwa tutazifasiri kwa uangalifu.

Ikiwa ungetaka kusambaza vitabu katika historia ya kale, ilibidi viandikwe kwa mkono na mwandishi na kunakiliwa herufi kwa herufi na neno kwa neno. Hilo linapotokea, kuna tofauti za kawaida za waandishi zinazoingia: makosa ya tahajia, maneno kuachwa, mabadiliko ya mpangilio wa maneno, na kadhalika. Hayo hayaepukiki ikiwa Biblia ingesambazwa katika muda na nafasi ya kawaida katika historia yote. Lakini swali ni je, mabadiliko hayo ni muhimu kiasi gani, na yana maana kiasi gani, na ni makali kiasi gani hata kutilia shaka kama tuna maneno halisi ya Maandiko Matakatifu. Ili kujua kama tuna maneno halisi ya Maandiko Matakatifu, tunaweza kuangalia mkusanyiko wa hati zilizobaki tulizo nazo na kuzilinganisha, na tunaweza kuona ni mabadiliko kiasi gani yametokea kwa muda. Na habari njema linapokuja suala la Biblia ni kwamba tuna hati nyingi sana za Biblia ambazo tunaweza kuzilinganisha, tunaweza kuona jinsi

zilivyokuwa kwa muda, na tunaweza kuangalia na kuona maandishi halisi yalikuwa yapi hasa. Na hii inatupa imani kubwa kwamba maneno tuliyo nayo leo ndiyo maneno yaliyoandikwa hapo awali. Kwa hivyo, ndiyo, waandishi waliwahi kubadili maandishi mara kwa mara lakini si kwa njia ambayo hatuwezi kuyarejesha maandishi hayo kwa uaminifu mkubwa.

— Dkt. Michael J. Kruger

Biblia imenakiliwa kwa mkono karne baada ya karne baada ya karne. Kwa hakika, nakala zote za Biblia hadi mwaka 1454 zilifanywa kwa mkono… Kwa hivyo, jibu fupi la swali kama Biblia imeharibika kwa muda ni: bila shaka imeharibika. Lakini jibu refu linasema, imeharibikaje, na imeharibika kiasi gani? Linapokuja suala la masuala ya aina hiyo, karibu inategemea kitabu kwa kitabu, lakini mojawapo ya mambo ya kushangaza zaidi kuhusu kunakili Maandiko ni kwamba hakuna fundisho moja muhimu ambalo limewahi kuhatarishwa na tofauti zozote hizi za maandishi. Ni jambo la kushangaza… tunaweza kusema kwamba, bila shaka, kuna mtu nyuma ya pazia anayetuhifadhia maandishi… Lakini kwa mara nyingine tena, hakuna imani muhimu ambayo imechukuliwa kuwa imani kuu ya imani ya Kikristo ambayo imeathiriwa na tofauti zozote hizi.

— Dkt. Daniel B. Wallace

Hata hivyo, kwa kuwa tafsiri za kisasa si kamilifu, tunapaswa kuwa tayari kuziboresha kadiri utafiti unavyothibitisha. Zaidi ya hayo, kamwe tusiruhusu tafsiri zetu za Maandiko kutegemea sana msemo, chaguo la neno fulani, au jambo dogo tu linalopatikana katika hati chache tu za kale au katika tafsiri fulani za Maandiko. Tunahitaji kujitahidi sana kuthibitisha tafsiri zetu za sehemu fulani za maandishi kwa sehemu nyingine nyingi za Maandiko.

Tukiwa na uelewa huu wa uvuvio-hai akilini, hebu tugeukie msingi wa pili wa kiteolojia wa kusisitiza nyaraka za kibiblia katika uchunguzi wetu wa Maandiko, yaani, fundisho la Mungu kujishusha.

Makao ya Kiungu

Fundisho la urekebishaji linamaanisha kwamba kila kitu katika Maandiko, yaani kutia ndani maneno yake, sarufi, na mtindo wa kifasihi, kilitokana na tamaduni na mikusanyiko ya lugha ya siku yake. Kwa hiyo, tukizingatia kwa makini jinsi Maandiko yanavyoakisi mikusanyiko hii, tutaweza kuyatafsiri kwa usahihi zaidi.

Kama mfano mmoja tu, sikiliza simulizi hili kutoka Yohana 20:16:

Yesu alimwambia, “Mariamu.” Akageuka kumwelekea akalia kwa sauti kwa Kiaramu, “Rabboni!” (yaani Mwalimu) (Yohana 20:16).

Zingatia sana maneno yaliyo ndani ya mabano. Nakala hii iliandikwa kwa Kigiriki, lakini Yohana alipomnukuu Mariamu, hakutumia neno la Kigiriki la “mwalimu”; alitumia neno la Kiaramu, kisha akatoa tafsiri.

Yohana kwanza alirejelea maneno ya Mariamu kwa neno la Kiaramu rabboni, ambalo lilikuwa neno halisi ambalo Mariamu alimwambia Yesu. Lakini Yohana inaonekana aliamini kwamba idadi kubwa ya wasomaji wake wa kwanza hawakujua Kiaramu. Kwa hiyo, aliwarekebishia maandishi kwa kuwapa tafsiri ambayo wangeielewa: neno la Kigiriki didaskalos. Kwa kutumia kwanza rabboni, Yohana aliumba wakati wa kusita ambao uliongeza drama ya majibu ya Mariamu. Maandishi ya Yohana yaliwaongoza wasomaji wake kuwazia sauti halisi ya kilio cha furaha cha Mariamu, ili kuwasaidia kuthamini furaha yake kwa Mwokozi aliyefufuka.

Vifaa na mikusanyiko ya kifasihi kama hii inaonyesha umuhimu wa marekebisho katika nyaraka za asili za Maandiko, na hututia moyo kuzingatia masuala kama hayo katika uchunguzi wetu wa maana ya asili.

Unapoisoma Biblia, inakuwa dhahiri kabisa kwamba waandishi walifanya wawezavyo kuwasaidia wasomaji wao wa kwanza waelewe yaliyosemwa katika maandishi. Kwa mfano, waandishi wa Injili wangetafsiri maneno ya Kiaramu au Kiebrania kwa manufaa ya wasomaji wao wa kwanza. Au nyakati nyingine maeneo yataonyeshwa yakihusiana na maeneo mengine ili waweze kujielekeza katika jiografia ambayo iliandikwa. Na kuna kila aina ya njia ambazo inaonekana wazi kabisa kwamba waandishi walifikiri kwamba wasomaji wa kwanza walihitaji msaada katika kuelewa maandishi ili waweze kuweka mikononi mwao, kama vile, zana walizohitaji kuisoma Biblia vizuri.

— Dkt. Simon Vibert

Kila kitu kina mazingira yake ya kitamaduni kama kimetoka kwa binadamu. Hakuna jinsi unavyoweza kuongea na wanadamu bila lugha ya binadamu na utamaduni wa binadamu. Kwa hivyo, Mungu anapotupa ujumbe wake, anatupa ujumbe wake kwa njia tunazoweza kuelewa. Unapokuja kwa maneno, kama Maandiko Matakatifu yalivyo, utakuwa katika lugha mahususi. Na pia, unatujia katika miundo halisi ya tamaduni ambamo ulitolewa. Sasa, baadhi ya mambo yako wazi kabisa kuwa yanavuka tamaduni. Namaanisha, "Usizini" ni sawa katika tamaduni zote... Lakini basi, kuna mambo mengine katika Maandiko kama kujenga parapeti kuzunguka paa, au uzio kuzunguka paa, ili jirani yako asianguke kutoka juu ya paa na wewe kupata hatia ya damu. Kweli, katika ujirani wangu, hatuna paa za bapa. Kwa kawaida majirani zetu hawapandi juu ya paa, kwa hivyo uzio kuzunguka paa si suala. Lakini kanuni iliyopo pale inaweza kutumika katika tamaduni zote, na kanuni iliyopo pale ni kwamba unapaswa kujali usalama wa jirani yako. Wewe ndiye mlinzi wa ndugu au dada yako. Si Maandiko yote ni kwa ajili ya hali zote. Ni kwa wakati wote, lakini si kwa hali zote. Tunahitaji kujua hali halisi, na tunahitaji kujua jinsi ya kuyatumia kihalisi katika hali hizo tofauti, kwa sababu ndivyo Mungu alivyotupa.

— Dkt. Craig S. Keener

Kama tulivyoona, Maandiko Matakatifu yenyewe yanatoa msingi imara wa kiteolojia wa kuzingatia mwandishi, hati (waraka), na watazamaji wa kila kifungu cha Biblia. Sasa, bila shaka, kuzingatia viongozi hawa wote watatu wa maana asili kunahitaji kazi ngumu sana. Lakini kadiri tunavyojua zaidi kuhusu mwandishi, na hati, na watazamaji asili wa kifungu cha Biblia, ndivyo tutakavyoweza kuchunguza maana yake halisi vizuri zaidi. Na kadiri tunavyoelewa zaidi maana halisi, ndivyo tutakavyoweza kuyatumia Maandiko katika maisha yetu leo.

Kwa kuwa sasa tumeona maana halisi ni nini na kuchunguza msingi wake wa kiteolojia, hebu tuangalie umuhimu wa kuzingatia maana halisi katika uchunguzi wetu wa Maandiko.

UMUHIMU

Tutazingatia umuhimu wa uchunguzi sahihi kwa njia mbili. Kwanza, tutaangalia umuhimu wa mchakato huu katika historia ya kanisa, hasa wakati wa Matengenezo ya Kiprotestanti. Pili, tutazungumzia baadhi ya changamoto katika kanisa la kisasa ambazo zimepunguzia umuhimu wa uchunguzi wa maana halisi. Tuanze na kuangalia kwa ufupi historia ya kanisa.

HISTORIA YA KANISA

Kufuatia maana asilia si msisitizo mpya, wa kisasa katika tafsiri ya Biblia. Ni kweli kwamba nyakati fulani Kanisa la Kikristo liliunga mkono mifumo tata ya hermeneutiki ambayo haikujali sana maana asilia kama tunavyofanya leo. Hata hivyo, katika historia yote ya Ukristo, wanatheolojia wakuu wamesisitiza kwamba kufuatia maana asilia ya Maandiko ni sehemu muhimu ya tafsiri ya Biblia.

Moja ya hofu za kanisa la kwanza ilikuwa kuhifadhi maana asilia ya Maandiko dhidi ya changamoto zinazoongezeka kutoka kwa vikundi vya uzushi vilivyopotoka maana yake ili kuendana na malengo yao wenyewe. Waandishi wengi wa kale katika historia ya kanisa walifanya kazi kwa bidii kuhifadhi ujumbe asilia wa vitabu vya Biblia kwa sababu ujumbe asilia pekee ndio uliokuwa na mamlaka.

Kwa mfano, baba wa kanisa la kwanza Irenaeus, aliyeishi karibu mwaka 130 hadi 202 B.K., alikemea tafsiri potofu za maandishi ya Paulo katika kazi yake Against Heresies, Kitabu cha 3, sura ya 7, sehemu ya 1. Sikiliza kile ambacho Irenaeus alisema hapo:

Kuhusu wao kudai kwamba Paulo alisema waziwazi katika Waraka wa Pili kwa Wakorintho, “Ambaye mungu wa dunia hii amewapofusha akili za wale wasioamini,” na kudai kwamba kuna mungu mmoja wa dunia hii, lakini mwingine ambaye yuko juu ya uongozi wote, na mwanzo, na nguvu … wao … hawajui jinsi ya kusoma Paulo.

Irenaeus alikuwa akikanusha walimu wa Gnostic ambao waliamini kwamba Yesu alitoka kwa mungu wa juu zaidi kuliko Mungu muumbaji wa Agano la Kale. Walimu hawa wa uongo waliamini kwamba 2 Wakorintho 4:4 ilifundisha kwamba “mungu wa dunia hii” wa Agano la Kale aliwapofusha watu wasione kuwepo kwa huyu mungu wa juu zaidi wa Agano Jipya, ambaye yuko “juu ya uongozi wote, mwanzo na nguvu.” Irenaeus alitoa sura hii ya kitabu chake kudhihirisha kwamba wafasiri hawa wa Gnostic hawakujua jinsi ya kumsoma Paulo kwa sababu walikuwa wakikosa maana asilia ya Paulo.

Wakati wa Enzi za Kati huko Uropa, kulikuwa na baadhi ya matukio mabaya ambapo Maandiko yalitazamwa kimsingi ndani ya muktadha wa mapokeo ya kanisa. Lakini pia kulikuwa na imani thabiti katika thamani ya maana asilia au sensus literalis, kama ilivyokuwa ikiitwa mara nyingi.

Kwa mfano, mwanatheolojia mashuhuri Thomas Aquinas alidai katika kazi yake Summa Theologica, Sehemu ya 1, swali la 1, kifungu cha 10 kwamba sensus literalis ilikuwa msingi wa maana zingine zote ambazo maandishi yangeweza kuwa nayo.

Hivyo katika Maandishi Matakatifu hakuna mkanganyiko unaotokea, kwa maana hisi zote zimeegemea kwenye moja ya kimaneno ambayo peke yake inaweza kutolewa hoja, na si kutoka kwa zile zinazokusudiwa katika fumbo.

Kama kifungu hiki kinavyoonyesha wazi, Aquinas aliamini kwamba kuna hisi nyingi kwa Maandiko, lakini alisisitiza kwamba “hisi zote zimeegemea kwenye … ya kimaneno.” Na kwamba hisi hii ya kimaneno ndiyo “kutoka kwake pekee inaweza kutolewa hoja yoyote” au tafsiri katika kanisa.

Baadaye, wakati wa uamsho wa Ulaya wa karne ya kumi na nne hadi ya kumi na saba, udhibiti wa kanisa juu ya tafsiri ya fasihi ulianza kupungua. Matokeo yake, msisitizo wa kuendana na tafsiri na mapokeo ya kanisa yaliyopo ulianza kudhoofika, na msisitizo juu ya maana asilia ya Maandiko ulianza kuongezeka. Katika kipindi hiki, idadi ya maandishi muhimu ya kale ya Kigiriki na Kilatini yalianza kusambazwa kote Ulaya katika lugha zake asilia. Na wasomi waliojifunza maandishi haya walizingatia lugha zao asilia na mazingira ya kihistoria. Zaidi ya hayo, walijengea tafsiri zao za maandishi haya juu ya maana asilia badala ya mamlaka na mapokea ya kanisa.

Mabadiliko haya yaliweka msingi wa mengi yaliyotokea katika hermeneutiki wakati wa Matengenezo ya Kiprotestanti katika karne ya kumi na tano na kumi na sita. Wasomi kama Martin Luther na John Calvin walijitolea kuchunguza Maandiko katika lugha zao asilia na miktadha ya kihistoria. Waliamini kwamba kujua maana asilia ya Maandiko kuliwawezesha kudumisha Biblia kama mamlaka yao kamili pekee, hata juu ya theolojia ya Roma.

Miongoni mwa wasomi wa kiinjili, mtazamo huu wa tafsiri ya Maandiko uliitwa "Njia ya Sarufi-Kihistoria." Njia hii imeshuhudiwa katika Maandiko, ilikuwa muhimu katika historia yote ya kanisa, na imekuwa mbinu kuu ya kujifunza Maandiko tangu wakati wa Matengenezo.

Katika Zama za Kati, Maandiko Matakatifu yalikuwa kitabu muhimu kwa jamii nzima. Watu wote wenye elimu walitumia muda wao mwingi kuyachunguza Maandiko, na yalicheza jukumu kubwa katika jamii na kanisa, bila shaka. Katika uchunguzi huo wa Maandiko, walikuza, wakati wa Zama za Kati, mfumo maalum na uliokuwa na undani fulani wa kuyasoma Maandiko uliolenga tabaka mbalimbali za maandishi.

Maana asilia ya Maandiko, tukimaanisha nia ya kihistoria ya mwandishi, bila shaka ilikuwa sehemu muhimu sana ya mbinu ya tafsiri ya Zama za Kati. Hata hivyo, ilionekana kama njia ya kufikia lengo kubwa zaidi. Tofauti na tafsiri nyingi za baadaye, nia ya mwandishi au maana asilia ilionekana kama msingi wa usomaji mzuri, lakini kulikuwa na kitu kilichoonekana kuwa muhimu zaidi kuliko maana asilia tu. Huo ulikuwa mtazamo wa Kristo, yaani, kuzingatia Kristo, na mara nyingi mtazamo wa nyakati za

mwisho au kuzingatia matukio ya mwisho au usomaji wa Maandiko unaoelekeza kwa Kristo wa mwisho. Kwa hiyo, nia ya mwandishi ilikuwa muhimu lakini haikuonekana kama lengo la mwisho. Ilionekana kama njia ya kufikia lengo.

— Dkt. Jonathan T. Pennington

Kuuliza kuhusu uhusiano kati ya maana halisi na mapokeo ya kanisa katika Zama za Kati huenda kungemshangaza mtafsiri wa wakati huo, kwa sababu katika kipindi hicho walikuwa wakijali sana maana ya Maandiko Matakatifu. Waliiendea Biblia wakiwa na imani ya msingi kwamba mapokeo ya kanisa ndiyo mafundisho ya Biblia.

Sasa, ni rahisi kwetu sisi kama Waprotestanti wa karne ya ishirini na moja kucheka jambo hilo, lakini hatuwezi kujinasua nalo. Kuna watu wetu wengi ambao wanazunguka na kusema, "mafundisho ya John Calvin ndiyo mafundisho ya Maandiko," au "John Wesley," au "Martin Luther," au yeyote yule. Kwa hivyo, kinachotokea katika Zama za Kati ni kwamba wao wanatumia mbinu ya kutafsiri Maandiko ambayo imejikita katika mbinu ya kanuni ya imani. Swali ambalo watafsiri wa Zama za Kati walikuwa wakiuliza ni, "Je, imani iliyokabidhiwa na mitume inajitokezaje kwetu kupitia maelezo mahususi ya kifungu hiki?"

— Dkt. Carey Vinzant

Sasa kwa kuwa tumeona kwamba kuchunguza maana asilia ya maandiko ya kibiblia kulikuwa muhimu katika historia yote ya kanisa, hebu tuchunguze baadhi ya changamoto kwa wazo hili ambazo zimejitokeza katika kanisa la kisasa.

KANISA LA KISASA

Siku hizi, umuhimu wa maana halisi ya maandishi yoyote, siyo tu Biblia, umekuwa ukipingwa kwa njia mbalimbali. Kama tulivyokwishaona, huko nyuma, wakalimani wengi walizungumzia maana nyingi za kila kifungu cha Biblia kwa sababu waliamini kwamba, Biblia ilitoka kwa Mungu ambaye akili yake inazidi uelewa wetu. Lakini katika ulimwengu wa sasa, thamani ya maana halisi ya Biblia au maana halisi ya fasihi yoyote imepingwa si kwa sababu ya Mungu bali kwa sababu ya asili ya mawasiliano ya binadamu.

Mwanzoni mwa karne ya ishirini, shule za kisasa za ukosoaji wa fasihi zilianza kutupilia mbali maana halisi. Shule za kwanza kati ya hizi kwa ujumla zilisema kuwa waandishi na hadhira halisi ya Maandiko hawakujulikana. Wanahistoria walisema kuwa waandishi na hadhira hawakuweza kutambuliwa kwa uhakika. Wanasaikolojia walisisitiza kwamba hatuwezi kutumia hitimisho kutoka tamaduni za kisasa kwa tamaduni za kale. Wanasaikolojia walipendekeza kuwa wasomaji wa kisasa hawawezi kutambua kwa uhakika nia za waandishi wa kale. Na wanafalsafa walisema kuwa ujuzi wote wa binadamu ni wa kujitegemea sana kiasi kwamba hatuwezi kujua kweli kile ambacho waandishi walikuwa wakifikiri.

Kufikia katikati ya karne ya ishirini, kufadhaika na kutambua waandishi na hadhira wa kale kuliwapelekea wakalimani wengi kuwapuuza kabisa na kuzingatia tu maandishi.

Wakosoaji wapya walijaribu kusoma maandishi bila muktadha wowote wa kihistoria. Wataalamu wa miundo walipata maana katika uchaguzi wa maneno katika hati kuhusiana na chaguzi zingine zote zinazowezekana katika mfumo wa lugha. Na wakosoaji wa jibu la msomaji walitafuta maana katika majibu ambayo wasomaji wa kisasa walikuwa nayo kwa maandishi.

Katika miongo ya mwisho ya karne ya ishirini, wakosoaji wa fasihi walienda mbali zaidi na kusema kwamba maana ya maandishi yenyewe haijulikani — au mbaya zaidi, ni maovu. Baadhi ya wale wanaopita mipaka ya miundo walikataa kuruhusu waandishi wa kale kuwalazimisha wasomaji wa kisasa mawazo yao. Waliwahimiza wasomaji "kubomoa" maandishi ya kale kwa kuzingatia utata na kutoelewana kwa lengo la kufanya maandishi yaonekane hayaeleweki. Na wasomi wengi wakosoaji waliwapuuza waandishi wa kale, na kuwahimiza wasomaji wa kisasa kupindisha maneno ya Maandiko ili yafaa malengo yao wenyewe.

Japokuwa inaweza kusikika ajabu, inawezekana kupata ufahamu mwingi muhimu kutoka kwa wasomi wakosoaji ambao wanapinga umuhimu wa kugundua maana halisi ya Maandiko. Lakini kwa ujumla, ni busara kwetu kukumbuka masomo ya Matengenezo ya Kanisa. Njia pekee ya kuepuka dhuluma ya kiufasiri, dhuluma ya wakalimani wa kibinadamu, ni kutazama vifungu vya Biblia katika muktadha wa kihistoria ambao Roho Mtakatifu kwanza alivihamasisha. Hii ndiyo njia pekee ya kulinda mamlaka ya Biblia dhidi ya watu binafsi, harakati za kitamaduni, makanisa, na wengine ambao mara nyingi hutumia Maandiko kwa madhumuni yao wenyewe na kudai kuwa na msaada wa Maandiko ili tu kutumia mamlaka yao juu ya maisha ya wengine.

Wanamatengenezo waliona kwamba njia pekee ya kuepuka dhuluma ya kiufasiri ya mamlaka ya kanisa ilikuwa ni kutazama Biblia katika muktadha wa kihistoria ambamo Roho Mtakatifu aliiweka. Katika hali kama hiyo, njia pekee ya kulinda mamlaka ya Biblia dhidi ya dhuluma ya kiufasiri ya watu binafsi wa kisasa, harakati za kisiasa, makanisa na mamlaka mengine ni kufuata maana halisi ya Biblia.

HITIMISHO

Katika somo hili kuhusu uchunguzi wa Maandiko, tumefafanua maana asilia ya Maandiko kama lengo kuu la uchunguzi wetu. Tumeeleza msingi wa kitheolojia wa kuzingatia maana asilia. Na tumeangalia umuhimu wa kuzingatia ipasavyo maana asilia.

Kama tulivyoelewa katika somo hili, vipengele vingi vya tafsiri ya Biblia ni kama kwenda kwenye uchimbaji wa kiakiolojia. Tunachunguza Maandiko katika mazingira yake ya kihistoria ya kale ili kufumbua maana yake asilia, jinsi Roho Mtakatifu na waandishi wake walioongozwa walivyokusudia kuathiri dhana, tabia, na hisia za wasikilizaji wao wa asili. Kufanya bidii yetu kuelewa maana asilia ya kila andiko la kibiblia ni muhimu sana kwa tafsiri kwa sababu maana asilia hubeba mamlaka ya Mungu mwenyewe kwa watu wake wote katika historia yote. Na kwa sababu hii, tunapaswa kuwa tayari kila wakati kuboresha uelewa wetu wa maana asilia ya kila kifungu cha Biblia, ili tuweze kuhakikisha kwamba kila matumizi tunayofanya sasa yanakubaliana na maana yake asilia yenye mamlaka.

WACHANGIAJI

Dkt. Craig S. Keener ni Mwenyekiti wa F.M. na Ada Thompson wa Masomo ya Biblia katika Seminari ya Theolojia ya Asbury.

Dkt. Michael J. Kruger ni Rais na Profesa wa Agano Jipya katika Seminari ya Theolojia ya Kirekebisho huko Charlotte, N.C.

Dkt. John Oswalt ni Profesa Mgeni Mashuhuri wa Agano la Kale katika Seminari ya Theolojia ya Asbury.

Dkt. Jonathan T. Pennington ni Profesa Mshiriki wa Tafsiri ya Agano Jipya na Mkurugenzi wa Masomo ya Uzamivu wa Utafiti katika Seminari ya Theolojia ya The Southern Baptist.

Dkt. Philip Ryken ni Rais wa Chuo cha Wheaton.

Dkt. Stephen Um ni Mchungaji Mwandamizi wa Kanisa la Citylife Presbyterian huko Boston.

Mchungaji Dkt. Simon Vibert ni Mchungaji Mwandamizi wa Christ Church Virginia Water, Uingereza, na Makamu Mkuu wa zamani na Mkurugenzi wa Shule ya Mahubiri katika Wycliffe Hall, Oxford.

Dkt. Carey Vinzant ni Profesa Msaidizi wa Theolojia ya Utaratibu katika Seminari ya Biblia ya Wesley.

Dkt. Peter Walker amehudumu kama Profesa wa Masomo ya Biblia katika Trinity School for Ministry na kama Makamu Mkuu Mshiriki katika Wycliffe Hall, Oxford. Hivi sasa ni mkufunzi katika Kituo cha Masomo ya Biblia cha Jerusalem.

Dkt. Daniel B. Wallace ni Profesa wa Masomo ya Agano Jipya katika Seminari ya Theolojia ya Dallas.

FAHARASA

Anthropomorphism – Neno linalorejelea jinsi Mungu wakati mwingine anavyozungumza au kutenda kwa njia zinazoonekana kama za kibinadamu.

Aquinas, Thomas – (Takriban 1225-1274) Mwanatheolojia wa Kiitaliano na mtawa wa Dominican aliyeandika Summa Theologica.

Calvin, John – (1509-1564) Mwanatheolojia wa Kifaransa na Kiongozi mkuu wa Matengenezo ya Kiprotestanti aliyeandika Institutes of the Christian Religion.

David – Mfalme wa pili wa Israeli wa Agano la Kale aliyepokea ahadi kwamba mzao wake angeketi kwenye kiti cha enzi na kutawala milele.

didaskalos – Neno la Kigiriki (tafsiri halisi) la mwalimu au mfundishaji.

divine accommodation – Neno linalotumika kueleza jinsi Mungu asiye na kikomo anavyozungumza nasi kwa maneno yenye kikomo kwa kurekebisha mawasiliano yake ili tuweze kuyaelewa.

Gnosticism – Uzushi wa mapema kutoka karne za kwanza baada ya Kristo; uliamini kwamba vitu vya kimwili vilikuwa vibaya, ikiwemo mwili wa mwanadamu; kwa hiyo, Mungu hangeweza kuchukua umbo la mwili wa kibinadamu, hivyo Yesu hakuwa Mungu na mwanadamu.

grammatico-historical method – Njia ya hermeneutiki inayochunguza Maandiko katika lugha zake asilia na kwa kuzingatia muktadha wake asilia.

Irenaeus – (Takriban A.D. 130-202) Askofu wa karne ya pili na mwandishi wa Kikristo wa mapema aliyeandika Against Heresies ambamo alikanusha Gnosticism na kuthibitisha uhalali wa injili nne.

literal sense – Neno linalorejelea maana asilia au maana ya kisarufi-kihistoria ya kifungu cha Biblia; maana ya kawaida au rahisi ya maandishi.

Uvuvio hai – Mtazamo wa uvuvio unaodai kwamba Roho Mtakatifu alitumia haiba, uzoefu, mitazamo, na makusudi ya waandishi wa kibinadamu alipowaongoza kwa mamlaka na bila kukosea katika uandishi wao.

Maana ya Asili – Dhana, tabia, na hisia ambazo waandishi wa kimungu na wa kibinadamu wa Maandiko walikusudia kwa pamoja hati hiyo iwasilishe kwa hadhira yake ya kwanza.

post-structuralism – Harakati pana ya kiakili iliyojitokeza katikati ya karne ya 20 nchini Ufaransa; inajulikana kwa mashaka yake kuelekea structuralism na umakini wake kwa lugha, mamlaka, na usubjectivity; ilipinga wazo la miundo au mifumo thabiti inayohusisha uzoefu wa kibinadamu na ilisema kwamba maana hucheleweshwa, inategemea hali, na inategemea muktadha.

Protestant Reformation – Harakati ya kidini ya karne ya kumi na sita iliyojaribu kufanya marekebisho katika Kanisa Katoliki la Roma, lakini hatimaye ikajitenga, na kuunda kanisa la Kiprotestanti.

rabboni – Neno la Kiaramu (tafsiri halisi) lenye maana ya "mwalimu."

Uamsho – Kipindi cha "kuzaliwa upya" kati ya zama za kati na zama za kisasa (kutoka karne ya 14 hadi ya 17) kilichochochea hamu mpya katika fasihi, sanaa, na utamaduni wa kale wa Kirumi na Kigiriki.

sensus literalis – Maneno ya Kilatini yenye maana ya "maana halisi"; hurejelea maana asilia au halisi ya kifungu cha Biblia.

structuralism – Mtazamo mpana wa kifalsafa wa karne ya 20 uliojengwa juu ya ufahamu wa lugha wa Ferdinand de Saussure; nadharia kwamba miundo ya lugha iliweza kutoa maelezo ya kimantiki na yenye lengo la ulimwengu halisi kwa sababu nyanja zote za uhalisia na maarifa zinatawaliwa na sheria za ulimwengu wote na zinaweza kueleweka kwa uhusiano wao na miundo au mifumo iliyoanzishwa ambayo inahusisha uzoefu wote wa kibinadamu.