HGB-05 Utata wa Maana

Elimu ya Biblia. Kwa Ajili ya Ulimwengu. Bila Malipo.

Lengo letu ni kutoa elimu ya Kikristo pasipo malipo kwa maelfu ya wachungaji na viongozi wa taasisi za Kikristo ulimwenguni kote. Mafunzo haya ni mahsusi kwa wachungaji ambao hawajapata mafunzo ya kutosha ya neno la Mungu yanayoendana na utumishi wao. Tunalifikia lengo hili kwa kuzalisha na kusambaza ulimwenguni kote mtaala wa seminari kwa njia mbalimbali za kimawasiliano kwa lugha ya Kiingereza, Kiarabu, Kimandarini, Kirusi, na Kihispania. Mtaala wetu unaendelea kutafasiriwa katika lugha nyingi mbalimbali kupitia washirika wetu katika huduma hii. Mtaala wetu unajumuisha picha za video, maelekezo yaliyochapishwa/nukuu, ambayo yote yanapatikana kwenye intaneti. Mtaala huu umeandaliwa ili uweze kutumiwa katika mashule, vikundi, na watu binafsi, kwa njia zote mbili; njia ya mtandao na katika jumuiya ndogondogo za kujifunza Neno la Mungu.

Kwa miaka mingi, tumeandaa masomo na maudhui ya kiwango cha juu sana na kuyatoa kwa njia rahisi na kupunguza gharama za masomo. Waandishi na wahariri wetu ni wabobezi katika Theolojia. Pamoja na ukweli huo, wao pia ni wazungumzaji wa lugha husika. Masomo yetu yameandaliwa na wanazuoni waliobobea katika Theolojia, wakufunzi wa seminari, na wachungaji wa makanisa kutoka sehemu mbalimbali ulimwenguni. Pamoja na hayo, wabunifu wetu wa picha, wachoraji wa vielelezo na wazalishaji wa Makala wanafanya kazi zao kwa viwango vya juu sana.

UTANGULIZI …...............................................................................................................1

MAANA HALISI ..............................................................................................................1

Maana Nyingi ...….......................................................................................................2

Maana Moja …............................................................................................................6

THAMANI KAMILI .......................................................................................................8

Maana ya Asili ............................................................................................................9

Ufafanuzi wa Kibiblia ...............................................................................................10

Matumizi Halali ……................................................................................................14

HITIMISHO …................................................................................................................17

WACHANGIAJI .............................................................................................................18

FAHARASA ....................................................................................................................20

Alitupatia Maandiko Matakatifu:

Misingi ya Ufafanuzi

Somo la Tano

Uchangamano wa Maana

UTANGULIZI

Kuna methali ya zamani ambayo hujitokeza mara kwa mara katika majadiliano ya uhakiki wa kibiblia. Huenda ikawa kama hii, "Kuna maana moja, lakini kuna matumizi mengi ya maana hiyo." Kwa mfano, Biblia hutupa maelekezo rahisi, ya moja kwa moja kama, "Mpende jirani yako." Lakini tunapaswa kutumia maelekezo haya maishani mwetu kwa njia nyingi tofauti tunaposhughulika na majirani tofauti katika hali tofauti.

Sasa, ingawa ufahamu huu unaweza kusaidia, inapokuja suala la kufafanua Maandiko, tunahitaji kukubali kwamba maana ya kila kifungu cha Biblia ni ngumu au ina pande nyingi. Hivyo, badala ya kusema, "Kuna maana moja lakini matumizi mengi," inasaidia zaidi kusema kitu kama hiki: "Kuna maana moja, lakini kuna muhtasari mingi isiyokamilika ya maana hiyo moja. Na kuna matumizi mengi zaidi." Maana moja ya kila kifungu cha Biblia ni ngumu sana kiasi kwamba tunapaswa kujifunza jinsi ya kuifupisha kwa njia nyingi tofauti, na kisha kuitumia maishani mwetu.

Huu ni somo la tano katika mfululizo wetu wa Masomo ya "Alitupa Maandiko: Misingi ya Ufafanuzi." Tumelipa somo hili jina "Ugumu wa Maana" kwa sababu tutachunguza njia ambazo Wakristo katika vizazi vyote wamehusisha aina na idadi tofauti za maana na vifungu vya Biblia.

Majadiliano yetu kuhusu ugumu wa maana katika Biblia yatagawanyika katika sehemu mbili. Kwanza, tutaangalia kile ambacho wafasiri mara nyingi wamekiita "maana halisi" ya Maandiko. Na pili, tutazingatia thamani kamili ya maandishi, ambayo inaenea zaidi ya maana halisi kwa njia mbalimbali. Hebu tugeukie kwanza maana halisi ya Maandiko.

MAANA HALISI

Neno "maana halisi," ambalo wakati mwingine huitwa kwa msemo wa Kilatini sensus literalis, mara nyingi huchanganywa siku hizi na neno "tafsiri halisi." "Tafsiri halisi" inarejelea njia ngumu au za kimakanika za kuelewa Biblia. Lakini kihistoria, neno "maana halisi" limekuwa likimaanisha kitu kinachofanana zaidi na kile ambacho wainjilisti wa kisasa wameita "maana asili" au "maana ya kisarufi-kihistoria" ya kifungu.

Maana halisi huzingatia maneno na misemo ya Maandiko kulingana na nia za mwandishi na muktadha wa kihistoria wa wasomaji wao wa asili. Inazingatia aina mbalimbali za maandishi katika Maandiko. Inatambua semi za kifasihi kama vile sitiari, mifanano, analojia, na chuku, kutaja chache tu. Inachukulia historia kama historia, ushairi kama ushairi, methali kama methali, na kadhalika.

Kuna aina tofauti za vitabu vya Biblia, na ni muhimu kuelewa tofauti zilizopo kati ya aina hizo ili tuweze kuvielewa na kuvitafsiri ipasavyo. Hatuelewi aina zote zikifanya jambo moja kwa njia moja. Hivyo basi, kwa kuelewa na kuzingatia aina ya vitabu vya Biblia, tunaruhusu vitabu hivyo kuweka ajenda ya jinsi tunavyopaswa kuvitafsiri.

— Dkt. Brandon Crowe

Tunapoona kuwa maana halisi ya kifungu cha Biblia inajumuisha mengi zaidi ya maneno tu yaliyoandikwa, tunaanza kutambua jinsi maana halisi (sensus literalis) ya kila kifungu inavyoweza kuwa ngumu. Nia za waandishi ni za pande nyingi. Mazingatio ya aina ya uandishi hufanya maana ya kifungu kuwa ngumu zaidi. Semi za kifasihi na kadhalika pia huleta masuala mengi. Mambo haya yanafunua ugumu mwingi wa maana halisi ya kila kifungu cha Biblia. Na ugumu huu umesababisha Wakristo wengi wenye nia njema kuukaribia uelewa wa Maandiko kwa njia tofauti.

Katika historia yote, Wakristo wamekaribia kwa kauli moja kuthibitisha haja ya kupata maana halisi au maana asilia ya maandishi ya Biblia. Lakini pia kumekuwa na sauti nyingine zikisema kwamba maana ya Maandiko ni ngumu sana kiasi kwamba haiwezi kufupishwa vya kutosha chini ya kichwa cha habari cha maana halisi. Kwa hiyo, katika sehemu hii ya somo letu, tutachunguza historia ya neno "maana halisi," ili kuona jinsi maana halisi, inapoeleweka vizuri, inaweza kutusaidia kuchunguza na kuelezea maana tata ya Maandiko.

Tutaangalia njia mbili kuu ambazo ugumu wa maana katika Maandiko umehusishwa na maana yake halisi. Kwanza, tutaona kwamba baadhi ya wafuasi wa Kristo wamesema kwamba maana halisi ni mojawapo tu ya maana nyingi za Maandiko. Na pili, tutazingatia wazo kwamba maana halisi ni maana ya kipekee ya Biblia. Hebu tuangalie kwanza imani kwamba maana halisi ni mojawapo tu ya maana nyingi za Maandiko.

MAANA NYINGI

Katika kanisa la awali, wazo kwamba Maandiko Matakatifu yana maana nyingi kwa kiasi kikubwa lilitokana na mbinu za fumbo (allegorical) za tafsiri ya Maandiko. Mbinu ya fumbo ni ile inayotafsiri watu wa kihistoria, mahali, vitu, na matukio yaliyoelezwa katika Maandiko kana kwamba ni alama au mifano kwa ajili ya kweli za kiroho. Mti unaweza kuwakilisha ufalme, vita vinaweza kuwakilisha pambano la ndani na dhambi, na kadhalika. Katika tafsiri za fumbo, uhalisia wa kimwili unaoelezwa katika Biblia mara nyingi hupuuzwa, na hata unaweza kupuuzwa kama usio muhimu au usio kweli. Na mawazo ya kiroho yanayowakilishwa na uhalisia huu wa kimwili huwa yanachukuliwa kuwa masuala muhimu zaidi ya Maandiko.

Mbinu za fumbo za Kikristo wakati mwingine zinafuatiliwa hadi kwa msomi Myahudi Philo wa Alexandria, aliyeishi kuanzia takriban 20 K.K. hadi labda 50 B.K. Philo aliweka msingi wa mbinu za fumbo za Kikristo kwa kuona Maandiko ya Kiebrania kama mafumbo yaliyofunua kweli za kiroho za juu zaidi.

Baada ya Philo, katika karne za mwanzo za kanisa, wasomi wakuu wa Kikristo walitumia mbinu kama hiyo katika kutafsiri Agano la Kale na Jipya la Biblia. Hii ilikuwa kweli hasa katika Shule ya Katekisimu ya Alexandria, ambayo ilifundisha theolojia na tafsiri ya Biblia kwa wanafunzi wa theolojia.

Mmoja wa walimu maarufu zaidi katika Shule ya Katekisimu alikuwa Origen, aliyeishi kutoka 185 B.K. hadi takriban 254 B.K. Origen aligawanya maana ya Maandiko katika kategoria mbili: maana halisi na maana ya kiroho, Akichota kutoka utofautishaji wa Paulo kati ya herufi na Roho ya Sheria katika 2 Wakorintho 3:6, Origen alisema kwamba kila kifungu cha Maandiko kina aina mbili kuu za maana: herufi ya maandishi na roho ya maandishi. Kwa "herufi," Origen alimaanisha maana wazi ya maneno katika muktadha wake wa kisarufi. Na kwa "roho" ya maandishi, alimaanisha maana za mfano, maana zilizokwenda zaidi ya maana wazi ya maneno yenyewe. Origen alielekea kulinganisha herufi ya maandishi na maana yake halisi, na alitetea mamlaka ya maana halisi. Lakini pamoja na haya, Origen alisisitiza kwamba waumini waliokomaa kiroho wanapaswa kutazama zaidi ya maana halisi ili kupata maana ya kiroho ya Maandiko.

Kwa mfano, katika kazi yake Kuhusu Kanuni za Kwanza, kitabu cha 4, sura ya 1, kifungu cha 16, Origen alibisha kuwa hadithi za uumbaji katika Mwanzo 1 na 2 zilipingana na akili, na kwa hiyo Wakristo wanapaswa kupuuza maana yake halisi na kutafuta maana za kina za kiroho. Haitashangaza kwamba mbinu za fumbo za Origen zimekosoa mara nyingi katika historia. Lakini mbinu yake bado ilikuwa na ushawishi mkubwa kwenye mwelekeo wa hermeneutiki ya Kikristo ya awali.

Baadhi ya wafasiri wa kale, kama vile John Chrysostom, walikuwa na ufahamu mkubwa sana juu ya masimulizi ya Biblia, kama vile kitabu cha Matendo ya Mitume, na walikuwa wakisoma kwa halisi zaidi. Njia tunayosoma masimulizi kwa kawaida ni kujaribu kusikia kile ambacho masimulizi yanasema na kujaribu kuchukua masomo au maadili kutoka humo. Kuna wafasiri wengine kama Origen ambao walikuwa na tabia ya kueleza mambo kwa mfano, wakiyageuza kuwa mfululizo wa alama. Hatari ya njia hiyo ni kwamba si kweli jinsi Biblia iliandikwa ili tuielewe hivyo. Njia hiyo ilitokana na wanafalsafa wa Kigiriki waliokuwa wakijaribu kueleza mbali hadithi za kale, mambo ya aibu katika hadithi hizo. Na wakati mwingine, mbinu hiyo ya kufasiri Biblia inakaribia hapo. Hawajaribu tena kusikia kile ambacho maandishi yenyewe yalisema; wanajaribu kuifanya ionekane "iliyovuviwa" zaidi, kwa kusoma kitu kingine ndani yake. Wakati huo huo, hata Origen wakati mwingine alikuwa na ufahamu mzuri sana.

— Dkt. Craig S. Keener

Mwelekeo wa Origen juu ya tafsiri za kiroho au za sitiari za Biblia ulionyesha ushawishi wa Neo-Platonism kwenye kanisa la awali. Katika mtazamo huu, Maandiko yalitoka kwa Mungu ambaye alikuwa roho safi ya kimbingu. Na kwa sababu hiyo, ilidhaniwa kwamba Maandiko hayakufundisha kweli juu ya ulimwengu wa kimwili. Jambo hilo, kwa asili yake, lilikuwa baya. Kwa hiyo, Maandiko yaliposema juu ya mambo ya kimwili yaliyotokea katika historia, kwa kweli yalionyesha ukweli wa mbinguni, wa kiroho ambao ungeweza kufumbuliwa kwa sitiari. Maana halisi ya Maandiko, katika mtazamo huu, ilikuwa katika ukweli huu mkuu wa kiroho, na kufumbua ukweli huu kulikuwa lengo kuu la tafsiri ya Biblia.

Kwa bahati mbaya, wanatheolojia wengi wa Kikristo walikubali mawazo haya. Na walipofanya hivyo, walikumbana na matatizo makubwa na akaunti za Biblia za ulimwengu wa kimwili. Agano la Kale linaangazia mambo kama: uumbaji wa ulimwengu, baraka za kidunia katika maisha ya watu wa Mungu, ukombozi wa kimwili wa Israeli kutoka utumwa

huko Misri, na kuanzishwa kwa ufalme wa kidunia kwa watu wa Mungu katika Nchi ya Ahadi. Na Agano Jipya linaangazia matukio ya kimwili katika maisha ya Yesu na maisha ya mitume. Kwa Wakristo walioathiriwa na Neo-Platonism, nyanja za kimwili za historia hizi zilikuwa na matatizo kwa sababu zilionyesha ulimwengu wa kimwili kama uumbaji mwema wa Mungu. Kwa hiyo, walitumia shule za tafsiri za sitiari kama njia ya kupatanisha Biblia na falsafa ya Neo-Platonism. Mbinu zao za kihermenetiki zilipunguza ukweli wa kimwili uliorekodiwa katika Biblia, na ziliwahimiza Wakristo kutafuta ukweli wa kiroho wa kina uliokusudiwa kufundisha.

Maana ya kiroho ya Maandiko ilichunguzwa na kuainishwa kwa njia mbalimbali. Njia moja yenye ushawishi ilijulikana kama ‘Quadriga’ neno la Kilatini kwa ajili ya gari la Kirumi lililokokotwa na farasi wanne. Picha ya quadriga ilitumika kwa Maandiko kuashiria kwamba Maandiko yalifungwa kwa maana nne tofauti.

John Cassian, aliyeishi takriban miaka 360 hadi 435 BK, alieleza mbinu hii kwa undani katika kazi yake ya "Conferences," mkutano wa 14, sura ya 8. Cassian alifuata utofautishaji wa kimsingi wa Origen kati ya maana halisi na za kiroho. Lakini alienda mbali zaidi kwa kutambua aina tatu za maana za kiroho: maana ya sitiari, ambayo ilikuwa fundisho la kimafundisho la kifungu; maana ya kimaadili, ambayo ilikuwa fundisho la kimaadili la kifungu; na maana ya kielelezo, ambayo ilikuwa fundisho la kifungu kuhusu mbingu na wokovu wa eskatolojia.

Kwa mfano, kulingana na Quadriga, kifungu cha Biblia kinapotaja "Yerusalemu," rejea inaweza kueleweka kwa njia nne. Katika maana yake halisi ni mji mkuu wa kale wa Israeli. Katika maana yake ya sitiari, inarejelea fundisho la Kikristo la kanisa. Katika maana yake ya kimaadili, Yerusalemu inaweza kuwa mwamini mwaminifu au sifa za kimaadili za roho ya mwanadamu. Na katika maana yake ya kielelezo, inaweza kuwa mji wa mbinguni ulioelezwa katika kitabu cha Ufunuo.

Sasa, ni muhimu kutambua kwamba kwa karne nyingi wafasiri wa Biblia walijadili ni kwa jinsi gani maana za kiroho za kifungu cha Biblia zinapaswa kuunganishwa na maana yake halisi. Baadhi walisema kuwa maana zote ziliunganishwa kwa dhati na maana halisi, lakini wengine walisema kwamba kila maana ya maandishi ilikuwa huru kutoka kwa zingine. Na walitumia maana za kiroho zilizofichwa ambazo hazikuhusiana kabisa na maana halisi.

Kama mfano mmoja tu, mwanatheolojia mashuhuri wa Kifaransa Bernard wa Clairvaux, aliyeishi kutoka 1090 hadi 1153, alihimiza tafsiri za Maandiko zenye ubunifu uliokithiri zilizotenganisha maana zake za kiroho kutoka kwa maana yake halisi. Kwa mfano, tafsiri yake ya Wimbo Ulio Bora haikuhusiana kabisa na maana halisi ya maandishi. Sikiliza maneno haya kutoka Wimbo Ulio Bora 1:17:

Mihimili ya nyumba yetu ni mierezi; na nguzo zetu ni misunobari (Wimbo Ulio Bora 1:17).

Tunaposoma kifungu hiki katika muktadha wake wa kihistoria, si vigumu kuona kwamba ilikuwa maelezo ya jumba halisi la Sulemani. Iliinua mfalme kwa kutaja uzuri wa makazi yake ya kifalme.

Lakini Bernard wa Clairvaux hakuruhusu maana halisi, ya kisarufi-kihistoria ya mstari huu kuongoza tafsiri yake. Kwa mtazamo wake, kifungu hiki kiliwakilisha ukweli wa kiroho. Nyumba yenyewe iliwakilisha watu wa Mungu. Na mihimili na nguzo za nyumba zilihusiana na mamlaka ya kanisa. Aliendelea kusema kwamba mstari huu ulifundisha jinsi kanisa na serikali zinapaswa kufanya kazi pamoja. Maana za kiroho

Bernard alizodhani alizipata katika kifungu hiki hazikuibuka kutoka, au hata kuratibu na, maana yake halisi

Martin Luther, katika mafundisho yake kuhusu kitabu cha Mwanzo, anazungumzia mtindo huu wa tafsiri ya kialegoria na kwa kialegoria ninamaanisha si fumbo alilokusudia mwandishi, bali kuchukua maandishi na kuyafanya yawe fumbo kwa namna ambayo mwandishi hakukusudia. Anasema kwamba katika ujana wake, Luther alikuwa mzuri sana katika hili, na alipata sifa nyingi kwa hilo. Lakini hii si kweli kwa Maandiko. Calvin pia anazungumzia juu ya tafsiri hii ya kialegoria na anasema ni kama kuweka pua ya nta kwenye Maandiko na unaweza kuigeuza namna yoyote mkalimani anavyotaka badala ya kuwa mwaminifu kwa mwandishi. Hata hivyo, nadhani kuna thamani katika kusoma Mababa wa Kanisa, na Luther pia aliwasoma, hata ingawa aliwakosoa. Tunajifunza kutoka kwao, hata kama mara nyingi walichukua mafundisho ya kweli na kuyaweka kwenye maandishi ambayo hayakusema hivyo, tunaelewa walichokuwa wakijaribu kufanya. Walikuwa wakijaribu kuelewa jinsi ya kutafsiri Agano la Kale na kulifanya liwe na umuhimu kwa Wakristo, hata kama wao, tungesema, mara nyingi walipoteza njia katika hilo. Kwa hivyo tunaweza kujifunza jinsi walivyotafsiri Maandiko. Na pia kuna mifano mingi yaaminifu ya tafsiri katika historia yote ya kanisa ambayo tunaweza kujifunza kutoka kwake.

— Dkt. Robert L. Plummer

Wazo kwamba Maandiko Matakatifu yana maana nyingi limekubalika sana katika ulimwengu wa kisasa, ingawa kwa sababu tofauti. Badala ya kubishana kwamba Mungu alikusudia Maandiko kuwasiliana katika viwango vingi, wakalimani wengi wa kisasa wanaamini kwamba maana nyingi za Biblia zinatokana na utata wa asili wa lugha yenyewe. Wanabishana kwamba lugha ina utata kiasi kwamba haiwezi kamwe kuwa na maana moja sahihi. Na kwa sababu ya hili, bora tuwezalo ni kuamua mipaka isiyoeleweka ya maana ya kifungu cha kibiblia. Lakini kwa mtazamo huu, maana hizi nyingi za Biblia haziwezi kuthibitishwa na lazima zikubalike tu kama vile mtu mmoja anavyoamua inamaanisha hivi na mtu mwingine anavyoamua inamaanisha vile.

Sasa kwa kuwa tumeona kwamba Wakristo wengi wameamini maana halisi ya Maandiko kuwa moja tu ya maana zake nyingi, hebu tuchunguze wazo kwamba maana halisi ndiyo maana pekee ya Maandiko Matakatifu.

MAANA MOJA

Mwanatheolojia maarufu Thomas Aquinas, aliyeishi kuanzia takriban 1225 hadi 1274, alisisitiza mbinu inayowajibika zaidi kwa Quadriga. Tofauti na watangulizi wake wengi na watu wa wakati wake, alisisitiza kwamba maana halisi ya Maandiko ilikuwa msingi wa maana zake nyingine zote. Kwa mfano, katika kitabu chake cha Summa Theologica, sehemu ya 1, swali la 1, kifungu cha 10, alisisitiza kwamba kila tafsiri halali ya kiroho ilikuwa na mizizi katika maana halisi ya kifungu. Pia alifundisha kwamba hakuna chochote muhimu kwa imani kilichowasilishwa kama maana ya kiroho bila kufundishwa

mahali pengine katika Maandiko kwa maana halisi. Sio wasomi wote watakubali kwamba Aquinas daima alifuata kanuni hizi alipokuwa akitafsiri Maandiko. Lakini hata hivyo, alisisitiza kimsingi kwamba kila maana ya kifungu cha Maandiko lazima iunganishwe na maana yake halisi.

Ingawa juhudi za Aquinas za kuunganisha maana za kiroho na maana halisi ya Biblia zinaweza kuonekana kama akili ya kawaida kwa wengi wetu, mtazamo wake haukukubaliwa na kila mtu. Tafsiri za kiroho ambazo zilitenganishwa na maana halisi ya vifungu zilitumika kusaidia mafundisho mengi ya kanisa la zama za kati. Na mamlaka za kanisa zilisema kwamba walikuwa na ufahamu maalum uliotolewa na Mungu kuhusu maana za kiroho ambazo hazikuwa na uhusiano na maana halisi ya Biblia.

Lakini uamsho huko Ulaya katika karne ya kumi na nne hadi kumi na saba iliweka msingi wa mabadiliko makubwa katika tafsiri ya Maandiko. Kwa kifupi, wasomi wa Renaissance walianza kusoma maandishi ya kale ya kifasihi, kifalsafa, na kidini katika lugha zao asili. Walipofanya hivyo, pia walitafsiri maandishi haya mbali na mamlaka ya kanisa kwa kuangazia maana halisi, ya kihistoria ya maandishi haya. Na haikuchukua muda mrefu kabla ya mbinu hii pia kutumika kwa Maandiko. Mbinu hii ya tafsiri iliweka sawa maana halisi na kile ambacho tumekiita maana ya awali ya vifungu vya kibiblia. Na ilisisitiza umuhimu na mamlaka ya maana hii halisi, ya awali.

Katika kanisa la zama za kati, waumini wengi walithibitisha kwamba nia kamili ya Mungu katika Maandiko ilijulikana kupitia mbinu ya pande nne: Ya kimaadili ikifuata halisi, ya ki-anagogia, na ya ki-allegoria. Hivyo Warekebishaji wa karne ya kumi na sita — walioitwa Waprotestanti na wengi wetu — walipinga hili, kwa sehemu kinadharia lakini hasa kutokana na yale yaliyotokana na hilo, ambayo yalikuwa mapokeo ya mafundisho ambayo walihisi, katika baadhi ya matukio, yalikuwa ufisadi wa Maandiko, au yalificha nia asili au nia ya mwandishi wa Maandiko, kwa kupendelea mamlaka ya kanisa.

— Dkt. James D. Smith III

Quadriga, au maana nne za Maandiko Matakatifu, ina historia ndefu na kongwe na mapokeo ndani ya kanisa la Kikristo. Waasisi wa Matengenezo ya Kiprotestanti walishinikizwa kuhusu hili na baadhi ya wenzao wa Kikatoliki wakati wa Matengenezo, kwa sababu Wareform walikuwa wakisisitiza kwamba kuna maana moja tu ya Maandiko.

Lakini kujibu, watu kama William Whittaker, kwa mfano, walisema hatukatai Quadriga, yaani maana nne za Maandiko; tunakataa wazo kwamba kuna maana au hisia nne za Maandiko. Kuna moja tu, nayo ni ya kihistoria, halisi, na kisarufi. Lakini hizo zingine tatu ni makusanyo au kile tunachoweza kukifikiria leo kama matumizi, kitu kama hicho. Wazo ni kwamba zimejikita katika maana hiyo moja, lakini ndizo aina sahihi za mistari ya kufikiria jinsi maana hiyo moja inavyotumika kwetu kama wasomaji wa Biblia leo.

Kwa hiyo, haikuwa kukataa kabisa Quadriga bali ilikuwa ni mageuzi yake, kuifanyia kazi upya, ili sasa kuna maana moja na mistari hii mitatu mbalimbali ya matumizi kulingana na imani, tumaini, na upendo.

— Dkt. Bruce Baugus

Wakati wa uamsho, Waprotestanti waliendelea kuendeleza mawazo yaliyokuwa yakitangazwa na Aquinas. Lakini hawakusema kwamba maana zote za kiroho zinatokana tu na maana halisi ya Maandiko Matakatifu. Badala yake, walisema kwamba pande zote za kiroho za maandishi ambazo zilikusudiwa na mwandishi kwa wasikilizaji wake wa awali kwa hakika ni sehemu za maana yake halisi. Waliamini kwamba maana halisi ya Maandiko Matakatifu, au maana asilia, ni moja na changamano. Tunaweza kusema kwamba Waprotestanti wa Renaissance walipanua dhana ya neno "halisi" ili lijumuishe kila kitu ambacho mwandishi alikusudia "fasihi" ya Maandiko Matakatifu kuwasilisha.

Kama matokeo, viongozi kama Ulrich Zwingli, Martin Luther na John Calvin walifikiri kwamba maana halisi au asilia ilijumuisha kila kitu ambacho kila kifungu cha Biblia kinamaanisha. Waliona maana halisi kama maana changamano iliyojumuisha vipengele vya kihistoria, kimafundisho, kimaadili na vya eskatolojia.

Inaweza kusaidia kueleza dhana ya Kiprotestanti ya maana halisi ya Maandiko Matakatifu kwa kuilinganisha na vito vilivyokatwa. Vito vilivyokatwa vina "nyuso" au "tabaka" nyingi, kama vile kuna maana nyingi ndogo zinazochangia maana halisi ya Maandiko Matakatifu. Kila kifungu cha Maandiko Matakatifu kilikusudiwa na mwandishi wake kuwasilisha kitu kuhusu ukweli wa kihistoria, mafundisho, wajibu wa kimaadili, wokovu na eskatolojia, na kadhalika.

Zaidi ya hayo, kila tabaka la vito ni uso tofauti unaochangia uzuri wa jumla, na hakuna tabaka moja linaloweza kudai kuwa jiwe lote. Kwa njia sawa, vifungu vya Biblia vina vipengele tofauti vinavyochangia maana ya maana halisi, na hakuna hata kimoja cha vipengele hivi vidogo kinachoweza kudai kuwa maana halisi nzima.

Kwa ufupi, maana ya Maandiko Matakatifu ina pande nyingi. Maana ya kila kifungu ina sehemu au vipengele vingi vidogo vinavyochangia maana moja, iliyoungana tuliyoiita maana yake halisi.

Bibilia ni kitabu kitajiri. Ni kitabu kirefu. Imetoka katika mawazo ya Mungu, na ningethubutu kusema mawazo ya Mungu ni mapana sana, na mawazo yanayoelezwa ni mapana na yana pande nyingi… Kwa hivyo, kutathmini tafsiri ni suala la kukaa chini na kujiuliza, je, angle hii ni njia sahihi ya kusoma maandishi?

Kwa hivyo inabidi ufikirie chaguzi kwa uwezekano wa wingi na kufaa katika muktadha wa kuangalia mambo kutoka pembe tofauti kwa njia hiyo, kisha uwe wazi kwa uwezekano kwamba maana kwa kweli ni na inaweza kuwa ngumu. Kama matokeo, inaboresha tafsiri yako kwa sababu kifungu kinaweza kufanya zaidi ya labda uelewa wa awali, hisia ya kwanza ninayoweza kuwa nayo, na ninaweza kujifunza kutokana na usomaji wa mwingine wa maandishi.

— Dkt. Darrell L. Bock

Kila kifungu kikubwa cha Maandiko kina athari kwa nyanja nyingi tofauti za teolojia na maisha ya Kikristo. Kwa hiyo, ni rahisi kuelewa ni kwa nini watu wengi katika historia ya kanisa wamefikiri kwamba vifungu vya Biblia vina maana nyingi. Lakini njia inayowajibika zaidi ya kukabiliana na utajiri wa Maandiko ni kuhakikisha kwamba kila tunachosema kuhusu kifungu cha Biblia kimefungamanishwa na sarufi yake iliyowekwa katika muktadha wa kihistoria wa ulimwengu wa kale. Na tukikabili Biblia kwa njia hii, tutakuwa tumejitayarisha vizuri zaidi kugundua maana tata ambayo Mungu na waandishi

wake wa kibinadamu walioongozwa walikusudia kuwasiliana na wasikilizaji asilia wa Maandiko.

Kufikia sasa katika majadiliano yetu ya utata wa maana katika Maandiko, tumeona ni kwa nini Waprotestanti wanasisitiza sana umuhimu na upeo wa maana halisi ya Biblia. Kwa hiyo katika hatua hii, tuko tayari kugeukia kile tutachokiita thamani kamili ya vifungu vya Maandiko.

THAMANI HALISI

Mara kwa mara, Waevanjeli hutumia semi ya Kilatini "sensus plenior," ikimaanisha "maana kamili" ya Maandiko. Wakati tunathibitisha umuhimu wa maana halisi au maana ya asili ya kifungu cha Biblia, tunatambua pia kwamba sehemu za baadaye za Biblia mara nyingi hurejelea sehemu za mwanzo za Maandiko kwa njia ambazo hazirudii tu maana halisi au ya asili. Hii ni kweli hasa wakati waandishi wa Agano Jipya wanapoonyesha jinsi Agano la Kale linavyotimizwa ndani ya Kristo. Waandishi wa Agano Jipya walitafsiri vifungu vya Agano la Kale kwa usahihi. Hawakupingana kamwe na maana zake za asili. Lakini hawakujifunga tu kwenye maana ya asili. Badala yake, waligundua maana iliyo kamili zaidi, "sensus plenior," kwa vifungu hivi vya Agano la Kale. Na kwa hivyo, kwa mantiki hii, tutazungumzia "maana kamili" au "thamani kamili" ya kila kifungu cha Biblia.

Katika mfululizo huu, tutafafanua thamani kamili ya kifungu cha Biblia kama:

Umuhimu wote wa kifungu, unaojumuisha maana yake ya asili, maelezo yake yote ya kibiblia, na matumizi yake yote halali.

Maana ya asili ni maana halisi ya Maandiko, ambayo ni kipengele cha msingi zaidi cha kifungu. Maelezo ya kibiblia ni sehemu ambapo sehemu moja ya Maandiko inatoa maoni moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja juu ya sehemu nyingine ya Maandiko. Na matumizi halali ni athari ambazo Maandiko yanazo kwa maisha ya wasomaji wake.

Kwa mujibu wa ufafanuzi huu wa thamani kamili ya Biblia, majadiliano yetu yatagawanyika katika sehemu tatu. Kwanza, tutazingatia dhana ya maana ya asili. Pili, tutajadili maelezo ya kibiblia. Na tatu, tutachunguza matumizi halali ya Maandiko katika maisha yetu. Tuanze na maana ya asili.

MAANA YA ASILI

Katika somo lililopita, tulifafanua maana halisi kama:

Dhana, tabia, na hisia ambazo waandishi wa kimungu na wa kibinadamu kwa pamoja walikusudia hati hiyo iwasilishe kwa hadhira yake ya kwanza.

Kama tulivyosema, maana halisi ya kifungu ni sawa na maana yake ya moja kwa moja. Na kama ufafanuzi huu unavyoonyesha, maana halisi ina pande nyingi. Maandiko yalikazia kuwasiliana na hadhira yake ya kwanza kwa viwango vingi. Huwasilisha dhana, ambazo ni mawazo ambayo hadhira ya awali ingeweza kuyatambua katika maandishi. Huwasilisha tabia, ambazo ni matendo yaliyofanywa au yasiyofanywa katika maandishi. Na huwasilisha hisia, mitazamo na hisia zinazowasilishwa au kuelezwa katika maandishi.

Hebu tuchunguze jinsi maandishi yanaweza kuwasilisha dhana, tabia, na hisia kwa kuangalia Kutoka 20:13, inayosema:

Usiue (Kutoka 20:13).

Hebu tufikirie kifungu hiki kulingana na ufafanuzi wetu wa maana halisi. Ni dhana, tabia, na hisia gani ambazo waandishi wa kimungu na wa kibinadamu kwa pamoja walikusudia amri dhidi ya mauaji iwasilishe kwa hadhira yake ya kwanza?

Basi, kwa upande wa dhana, mstari huu unawasilisha waziwazi wazo kwamba kuchukua vibaya maisha ya binadamu kumekatazwa. Kwa kudokeza, unawasilisha kwamba maisha ya binadamu ni ya thamani kwa Mungu. Na ukweli kwamba una umbo la amri unamaanisha kwamba Mungu ndiye mtawala mkuu juu ya wanadamu.

Kwa upande wa tabia, amri hii ni sehemu ya rekodi ya matendo ya kihistoria ya Mungu. Mungu mwenyewe alihusika katika tabia ya kutoa amri hii kwa Musa, na Musa aliwasilisha kwa watu wa Mungu. Na hii ilionyesha kwamba Mungu alitaka watu ambao Musa aliwaongoza kupitia nyikani kuelekea Nchi ya Ahadi, hadhira ya awali ya kitabu cha Kutoka wasijihusishe na tabia ya mauaji.

Na kwa upande wa hisia, kifungu hiki kinatufundisha kwamba Mungu anachukia mauaji, na kwamba ameazimia kusimamia haki.

Maana halisi ya amri dhidi ya mauaji ilikuwa na pande nyingi, ilikusudiwa kuwasilisha dhana, tabia, na hisia za waziwazi za Mungu na Musa kwa hadhira yake ya kwanza, na pia kuwafundisha kile Mungu alichotaka kutoka kwao kuhusu dhana, tabia, na hisia zao wenyewe. Na jambo kama hilo ni kweli kwa kila kifungu cha Biblia.

Kwa hiyo, ikiwa tunataka kupata thamani kamili ya maandishi, tunapaswa kuthamini ugumu wa maana halisi. Tukipuuza ugumu huu, tutakosa mengi ya kile Maandiko yanapaswa kutufundisha.

Wanamatengenezo walibuni mbinu mbili za kufasiri matini: kimatawi na kihistoria. Kwa upande mmoja, waliuliza matini inasema nini kimatawi? Kwa upande mwingine, ilisema nini katika mazingira yake ya kwanza? Majibu ya maswali hayo mawili yanatoa vigezo, kama vile. Ndani ya mipaka hiyo, tafsiri mbalimbali ni halali na sahihi, na hiyo inamaanisha kwamba ndani ya vigezo hivyo tunahitaji kutumia unyenyekevu tunaposema ndiyo, inaweza kueleweka kwa njia tofauti. Sasa, ikiwa moja ya tafsiri hizo haiwezekani kimatawi, tunasema hapana, hiyo ni makosa. Au ikiwa moja haiwezekani kihistoria — hawangeweza kumaanisha hivyo katika mazingira hayo — hiyo inapaswa kukataliwa. Lakini ndani ya vigezo hivyo viwili, tafsiri mbalimbali zinawezekana, na kama ninavyosema, tunahitaji kutumia unyenyekevu kuhusu uelewa wetu wenyewe.

— Dkt. John Oswalt

Maandiko yanaweza kusomwa kwa njia zaidi ya moja. Hata hivyo, hii haimaanishi kwamba kila kitu kinaruhusiwa. Baadhi ya mambo hayawezekani kabisa. Na hapa ndipo, kwa mfano, mada kuu zinazowekwa katika kanuni za imani zinasaidia sana. Kanuni ya imani inatulinda dhidi ya usomaji potofu wa Maandiko… Kuna kitu kibaya

kimsingi tunapojihusisha na mazungumzo na mkalimani mwingine wa Biblia na tunafanya hivyo kwa roho ya kiburi na ya kimabavu.

— Dkt. Carey Vinzant

Sasa tumekwisha kuona jinsi gani maana halisi inavyochangia kwenye thamani kamili ya Maandiko Matakatifu. Sasa, hebu tugeukie kwenye ufafanuzi wa kibiblia.

UFAFANUZI WA KIBIBLIA

Ufafanuzi wa Kibiblia:

Ni pale ambapo sehemu moja ya Maandiko hutoa maoni moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja juu ya kipengele cha maana ya kifungu kingine katika Maandiko.

Kwa sababu Maandiko yote yametiwa pumzi na hayawezi kukosea, ufafanuzi huu daima huambatana na kuthibitisha maana ya asili. Wakati mwingine, ufafanuzi hutolewa kama marudio ya sehemu ya maana ya asili. Nyakati zingine, ufafanuzi wa kibiblia unaweza kutolewa kama ufafanuzi wa mambo ambayo hayakuwa wazi kabisa au yameeleweka vizuri. Na bado nyakati zingine, ufafanuzi wa kibiblia unaweza kuwa upanuzi wa maana ya kifungu fulani. Kwa mfano, Biblia inafafanua amri dhidi ya mauaji katika sehemu nyingi. Amri hiyo imeandikwa kwa mara ya kwanza katika Kutoka 20:13, inayosema:

Usiue (Kutoka 20:13).

Ufafanuzi wa kwanza wa kibiblia wa kifungu hiki tutakaoutaja kimsingi ni marudio ya maneno haya haya katika Kumbukumbu la Torati 5, ambapo Musa alikumbusha taifa la Israeli yaliyomo katika Amri Kumi. Katika Kumbukumbu la Torati 5:17, Maandiko yanasema tena:

Usiue (Kumbukumbu la Torati 5:17).

Marudio haya yalithibitisha amri na kuwakumbusha watu wa Mungu masharti ya agano lake. Bila shaka, hata wakati ufafanuzi unatolewa kwa namna ya marudio, kamwe haurudii tu yaliyosemwa hapo awali — muktadha wa ufafanuzi daima huongeza kitu fulani kwenye maana yake. Hata hivyo, inasaidia kutambua kwamba baadhi ya ufafanuzi ni marudio katika umbo.

Aina ya pili ya ufafanuzi tuliiorodhesha ilikuwa ufafanuzi, na tunapata ufafanuzi wa amri dhidi ya mauaji katika Hesabu 35. Katika sura hiyo, Musa alitofautisha kati ya mauaji na kuua mtu bila kukusudia. Sikiliza alichoandika Musa katika Hesabu 35:20-25:

Ikiwa mtu yeyote kwa nia mbaya atamsukuma mwingine au kumtupia kitu kwa makusudi hata akafa au ikiwa kwa uadui atampiga kwa ngumi hata akafa, mtu huyo atauawa; yeye ni muuaji… Lakini ikiwa bila uadui mtu fulani atamsukuma mwingine ghafla au kumtupia kitu bila kukusudia au, bila kumuona, akamwangushia jiwe ambalo lingeweza kumwua, naye akafa, basi … kusanyiko lazima limlinde yule anayeshutumiwa kwa mauaji (Hesabu 35:20-25).

Ufafanuzi huu unatoa habari muhimu iliyosaidia kuelewa amri dhidi ya kuua. Inaweka wazi kuwa si kila kisa cha kumuua binadamu kinyume cha sheria pia ni mauaji, na kwamba ajali hazipaswi kuadhibiwa kwa namna sawa na mauaji. Mauaji yanapojumuisha "nia mbaya ya kukusudia," yaani, mauaji yanapokuwa ya kukusudia na yamechochewa na uovu, amri inahitaji adhabu kali. Lakini mauaji yanapokuwa bahati mbaya (kutokusudia), amri inakataza kumuua yule aliyefanya kitendo hicho.

Aina ya tatu ya ufafanuzi wa kibiblia tuliyoorodhesha ilikuwa upanuzi, ambapo Maandiko hutoa habari za ziada kuhusu kifungu au mada inayorejelewa. Tunapata upanuzi wa amri dhidi ya kuua katika Mathayo 5, ambapo Yesu aliwakosoa marabi wa siku zake kwa kukosea kwa kupunguza wigo wa amri. Sikiliza kile Yesu alichofundisha kuhusu amri dhidi ya kuua katika Mathayo 5:21-22:

"Mmesikia kwamba ilisemwa kwa watu wa zamani, 'Usiue, na kila auaye atakuwa chini ya hukumu.' Lakini mimi nawaambieni kwamba kila amkasirikiaye ndugu yake atakuwa chini ya hukumu." (Mathayo 5:21-22).

Hapa, Yesu alipanua amri dhidi ya kuua kwa kuitumia zaidi ya kitendo halisi cha kunyang'anya maisha ya binadamu kinyume cha sheria. Kulingana na ufafanuzi wa Yesu, hasira isiyo ya haki inakiuka kanuni ile ile ambayo mauaji yanakiuka. Hasira si mbaya kama mauaji, lakini inakosea kipengele kile kile cha tabia ya Mungu.

Bila shaka, Yesu, katika Mahubiri ya Mlimani, ananukuu amri nyingi, mojawapo ikiwa, “Mmesikia ikisemwa msifanye mauaji.” Kisha anasema, “Lakini mimi nawaambia hivi, si kuhusu kuua, bali ni kuhusu chuki. Hiyo ndiyo hoja.” Kwa hiyo, nadhani kumsoma Yesu katika Mahubiri ya Mlimani ni muhimu sana kwetu kuelewa maana halisi ya amri, kwa sababu nadhani hivyo ndivyo Yesu anavyofanya… Yesu anafikia kiini cha suala hilo. Kile ambacho Yesu anatuonyesha na nadhani tunapaswa tu kutumia kile ambacho Yesu anasema ni kwamba amri ya kutoua, si suala la mimi ni mtu mzuri kwa sababu sijawahi kufanya mauaji; nimeishika amri. Kile ambacho Yesu anasema ni hiki… ni kuhusu nia iliyoko moyoni ambayo mauaji yanatokana nayo, na hiyo ni chuki.

— Dkt. Brian J. Vickers

Yesu anatualika turudi kwenye kanuni zilizo nyuma ya Kutoka, kwamba haitoshi tu kutotenda dhambi, bali hupaswi hata kutaka kutenda dhambi. Hiyo inamaanisha, Yesu anavutiwa si tu na matendo yetu bali na tabia zetu, si tu na tunachofanya bali na sisi ni nani. Kwa hiyo anasema, "Mmesikia ilivyosemwa, Usiue." Yesu anasema hupaswi kutaka kuua… Hivyo anatafuta kiini cha Sheria. Anatafuta kanuni, na kanuni hiyo inavuka tamaduni na inatualika kutaka kile Mungu anachotaka, na tunaweza kufanya hivyo tu wakati mioyo yetu imebadilishwa na neema ya Mungu, kwa nguvu ya ufalme wake unaotenda kazi ndani yetu.

— Dkt. Craig S. Keener

Wakati Yesu na walimu wengine waliporejelea Maandiko Matakatifu, kwa kawaida walizungumza juu ya kile kilicho "andikwa." Lakini katika Mathayo 5:21-22, Yesu alizungumza juu ya kile kilicho "nenwa," si kile kilicho "andikwa." Huu ulikuwa mfumo wa kawaida wa kurejelea yale ambayo walimu wa Kiyahudi walikuwa wameyazungumza kuhusu yale yaliyoandikwa. Badala ya kupinga Agano la Kale, Yesu alikuwa akipinga tafsiri maarufu za Agano la Kale ambazo zilikuwa zimepotoka kutoka maana halisi ya Agano la Kale.

Ufafanuzi huu ulikuwa upanuzi wa maana halisi ya amri kwa sababu ulienda mbali zaidi ya ufafanuzi. Hauelezi tu maana ya maneno ya amri yenyewe. Badala yake, ulileta habari za ziada kutoka vifungu vingine ili kuunga mkono amri hiyo kwa njia zilizofunua nia halisi ya amri katika muktadha mpana wa ufunuo wa Mungu. Ikionekana dhidi ya mandhari haya, Yesu alionyesha kwamba amri dhidi ya mauaji daima ilikusudiwa kufunua utunzaji wa Mungu kwa wanadamu, na kwamba matokeo yake halisi yalienda mbali zaidi ya kuzuia mauaji tu.

Mungu kwa hakika anakataza mauaji katika kitabu cha Kutoka. Na anapozungumzia amri hiyo, katika Mahubiri ya Mlimani, Yesu anaendelea kusema kwamba inajumuisha chuki na hasira, ambazo tungeziita "dhambi za moyo." Sasa kumekuwa na njia kadhaa za kueleza kinachoendelea hapo. Yesu anafanya nini na amri hiyo ya asili?

Baadhi wamesema kuwa anaweka kando amri hiyo na anaanzisha kitu kipya. Wengine wamesema kwamba ingawa amri iliyotolewa katika Kutoka ilikuwa kitu cha nje tu, sasa Yesu anakuja na anaongeza kitu kipya kabisa, kitu ambacho hakikutabiriwa na hakikujumuishwa katika amri hiyo ya Kutoka, na analifanya sheria kuwa ya ndani. Nadhani njia bora zaidi ni kusema kwamba Yesu hasemi kitu kipya kabisa, bali anaeleza tu kile ambacho tayari kiko katika amri hiyo. Nadhani hii inadhihirika, kwa mfano, unapoangalia Amri Kumi, amri ya kumi, "Usitamani." Hiyo ni amri inayoshughulikia moyo na dhambi za moyo. Na hiyo, nadhani, imekusudiwa kama ufunguo wa Amri Kumi zote, kwamba tusielewe amri za Amri Kumi kuwa zinashughulikia tu tabia za nje bali pia matendo ya moyo, dhambi za moyo, mitazamo ya moyo iliyo chini ya tabia hizo. Kwa hivyo, Yesu anachofanya katika Mahubiri ya Mlimani ni kurejesha na kueleza Sheria katika nia yake kamili, hata anapofagia mbali rushwa zilizokuja pamoja katika historia, historia ya kusoma amri hizo katika maisha ya watu wa Mungu. Kwa hivyo, Yesu anasimama, anatupa nia ya kweli ya Sheria na anatuelea Sheria katika utimilifu wake.

— Dkt. Guy Waters

Kadiri tunavyozidi kujifunza Maandiko matakatifu, ndivyo tunavyozidi kuona kwamba yanajieleza yenyewe tena na tena. Manabii na waandishi wa Zaburi mara kwa mara walirejelea Sheria ya Musa. Yesu aliendelea kurejelea Agano la Kale. Na waandishi wa Agano Jipya walifanya vivyo hivyo tena na tena. Nyakati nyingine, tunaweza kuwa na ugumu kuelewa jinsi waandishi wa Biblia walivyofikia hitimisho lao. Lakini katika kila kisa, maelezo ya Biblia yanathibitisha sehemu nyingine za Biblia kwa kuzirudia, kwa kuzifafanua na hata kwa kupanua maana yake ya asili.

Na walifanya haya yote chini ya uvuvio wa Roho Mtakatifu. Na kwa sababu hii, tunapochunguza maana ya Maandiko, ni lazima tukiri na kujinyenyekeza kwa sehemu zote ambapo Maandiko yanajieleza yenyewe.

Katika majadiliano yetu ya hadi sasa kuhusu thamani kamili ya Maandiko, tumeangalia maana asili na ufafanuzi wa Biblia. Kwa hivyo, sasa tuko tayari kuzingatia matumizi halali tunayoweza kupata kutoka katika maandishi ya Biblia.

MATUMIZI HALALI

Tutatafsiri matumizi halali kama:

Athari za kiakili, kitabia, na kihisia ambazo maana halisi na ufafanuzi wa kibiblia wa kifungu unapaswa kuwa nazo kwa wasikilizaji wake.

Maana halisi na ufafanuzi wa kibiblia vimevuviwa, na vina mamlaka kamili juu ya waumini wote katika kila kizazi. Ndiyo maana matumizi yote halali ya Maandiko lazima yatokane na yawe thabiti na maana halisi na ufafanuzi wa Biblia. Lakini matumizi yetu hayajavuviwa na Mungu. Tunafanya makosa, na matumizi yetu daima yanakabiliwa na marekebisho na uboreshaji. Hata hivyo, kwa kiwango ambacho matumizi yetu ni kweli kwa Maandiko, ni sehemu ya kusudi la Mungu la matumizi ya Biblia, na kwa hivyo ni sehemu ya thamani kamili ya Biblia.

London Baptist Confession of Faith ya mwaka 1689, muhtasari maarufu wa Kiprotestanti wa mafundisho ya kibiblia, inaeleza wazo hili katika sura yake ya 1, sehemu ya 10:

Jaji mkuu, ambaye kwa yeye mabishano yote ya dini yataamuliwa, na amri zote za mabaraza, maoni ya waandishi wa zamani, mafundisho ya wanadamu, na roho za kibinafsi, zitachunguzwa, na ambaye katika hukumu yake tunapaswa kutulia, hawezi kuwa mwingine isipokuwa Maandiko Matakatifu yaliyotolewa na Roho.

Makanisa ya Kiprotestanti karibu kwa ujumla yanakiri kwamba tafsiri na matumizi ya Biblia na wanadamu yanaweza kukosewa. Kwa hivyo, ingawa mamlaka za kibinadamu ni halali, haziwezi kamwe kuwa waamuzi wa mwisho wa ukweli. Na ingawa matumizi ya Maandiko katika maisha yetu ni muhimu, hatupaswi kamwe kuyatendea matumizi yetu kana kwamba hayana makosa kama Biblia.

Tunapohubiri, kuna ufafanuzi na matumizi. Maana ya Neno la Mungu inapaswa kuwa moja, maana ya andiko inapaswa kuwa moja, na inapaswa kuwa ileile katika karne zote. Lakini baadaye, inapokuja suala la kuona andiko katika muktadha, linaweza kuwa na matumizi tofauti kwa jana na leo; siyo tofauti ya kiwango. Ni tofauti rahisi ya matumizi.

— Dkt. Miguel Nunez, translation

Kunaweza kuwa na tafsiri moja tu ya Maandiko Matakatifu. Tunaweza kupata matumizi mengi kutokana na tafsiri hiyo moja, lakini matumizi

hayo lazima yabaki kweli kwenye tafsiri. Ni lazima daima tujitahidi kufafanua Neno la Mungu, kutoa maana iliyokusudiwa na Mungu ya kifungu hicho mahususi au mstari huo mahususi, au tutaishia na eisegesis, ambapo tunaingiza au kuweka maoni yetu wenyewe na tafsiri zetu wenyewe, mawazo yetu wenyewe juu ya kile yanachoweza kumaanisha. Kutokana na hilo unaweza kupata matumizi mabaya sana, ambayo yanaweza kuleta madhara kwa watu unaoweza kuwa unawafundisha au kuwahubiria… Na hivyo basi tafsiri lazima iwe kweli kwa matumizi; matumizi lazima yawe kweli kwa tafsiri.

— Rev. Thad James, Jr.

Tukikumbuka kuwa matumizi halali ni sehemu ya thamani kamili ya Maandiko Matakatifu, hebu tuone jinsi mapokeo mengine ya Kiprotestanti, yanayowakilishwa na Katekisimu ya Heidelberg, yalivyotumia amri dhidi ya mauaji. Katekisimu hii iliandikwa Ulaya katika karne ya kumi na sita ili kutoa muhtasari muhimu lakini usio kamilifu wa mafundisho ya Maandiko. Swali namba 105 la Katekisimu ya Heidelberg linauliza:

Mapenzi ya Mungu kwako ni yapi katika amri ya sita?

Na Katekisimu inajibu:

Sipaswi kumdharau, kumtukana, kumchukia, au kumuua jirani yangu, si kwa mawazo yangu, maneno yangu, sura yangu au ishara, na bila shaka si kwa matendo halisi, na sipaswi kushiriki katika hili kwa wengine; badala yake, napaswa kuondoa tamaa zote za kulipiza kisasi. Sipaswi kujidhuru au kujiweka hatarini mimi mwenyewe pia.

Katekisimu inatafsiri amri dhidi ya mauaji kwa kuzingatia maelezo mengi ya kibiblia, ikiwemo maelezo ya Yesu katika Mathayo 5 pamoja na mafundisho ya Paulo kuhusu kulipiza kisasi katika Warumi 12.

Kama tunavyoona, thamani kamili ya amri rahisi "usiiue" inaweza kuwa ngumu sana na yenye pande nyingi. Kwa kumfuata Yesu na Paulo, waandishi wa Katekisimu ya Heidelberg walitumia kihalali amri hii si tu kwa kuchukua maisha ya mwanadamu isivyo haki, bali pia kwa yote yanayofanana na mauaji kwa aina yake ikiwa si kwa kiwango chake, kama vile chuki na matusi. Matumizi kama haya yanatokana na maana halisi ya marufuku dhidi ya mauaji, pamoja na maelezo yake ya kibiblia, na yanafaa katika hali zetu za kisasa. Kwa sababu hizi, ni sehemu ya thamani kamili ya amri dhidi ya mauaji.

Ikiwa utauliza swali, "Je, ni zipi njia halali za kutumia amri ya 'Usiue'?" ni wazi kabisa inamaanisha kwamba hatupaswi kuua watu. Lakini haitoshi kudhani kuwa hivyo ndivyo pekee amri hiyo inasema. Yesu mwenyewe alisema katika Mahubiri ya Mlimani kwamba ikiwa una hasira na ndugu yako, basi umefanya mauaji. Na angeendelea kututia moyo kuona kwamba hasira yetu na kutoridhika kwetu na watu kunavunja amri hiyo. Hivyo basi, katika kuitumia kwa leo, nadhani ni umuhimu kuwasaidia watu kuona kwamba Amri Kumi bado zina umuhimu mkubwa kwa sababu zinaelewesha athari ya kukosa kumtii

Mungu, na pia zinatufanya tuthamini kwamba hata matendo yetu madogo, kama tunavyoyaona, iwe ni tamaa, au hasira, au hisia na tamaa nyinginezo, kwa kweli zina uwezo wa kwenda mbali zaidi ikiwa Mungu hatazishughulikia katika kiini cha moyo. Hivyo basi, matumizi ya maandishi hayo ya kibiblia yanapaswa kuwasaidia watu kuona jinsi wanavyokatilia mbali matatizo yanayoweza kuwa mabaya zaidi. Na kwa kweli, matatizo hata katika kiwango kidogo, Yesu anasema katika Mahubiri ya Mlimani, bado ni makubwa.

— Dkt. Simon Vibert

Katika Mahubiri ya Mlimani, Yesu anatupa mafundisho yake yenye mamlaka juu ya Sheria, na mojawapo ya mambo anayofanya ni kuchukua amri na kuzishusha kwenye kiwango cha undani wa moyo, kama ilivyokuwa. Na hivyo anaposema, "Mmesikia imesemwa ‘usiuue,’" hiyo inabaki kuwa kweli. Lakini Yesu anaenda mbali zaidi na kutuonyesha nia halisi ya sheria. Anatuambia kwamba si tu hatupaswi kuua, bali hata hatupaswi kusema maneno ya kuua, maneno ambayo yanaweza kuwa ya chuki, maneno ambayo yanaweza kuwa sawa na kusema, "Wewe mpumbavu." Au, hatupaswi kumchukia ndugu yetu. Na anatuonyesha, kwa maneno mengine, kwamba Sheria katika Kutoka, katika Amri Kumi, si tu kuhusu kutofanya jambo fulani. Anatuonyesha kuna nia ya kina tunapaswa kuelewa tunaposoma sheria hizi. Na hivyo njia ya kuelewa sheria hizi si tu kizuizi tupu bali pia ni amri chanya. Si tu "usiuue," bali "tetea maisha"… Na hivyo Yesu anapogawanya sehemu muhimu za Agano la Kale, anazifupisha katika mambo mawili: Kumpenda Mungu kwa moyo wetu wote na kumpenda jirani yetu kama nafsi yetu. Ni amri chanya ya kupenda ambayo ndiyo nia halisi ya Sheria.

— Dkt. Brandon Crowe

Katika ulimwengu wa kisasa, Wakristo wanapaswa kufanya maamuzi kuhusu masuala mbalimbali yanayohusiana na marufuku ya Biblia dhidi ya mauaji. Tunapaswa kushughulikia utoaji mimba, euthanasia (kifo kisicho na maumivu), kujiua, vita, umaskini uliokithiri na vitisho vingine vingi kwa maisha na heshima ya binadamu. Katika kila kisa, amri dhidi ya mauaji inatuwekea majukumu. Na moja ya kazi zetu kama wafasiri wa Maandiko ni kubaini ni majukumu gani hayo. Tunapofanya hivyo, tunafunua kikamilifu zaidi maana halisi ya amri hiyo.

HITIMISHO

Katika somo hili linalohusu uchangamano wa maana tumeshughulikia historia ya kuangalia maana halisi ya Maandiko kama maana yake moja tu, ya kisarufi-kihistoria. Tumezieleza thamani kamili ya maandishi ya Biblia kwa kuzingatia maana yake asilia, ufafanuzi wa kibiblia, na matumizi halali.

Kama tulivyoona katika somo hili, kuna maana moja changamano ya asili kwa kila kifungu cha Biblia. Na ni changamano sana hivi kwamba inagusa dhana, tabia, na hisia za

wasikilizaji wa asili kwa njia nyingi tofauti. Lakini zaidi ya hili, kuna muhtasari mwingi wa sehemu unaoweza kutolewa kutokana na maana hii changamano ya asili. Maana asili inatoa mfumo usio na makosa, msingi wa uelewa wetu. Lakini ili kupata ufahamu wa thamani kamili ya Maandiko, pia tunapaswa kutafuta mwongozo katika ufafanuzi wa kibiblia na pia tunapaswa kufanya matumizi mengi halali katika ulimwengu wetu leo.

WACHANGIAJI

Dkt. Bruce Baugus ni Profesa Mshiriki wa Falsafa na Theolojia katika Seminari ya Theolojia ya Reformed.

Dkt. Darrell L. Bock ni Mkurugenzi Mtendaji wa Ushiriki wa Kitamaduni na Profesa Mwandamizi wa Utafiti wa Mafunzo ya Agano Jipya katika Seminari ya Theolojia ya Dallas.

Dkt. Brandon D. Crowe ni Profesa Msaidizi wa Agano Jipya katika Seminari ya Theolojia ya Westminster.

Mchungaji Thaddeus J. James, Mdogo ni Makamu wa Rais wa Masuala ya Taaluma katika Seminari ya Theolojia ya Birmingham.

Dkt. Craig S. Keener ni Mwenyekiti wa F.M. na Ada Thompson wa Mafunzo ya Biblia katika Seminari ya Theolojia ya Asbury.

Dkt. Miguel Núñez ni Mchungaji Mwandamizi wa Kanisa la Kimataifa la Baptist huko Santo Domingo, Jamhuri ya Dominika na Rais wa Wizara ya Uadilifu na Hekima.

Dkt. John Oswalt ni Profesa Mtembezi Maarufu wa Agano la Kale katika Seminari ya Theolojia ya Asbury.

Dkt. Robert L. Plummer ni Profesa Mshiriki wa Ufafanuzi wa Agano Jipya katika Seminari ya Theolojia ya Southern Baptist.

Dkt. James D. Smith III ni Profesa Mshiriki wa Historia ya Kanisa katika Seminari ya Bethel, San Diego, na Profesa Msaidizi wa Dini katika Chuo Kikuu cha San Diego.

Mchungaji Dkt. Simon Vibert ni Mchungaji Mwandamizi wa Christ Church Virginia Water, Uingereza, na aliyekuwa Makamu Mkuu na Mkurugenzi wa Shule ya Mahubiri katika Wycliffe Hall, Oxford.

Dkt. Brian J. Vickers ni Profesa Mshiriki wa Ufafanuzi wa Agano Jipya katika Seminari ya Theolojia ya Southern Baptist na Mhariri Msaidizi wa Jarida la Theolojia la Southern Baptist.

Dkt. Carey Vinzant ni Profesa Msaidizi wa Theolojia ya Utaratibu katika Seminari ya Kibiblia ya Wesley.

Dkt. Guy Waters ni Profesa wa Agano Jipya katika Seminari ya Theolojia ya Reformed.

FAHARASA

Allegorical sense – Njia ya kutafsiri Maandiko Matakatifu inayochukulia watu, mahali, vitu, na matukio kama ishara au sitiari za kweli za kiroho.

Anagogical sense – Njia ya kutafsiri Maandiko Matakatifu inayozingatia kile ambacho maandishi yanasema kuhusu eskatoni au siku za mwisho.

Aquinas, Thomas – (Takriban 1225-1274) Mwanatheolojia wa Italia na mtawa wa Dominika aliyeandika Summa Theologica.

Bernard wa Clairvaux – (1090-1153) Mtawa na mwanatheolojia mashuhuri wa Ufaransa aliyepinga theolojia kama mradi wa kiakili pekee na kukuza tafsiri bunifu za vifungu zilizotengwa na maana halisi.

Biblical elaborations – Mahali ambapo sehemu moja ya Maandiko hutoa maoni moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja kuhusu kipengele cha maana ya kifungu kingine cha Maandiko.

Cassian, John – (Takriban 360 - Takriban 435) Mtawa na mwanatheolojia wa zama za kati aliyefanya maarufu njia ya tafsiri ya Biblia inayojulikana kama quadriga.

Eschatological – Kuhusiana na somo au fundisho la siku za mwisho.

Full value – Umuhimu kamili wa maandishi, unaojumuisha maana yake asilia, ufafanuzi wake wa kibiblia, na matumizi yake halali.

Grammatico-historical method – Njia ya hermeneutiki inayochunguza Maandiko katika lugha zake asilia na kwa kuzingatia mazingira yake asilia.

Heidelberg Catechism – Imani ya Kiprotestanti ya karne ya kumi na sita iliyoandikwa ili kutoa muhtasari wa pamoja wa mafundisho ya Maandiko.

Hermeneutics – Uchunguzi wa kutafsiri maana na umuhimu wa Maandiko.

Legitimate applications – Athari za kiakili, kitabia, na kihisia ambazo maana asilia na ufafanuzi wa kibiblia wa kifungu unapaswa kuwa nao kwa hadhira zao.

Literal sense – Neno linalorejelea maana asilia au grammatico-historical ya kifungu cha kibiblia; maana rahisi au ya kawaida ya maandishi.

London Baptist Confession – Muhtasari wa Kiprotestanti wa fundisho la kibiblia kwa Wabaptisti wa Kikalvini, ulichapishwa mara ya kwanza mnamo 1644; Usiri wa Pili wa London ulichapishwa mnamo 1677 na kuchapishwa tena mnamo 1689.

Luther, Martin – (1483-1546) Mtawa wa Kijerumani wa karne ya kumi na sita na mrekebishaji wa Kiprotestanti aliyeanzisha Matengenezo alipobandika Misemo Yake 95 kwenye mlango wa kanisa la Wittenberg mnamo 1517.

Neo-Platonism – Shule ya kifalsafa iliyokita mizizi katika Plato; iliyoanzishwa na Plotinus (205-270 BK); fundisho la kimaelekeo, la kiroho likikaribia fumbo; lilifundisha kwamba kuwepo kote hutokana na "Mmoja," "Mkuu kabisa."

Origen – (Takriban 185-254) Mwanatheolojia wa Kikristo wa awali kutoka Aleksandria; kazi zake ni pamoja na: On First Principles, ambamo alitetea Maandiko kama mamlaka yetu ya mwisho kwa fundisho la Kikristo, na Hexapla, utafiti wa kulinganisha wa tafsiri mbalimbali za Agano la Kale.

Original meaning – Dhana, tabia, na hisia ambazo waandishi wa Maandiko, wa kimungu na wa kibinadamu, kwa pamoja walikusudia hati iwasilishe kwa hadhira yake ya kwanza.

Philo wa Aleksandria – (Takriban 20 KK - Takriban 50 BK) Mwanafalsafa na mwandishi wa Kiyahudi wa Hellenistic; anachukuliwa kuwa mwanzilishi wa njia ya allegorical ya kutafsiri Maandiko.

Quadriga – Njia ya tafsiri ya Maandiko ambayo ilichukulia kifungu cha kibiblia kuwa na maana nne tofauti.

Renaissance – Kipindi cha “kuzaliwa upya” kati ya zama za kati na zama za kisasa (kutoka karne ya 14 hadi ya 17) kilichochochea upya shauku katika fasihi ya kale ya Kirumi na Kigiriki, sanaa, na utamaduni.

Sensus literalis – Maneno ya Kilatini yanayomaanisha "maana halisi"; hurejelea maana asilia au halisi ya kifungu cha kibiblia.

Sensus plenior – Maneno ya Kilatini yanayomaanisha "maana kamili" au "thamani kamili"; hutumiwa kurejelea umuhimu kamili wa maandishi, unaojumuisha maana yake asilia, ufafanuzi wake wote wa kibiblia, na matumizi yake yote halali.

Tropological sense – Njia ya kutafsiri Maandiko inayozingatia masuala ya kimaadili au kimaadili ya maandishi.