HGB-10 Utamaduni wa Kikristo na Matumizi ya Kisasa

Elimu ya Biblia. Kwa Ajili ya Ulimwengu. Bila Malipo.

Lengo letu ni kutoa elimu ya Kikristo pasipo malipo kwa maelfu ya wachungaji na viongozi wa taasisi za Kikristo ulimwenguni kote. Mafunzo haya ni mahsusi kwa wachungaji ambao hawajapata mafunzo ya kutosha ya neno la Mungu yanayoendana na utumishi wao. Tunalifikia lengo hili kwa kuzalisha na kusambaza ulimwenguni kote mtaala wa seminari kwa njia mbalimbali za kimawasiliano kwa lugha ya Kiingereza, Kiarabu, Kimandarini, Kirusi, na Kihispania. Mtaala wetu unaendelea kutafasiriwa katika lugha nyingi mbalimbali kupitia washirika wetu katika huduma hii. Mtaala wetu unajumuisha picha za video, maelekezo yaliyochapishwa/nukuu, ambayo yote yanapatikana kwenye intaneti. Mtaala huu umeandaliwa ili uweze kutumiwa katika mashule, vikundi, na watu binafsi, kwa njia zote mbili; njia ya mtandao na katika jumuiya ndogondogo za kujifunza Neno la Mungu.

Kwa miaka mingi, tumeandaa masomo na maudhui ya kiwango cha juu sana na kuyatoa kwa njia rahisi na kupunguza gharama za masomo. Waandishi na wahariri wetu ni wabobezi katika Theolojia. Pamoja na ukweli huo, wao pia ni wazungumzaji wa lugha husika. Masomo yetu yameandaliwa na wanazuoni waliobobea katika Theolojia, wakufunzi wa seminari, na wachungaji wa makanisa kutoka sehemu mbalimbali ulimwenguni. Pamoja na hayo, wabunifu wetu wa picha, wachoraji wa vielelezo na wazalishaji wa Makala wanafanya kazi zao kwa viwango vya juu sana.

UTANGULIZI …..............................................................................................................1

MISINGI …….................................................................................................................2

Umuhimu …...................................................................................................................2

Mawazo Kinzani ...........................................................................................................4

Aina Mbalimbali ...........................................................................................................6

MAENDELEO ……...........................................................................................................8

Umuhimu ......................................................................................................................8

Mawazo Kinzani ..........................................................................................................9

Aina Mbalimbali .........................................................................................................11

MATUMIZI …….............................................................................................................12

Umuhimu ...................................................................................................................13

Mawazo Kinzani ........................................................................................................14

Aina Mbalimbali ........................................................................................................15

HITIMISHO …................................................................................................................17

WACHANGIAJI .............................................................................................................19

FAHARASA ....................................................................................................................20

Alitupatia Maandiko Matakatifu:

Misingi ya Ufafanuzi

Somo la Kumi

Utamaduni wa Kibiblia na Matumizi ya Kisasa

UTANGULIZI

Wakati mmoja au mwingine, kila mwalimu wa Biblia amesikia mtu akiuliza, “Je, sehemu hii ya Biblia si ya kitamaduni tu?” Kwa kawaida wanachomaanisha ni kwamba baadhi ya sehemu za Maandiko zimetiwa mizizi sana katika tamaduni za kale za nyakati za kibiblia kiasi kwamba haziwezi kutumika kwetu leo. Kwa hiyo, Wakristo mara nyingi hutumia muda mwingi kujaribu kutofautisha kati ya vifungu vya Biblia “vya kitamaduni” na vifungu vinavyotumika katika maisha ya kisasa.

Katika somo hili, tutatoa mtazamo tofauti. Badala ya kushughulikia sehemu za Maandiko kama za kitamaduni au zinazotumika, tutaona kwamba kila sehemu ya Biblia ni ya kitamaduni na inatumika. Biblia nzima inaonyesha muktadha wa kitamaduni wa kale, lakini bado ni Neno la Mungu la kutumika kwa namna moja au nyingine kwa kila mtu, bila kujali sisi ni nani, au tunaishi wapi au lini.

Hili ni somo la kumi katika mfululizo wetu wa “Alitupa Maandiko: Misingi ya Tafsiri,” na tumelipa jina “Utamaduni wa Biblia na Matumizi ya Kisasa.” Katika somo hili, tutaona jinsi vipimo vya kitamaduni vya Maandiko vinavyopaswa kuathiri matumizi yetu ya Biblia kwa ulimwengu wa kisasa.

Kama tulivyosema katika masomo ya awali, tunapotumia vifungu vya Biblia katika siku zetu, ni lazima tuzingatie umbali wa kimaadili, kitamaduni na kibinafsi kati ya wasikilizaji wa awali wa Maandiko na wasikilizaji wa kisasa. Ingawa mambo haya matatu hayawezi kutenganishwa kabisa kutoka kwa kila mmoja, tutazingatia hasa masuala ya kitamaduni yanayoingia tunapohama kutoka kwa maana halisi ya Maandiko hadi matumizi ya kisasa.

Kuna njia nyingi za kufafanua utamaduni. Lakini tukifuata mitazamo ambayo kwa kawaida huonekana katika sosholojia na anthropolojia ya kisasa, tutafafanua utamaduni kama:

Mifumo inayounganisha ya dhana, tabia na hisia zinazobainisha jamii

Kama ufafanuzi huu unavyopendekeza, tamaduni zinajumuisha wigo wa mifumo inayounganisha kama vile lugha, sanaa, ibada, teknolojia, uhusiano wa kibinafsi na mamlaka ya kijamii. Na mifumo hii inayounganisha inajumuisha dhana, tabia na hisia zilizoshirikiwa - tunachoamini, tunachofanya na tunachohisi. Kwa hiyo, tunapozungumza juu ya tamaduni, tunazingatia jinsi sifa hizi zinavyobainisha jamii - iwe ni familia, kabila, shirika la kijamii, chama cha kidini, taifa, au hata wanadamu wote.

Somo hili litazingatia vipimo vitatu vya utamaduni wa kibiblia na matumizi ya kisasa: kwanza, tutachunguza misingi ya kibiblia ya utamaduni inayopatikana katika sura za kwanza za Biblia. Pili, tutafuatilia maendeleo kadhaa ya kibiblia ya utamaduni yaliyotokea katika Agano la Kale na Jipya. Na tatu, tutaona jinsi mambo haya ya kitamaduni ya Biblia yanavyopaswa kuathiri matumizi yetu ya kisasa ya Maandiko. Hebu tuangalie kwanza misingi ya kibiblia ya utamaduni.

MISINGI

Tunapoangalia misingi ya Kibiblia ya utamaduni, tutaanza kwa kuchunguza Mwanzo 1–11. Kwanza, tutaona jinsi sura hizi zinavyoanzisha umuhimu wa utamaduni. Pili, tutazingatia jinsi zinavyoanzisha mitazamo miwili tofauti ya kitamaduni inayopingana. Na tatu, tutagundua jinsi sura za kwanza za Maandiko zinavyotayarisha mazingira kwa utofauti wa kitamaduni miongoni mwa watumishi waaminifu wa Mungu. Tuanze na umuhimu wa utamaduni.

UMUHIMU

Sura kumi na moja za kwanza za Mwanzo zinahusu historia yote ya ulimwengu tangu uumbaji hadi siku za Ibrahimu. Ni muhimu sana katika somo letu kwa sababu zinaweka bayana mifumo bora ya Mungu kwa ulimwengu na utamaduni wa kibinadamu. Kwa njia hii, zinaongoza usomaji wetu sio tu wa Mwanzo wote, bali pia wa Maandiko Matakatifu yote.

Misingi ya utamaduni kwanza inaonekana katika Mwanzo 1:28, kifungu ambacho mara nyingi huitwa "agizo la kitamaduni." Hapa, Mungu aliwaambia wanadamu:

Zaeni, mkaongezeke; mkaijaze nchi, na kuitiisha; mkatawale samaki wa baharini, na ndege wa angani, na kila kiumbe chenye uhai kitambacho juu ya nchi (Mwanzo 1:28).

Ili kuelewa na kutumia umuhimu wa agizo la kitamaduni, tunahitaji kukumbuka kitu tulichokiona katika masomo ya awali. Lengo kuu la Mungu kwa historia daima imekuwa kuujaza ulimwengu na utukufu wake unaoonekana ili kila kiumbe kimwabudu milele. Na baada ya Mungu kuweka utaratibu wa awali wa uumbaji, agizo la kitamaduni lilionyesha kwamba jukumu la wanadamu lilikuwa kuendeleza uumbaji zaidi katika maandalizi ya udhihirisho wa mwisho wa utukufu wa Mungu.

Mungu aliwapa wanadamu agizo la kitamaduni kwa maneno rahisi kabisa ili ulimwengu, yaani uumbaji, ujazwe na utukufu wake. Tunaona picha ya uumbaji kama ujenzi wa nyumba, au hekalu la kale. Na hekalu linapojengwa, mungu aliyeliamuru huishi ndani yake. Hivyo basi, mtazamo wa Biblia kuhusu uumbaji ni kwamba dunia nzima ilifanywa kuwa makao ya Mungu, patakatifu. Lakini badala ya sanamu inayomwakilisha Mungu, sanamu ya ndege au simba au kitu kama hicho kuwekwa katika hekalu hilo Mungu aliwaweka mwanaume na mwanamke kama wawakilishi wake. Na kwa kutoa agizo la kitamaduni, Mungu alikuwa akisema, "Nendeni mkaongeze mfano wangu, jaza dunia, kisha iwekeni chini ya utawala wenu, tumieni mamlaka juu yake kama kuhani." Hivyo basi, agizo la kitamaduni lilikuwa ili wawakilishi wa Mungu waende wakatumie utawala wa Mungu juu ya ulimwengu ulioumbwa ili dunia iwe makao ya Mungu aliyeiumba, kama vile chumba chake cha kifalme cha mbinguni, ambacho tunaona vielelezo vyake katika sehemu kama Isaya 6, dunia ilipaswa kuwa hivyo hivyo. Na kwa hivyo, si jambo jipya, kwa mfano, kwa Agano la Kale kutuambia kwamba dunia itajaa utukufu wa Bwana kama maji yafunikavyo bahari, kwa sababu huo ulikuwa mpango wa awali wa Mungu.

— Rev. Mike Glodo

Katika Mwanzo 1, mwanzoni kabisa mwa Biblia, kabla ya Anguko, Mungu aliwapa Adamu na Hawa agizo muhimu sana au maelekezo muhimu – ambayo tungeweza kuiita mtazamo wa ulimwengu – nalo ni kuchukua uzuri, utaratibu na ubora wa Bustani na kuueneza ulimwenguni kote. Na hadithi ya Biblia inahusu sana Anguko na kushindwa kutekeleza agizo hilo, kisha kuanzishwa upya kwa agizo hilohilo kupitia Adamu wa pili na bibi yake, kanisa, yaani Yesu Kristo. Hivyo basi, agizo hilo la kitamaduni, agizo hilo la uumbaji, amri hiyo ya asili kutoka Mwanzo 1, kwa kweli ndio kiini cha ujumbe wa Biblia, na, ningependa kusema, ndicho hasa ukombozi unahusu. Msomi mmoja ameuita ukombozi “uumbaji uliorejeshwa.” Na nadhani hilo ni wazo zuri. Ni ufahamu mzuri na mpana wa kile Biblia inachohusu. Mara nyingi nimeelezea ujumbe wa Biblia kama Mungu anavyorejesha utawala wake, au ufalme wake, kutoka mbinguni hadi duniani, kutoka uumbaji hadi uumbaji mpya. Na hili linahusu nyanja hizi mbili, hizi pande mbili, za Mungu anayeleta hali halisi za mbinguni ili ziwe hali halisi za kidunia kikamilifu, na pia kutoa hisia ya muda ya Mungu akifanya kazi kutoka uumbaji hadi lengo la mwisho la uumbaji mpya. Na kiini cha hilo ni wazo kwamba Mungu anaeneza uzuri wake, ubora wake, au kutumia lugha ya kibiblia zaidi, “utukufu wake” duniani kote. Na hilo ndilo wito wa wanadamu wote kama watu binafsi pamoja na wanadamu waliokombolewa katika kanisa la Mungu.

— Dkt. Jonathan T. Pennington

Hiki tunaweza kukiona katika Mwanzo 1:26, ambapo Mungu alisema, “Na tumfanye mtu kwa mfano wetu.” Katika ulimwengu wa kale, wafalme wa mataifa waliitwa mifano ya mungu, kwa sehemu kwa sababu jukumu lao la kifalme lilikuwa kuamua mapenzi ya miungu yao na kujenga tamaduni zao ipasavyo. Kwa mtazamo huu, sura za kwanza za Mwanzo zinaweka wazi kwamba wanadamu wote waliumbwa ili kutekeleza huduma hii ya kifalme ya kitamaduni ili kuendeleza mapenzi ya Mungu duniani.

Aidha, Mwanzo 2 inaeleza kwamba kila maendeleo ya kitamaduni yanayopatana na mapenzi ya Mungu ni huduma takatifu ya kikuhani kwa Mungu. Katika mstari wa 15 tunajifunza kwamba Mungu aliwaweka Adamu na Hawa katika bustani yake takatifu “kuilima na kuitunza.” Maneno haya ni mchanganyiko usio wa kawaida wa vitenzi viwili vya Kiebrania: avad, ambacho kwa kawaida hutafsiriwa “kufanya kazi” au “kuchapa kazi,” na shamar, ambacho kwa kawaida hutafsiriwa “kutunza” au “kulinda.” Musa alitumia maneno haya pamoja mara moja tu katika Hesabu 3:8 alipoelezea huduma ya makuhani wa Walawi mbele ya uwepo mtukufu wa Mungu katika Maskani.

Kwa hivyo, kwa kweli, sura za ufunguzi za Mwanzo zinaweka msingi wa mtazamo wa kibiblia kwamba utamaduni si kipimo kidogo cha kuwepo kwetu. Badala yake, ni huduma yetu ya kifalme na kikuhani kwa Mungu. Mungu ametuagiza kuijaza, kuiendeleza, kuipanga, kuipamba, na kuitakasa dunia katika maandalizi ya udhihirisho wa mwisho wa utukufu wake unaoonekana.

Ili kuelewa ni kwa nini Mungu alimpa mwanadamu mamlaka ya kitamaduni, ni muhimu kukumbuka kwamba mwanadamu aliumbwa

kwa namna ya pekee kabisa kwa sura yake. Kwa hiyo, kuna kipengele cha kimuundo katika taswira ya Mungu sisi tu tumeumbwa kwa sura

ya Mungu. Lakini pia kuna kipengele cha kiutendaji: kwamba tunaonyesha na kudhihirisha utukufu wa Mungu kwa njia yetu ya kipekee inayotufaa sisi kama wanadamu, kwa jinsi tunavyotekeleza na kuakisi utukufu wake kupitia kazi tunayoifanya. Kwa hivyo, tunapofikiria kuhusu mamlaka ya kitamaduni, tuna jukumu la kuijaza dunia na kuitiisha, kuifanya dunia iwe kama Edeni, kama Bustani, na kadhalika. Lakini pia tuijaze, tuiongeze idadi ya watu. Wazo kuu ni kwamba tunapaswa kutekeleza mamlaka ya kitamaduni ili kusambaza utukufu wa Mungu unaodhihirishwa kipekee katika sura yake ya kimungu katika umbo la kibinadamu hadi miisho ya dunia, kwa utukufu wake mwenyewe.

— Dkt. Bruce Baugus

Haya, kwa kuwa tumeona misingi ya Kibiblia ya umuhimu wa utamaduni, tunapaswa kuchunguza suala la pili: misingi ya Kibiblia ya mawazo makuu mawili yanayopingana ya kitamaduni yaliyofuatwa na wanadamu katika historia yote.

MAWAZO KINZANI

Tunaposafiri kwenda sehemu mbalimbali za dunia, tunapaswa kukumbuka kwamba kuna nafasi kubwa kwa watu kufanya mambo kwa njia tofauti. Si lazima sote tuendeshe magari upande mmoja wa barabara, tuseme lugha moja, au tuvae nguo za aina moja. Hata hivyo, sura za kwanza za Mwanzo zinaweka wazi kwamba utamaduni hauwezi kamwe kuwa batili kimaadili. Badala yake, kwa namna moja au nyingine, kila maendeleo ya kila utamaduni humchukiza au kumpendeza Mungu jinsi unavyoonyesha moja ya mawazo mawili pinzani ya kitamaduni.

Waandishi wa Biblia walifahamu vyema kwamba wanadamu waliendeleza utamaduni kwa njia nyingi. Lakini kwa maoni yao, tamaduni zote ziliangukia katika makundi mawili makuu: mifumo ya kitamaduni iliyomtumikia Mungu na mifumo ya kitamaduni iliyompinga.

Kama tutakavyoona baadaye, tofauti hizi za kitamaduni zinakuwa muhimu sana tunapoutumia Biblia leo. Lakini kwa sasa, hebu tuchunguze jinsi mgawanyiko huu ulivyoanzishwa kwanza katika sura za mwanzo za Biblia.

Katika Mwanzo 3, Adamu na Hawa walishindwa katika jaribio lao la uaminifu kwa Mungu kwa kula matunda ya Mti wa Ujuzi wa Mema na Mabaya. Baada ya hili, Mungu alifunua kwamba anguko lao katika dhambi lingewaongoza wanadamu kufuata njia mbili tofauti za kitamaduni. Sikiliza jinsi Mungu alivyoelezea harakati hizi mbili za kitamaduni katika Mwanzo 3:15 alipomwambia Nyoka:

Nitaweka uadui kati yako na huyo mwanamke, na kati ya uzao wako na uzao wake; yeye atakuvunja kichwa, nawe utamchubua kisigino (Mwanzo 3:15).

Kwa kifupi, "mwanamke" aliyetajwa hapa ni Hawa, mwanamke wa kwanza aliyeumbwa na Mungu, na Nyoka ni Shetani. Kifungu hiki kinaanzisha mgawanyiko ambao umeweka alama kwa utamaduni wa binadamu katika historia yote. Uzao wa mwanamke umetafuta kumtumikia Mungu kwa uaminifu. Na uzao wa Nyoka umetafuta kumpinga. Na

mgawanyiko huu utaendelea kuonyesha utamaduni wa binadamu mpaka Kristo, uzao mkuu wa Hawa, atakaporudi kukamilisha ushindi wake wa mwisho juu ya Shetani.

Njia hizi mbili zinaonekana mara moja katika hadithi ya Kaini na Abeli katika Mwanzo 4. Karibu na mwisho wa sura ya 4, tunaona jinsi Kaini na wazao wake walivyomwishi kama uzao wa Nyoka. Waliunda tamaduni zenye ustaarabu mkubwa, lakini kwa nia ya kupinga mapenzi ya Mungu na kubadilishana asili yao ya kimwili na Yule Mwovu kama baba yao wa kiroho.

Lakini katika Mwanzo 5 tunapata rekodi ya wazao wa Sethi ambao waliendeleza utamaduni kama uzao wa mwanamke. Waliunda familia na makabila. Waliendeleza mazoea ya kidini na lugha. Hawakuwa wakamilifu, lakini walifanya wawezavyo kuanzisha mifumo ya kitamaduni iliyomtumikia na kumtukuza Mungu. Kuanzia hatua hii na kuendelea, Maandiko yanaendelea kutofautisha mawazo haya mawili pinzani ya kitamaduni.

Sasa, tunapaswa kuwa waangalifu hapa. Ili kutafsiri na kutumia Maandiko, pia tunapaswa kuona kwamba kulikuwa na kufanana nyingi kati ya njia hizi mbili za utamaduni wa binadamu. Mwanzo 4 na 5 zinaonyesha kwamba Kaini na Abeli wote walitafuta kuutawala asili. Wote waliendeleza jamii na mazoea ya kidini. Na, kama vile nasaba za Sethi na Kaini zinavyoonyesha, mistari yote miwili ilioana na kupata watoto. Iliwezekanaje kwa watu wanaofuata mawazo tofauti sana ya kitamaduni kuendeleza maonyesho kama hayo ya kitamaduni? Kutoka katika Maandiko mengine, tunajifunza kwamba kufanana huku kulionekana kwa sababu mbili.

Kwa upande mmoja, neema ya kawaida ya Mungu, huruma yake isiyo ya kuokoa kwa wanadamu, inamzuia Shetani na mielekeo ya dhambi ya wale wanaomfuata. Na matokeo yake, hata tamaduni mbaya zaidi ulimwenguni zimeonyesha kiwango fulani cha kufuata mapenzi ya Mungu. Kwa upande mwingine, dhambi inaendelea kuwapotosha wale wanaofuata njia za Mungu. Kwa hivyo, hata tamaduni takatifu zaidi ulimwenguni zimeshindwa kufuata kikamilifu mapenzi ya Mungu.

Tangu wakati wa Kaini na Abeli hadi siku zetu wenyewe, kumekuwa na tofauti na kufanana kati ya juhudi za kitamaduni za watumishi waaminifu wa Mungu na za wale wanaomwasi. Na tunapotafuta kutumia kifungu chochote cha Maandiko leo, ni muhimu kukumbuka tofauti hizi za kitamaduni.

Baada ya kuchunguza misingi ya kibiblia ya umuhimu wa utamaduni, na kuanzishwa kwa mawazo mawili pinzani ya kitamaduni, sasa tunaweza kugeukia jambo la tatu: idhini ya Mungu ya utofauti wa kitamaduni katika sura za mwanzo za Maandiko.

AINA MBALIMBALI

Ingawa sura za kwanza za kitabu cha Mwanzo zinashughulikia zaidi watu wachache binafsi na hivyo hazina mifano ya jamii zinazoonyesha tofauti za kitamaduni, Mungu aliweka msingi wa utofauti wa kitamaduni tangu mwanzo kabisa. Alifanya hivi kupitia jinsi alivyofunua mapenzi yake kwa watu binafsi katika historia ya awali ya mwanadamu.

Tunaweza kuelezea misingi ya utofauti wa kitamaduni kwa njia nyingi, lakini tutazingatia jinsi ulivyokua kupitia “ufunuo maalum” na kile tunachokiita “ufunuo wa jumla.”

“Ufunuo maalum” ni neno ambalo wanatheolojia wa jadi hutumia kueleza jinsi Mungu anavyojifunua yeye mwenyewe na mapenzi yake kwa watu wachache waliochaguliwa kupitia ndoto, maono, manabii, Maandiko Matakatifu, na njia zingine

zinazofanana na hizo. Kwa mfano, katika sura za mwanzo za Mwanzo, Mungu alijifunua mwenyewe kwa maneno kwa Adamu na Hawa, Kaini na Abeli, na Nuhu.

Kwa upande mwingine, “ufunuo wa jumla” unarejelea jinsi Mungu anavyojifunua yeye mwenyewe na mapenzi yake katika uumbaji wote, iwe ni kwa wanadamu tabia za kibinadamu, uwezo wa kimwili na kiroho, na sifa zingine au katika mazingira katika ulimwengu wa nje, unaoonekana. Tunaona hili katika vifungu kama Zaburi 19 na Warumi 1:18-20. Matumizi ya Mungu ya ufunuo maalum na wa jumla yanatusaidia kuelewa jinsi Mungu alivyoweka msingi wa utofauti wa kitamaduni kati ya watu wake.

Tunaona hili katika jinsi watu waaminifu wa Mungu walivyotii ufunuo maalum uleule kwa njia tofauti, hata kwa wakati mmoja, kwa sababu walikuwa watu tofauti wakikabiliwa na hali tofauti. Kwa mfano, Adamu na Hawa walipokea ufunuo maalum wa amri ya kitamaduni katika Mwanzo 1:28. Lakini Adamu na Hawa walikuwa na vipaji tofauti, haiba tofauti, uwezo tofauti wa kimwili na kadhalika. Pia walikabiliana na hali tofauti za kibinafsi. Kwa kiwango chochote tofauti hizi zilivyojitokeza kati yao, Adamu na Hawa walipaswa kutumia ufunuo maalum wa amri ya kitamaduni katika maisha yao kwa njia tofauti kwa wakati mmoja.

Kwa kuongezea, wanadamu mara nyingi walitumia ufunuo maalum uleule kwa njia mbalimbali kwa muda kutokana na mabadiliko yanayoendelea kwa watu na mazingira yanayohusika. Kama mfano mmoja tu, Mungu alipotoa amri ya kitamaduni kwa mara ya kwanza, dhambi ilikuwa bado haijaingia ulimwenguni. Lakini baada ya Adamu na Hawa kumuasi Mungu, wao na hali zao zilibadilika, na matokeo yake, jinsi walivyotii amri ya kitamaduni pia ilibadilika. Kwa kweli, ufunuo maalum katika Mwanzo 3 ulifunua jinsi maumivu na ubatili vingeathiri utimilifu wa amri ya kitamaduni kadiri muda na wanadamu walivyosonga mbele.

Tunaweza kuona kwamba aina zile zile za tofauti zinajitokeza tena na tena kadiri Mungu alivyoongeza ufunuo maalum mmoja baada ya mwingine kwa muda. Kwa kiwango fulani, kila ufunuo mpya maalum ulibadilisha mahitaji ya ufunuo wa awali. Kwa hivyo, kila mara Mungu alipotoa ufunuo mpya maalum, watu wake waaminifu walipaswa kujibu kwa kubadilisha jinsi walivyomtumikia wakati mmoja na kwa muda.

Tangu mwanzo kabisa, ufunuo maalum na wa jumla ulisababisha kila aina ya tofauti katika jinsi wanadamu wa awali walivyopaswa kumtumikia Mungu. Na kama tutakavyoona baadaye katika somo hili, utofauti huu wa awali uliweka misingi ya utofauti wa kitamaduni kwa jumuiya za watu waaminifu wa Mungu katika historia yote ya kibiblia na hata leo.

Maandishi ya Mwanzo yanatutaka tuzae na kuongezeka, tuijaze dunia, na kuitawala. Hili litaleta utofauti wa kitamaduni. Na swali linaweza kutokea, je, kweli huu ni sehemu ya mpango wa Mungu? Je, Mungu anakusudia kuwe na utofauti kati ya tamaduni tofauti? Nami nitasema kwamba mafundisho ya Maandiko ni, ndiyo, kabisa. Huku ni utekelezaji wa kile Mungu anachotuitia kuanza kufanya… Alituumba katika mazingira yaliyojaa hamu yake ya utofauti: Hakuna ardhi kavu tu, bali pia kuna bahari. Hakuna jua tu, bali pia kuna aina nyingine za nyota. Hakuna ndege tu, bali kuna wanyama wa kila aina. Na hakuna aina moja tu ya kuwa binadamu, kuna mwanamume na mwanamke. Kwa hivyo, tunapoeneza mfano wa Mungu huyo aliyetuumba kwa njia hii katika uumbaji wake wote, hakika tunapaswa kuakisi aina hiyo ya utofauti, na hiyo itaonekana katika mila na desturi mbalimbali za kitamaduni. Nadhani jambo lingine tunaloweza kusema hapa ni kwamba Mungu anatuita tuijaze dunia nzima kwa utukufu wake, na tunapofanya hivyo, tutakutana na mambo kama vile utofauti wa hali ya

hewa, utofauti wa ardhi. Huwezi kujenga igloo kwenye ikweta, na vibanda vya nyasi haviwezi kufanya kazi huko Alaska. Kwa hivyo,

tunapoijaza dunia nzima na kuitawala dunia nzima, kwa kawaida kutakuwa na aina hii ya utofauti ambao tunauona ukionyeshwa pale Ufunuo unaponena kwamba katika kundi la waliokombolewa watakuwapo watu kutoka kila kabila na lugha na jamaa na taifa. Hilo si kinyume na kusudi la Mungu tangu mwanzo. Huo kwa kweli ni utimilifu wa kile Mungu alichoamuru katika Mwanzo 1.

— Dkt. Jimmy Agan

Nafikiri sehemu ya uzuri wa kazi ya Mungu duniani ni kwamba hafanyi kazi katika utamaduni mmoja tu bali ndani na kupitia tamaduni nyingi. Na nadhani tuna uthibitisho mwingi wa hilo katika Biblia. Habari njema inatangazwa kwa mataifa yote, yaani, makabila yote, vikundi vyote vya watu duniani. Na unapofika mwisho wa Ufunuo, Maandiko yanasema wafalme wa dunia wataleta utukufu wao katika ufalme wa Mungu; hazina hizi zote za tamaduni tofauti na nguvu na karama za kipekee tunazoziona zikifanyiwa kazi katika tamaduni mbalimbali za dunia, hivi vyote ni vitu ambavyo Mungu anavitumia kwa njia ya ukombozi ambavyo ni sehemu ya makusudi yake kwa wanadamu. Na hiyo ni moja ya sababu ninayofikiri ni muhimu sana kwetu kuwa na uhusiano wa kitamaduni katika mwili wa Kristo ili tuweze kufaidika na utajiri kamili wa kazi ya Mungu kupitia tamaduni mbalimbali za dunia.

— Dkt. Philip Ryken

Ili kuchunguza utamaduni wa kibiblia na uhusiano wake na matumizi ya kisasa, tunahitaji kukumbuka si tu misingi ya kibiblia ya utamaduni, bali pia maendeleo ya kibiblia ya utamaduni katika Agano la Kale na Jipya.

MAENDELEO

Hata ingawa kuna njia nyingi za kufupisha maendeleo ya kitamaduni katika Biblia, kwa madhumuni yetu, tutachunguza maendeleo haya ya kitamaduni kwa kutumia mtazamo uleule tuliotumia kuchunguza misingi ya utamaduni. Kwanza, tutachunguza umuhimu wa utamaduni kadiri historia ya kibiblia ilivyokuwa ikiendelea. Kisha, tutaona jinsi mawazo mawili yanayopingana ya kitamaduni yalivyostawi katika Biblia. Mwisho, tutachunguza jinsi tofauti za kitamaduni zilivyostawi katika Maandiko Matakatifu. Tuanze na umuhimu wa utamaduni.

UMUHIMU

Tamaduni ni muhimu katika Agano la Kale na Jipya, lakini umuhimu wa tamaduni katika Agano la Kale unaonekana wazi zaidi katika kiasi cha umakini ambacho Maandiko ya awali yanamwaga kwa Israeli kama taifa.

Kitabu cha Mwanzo kinaeleza maendeleo ya kitamaduni kabla Israeli haijawa taifa, lakini Pentateuki nzima, vitabu vitano vya kwanza vya Biblia iliandikwa wakati wa enzi ya agano la Sheria la Musa, baada ya Israeli kuondoka Misri na kukusanywa kama taifa katika

Mlima Sinai. Kwa sababu hii, vitabu hivi vinaangazia sana amri na maelekezo ya Mungu kwa maisha ya kitaifa ya Israeli.

Sehemu iliyobaki ya Agano la Kale, kuanzia Yoshua hadi Malaki, iliandikwa wakati wa enzi ya agano la kifalme la Daudi, baada ya Israeli tayari kuwa taifa lililokamilika. Vitabu hivi vinazungumzia wigo wa mafunuo ya Mungu yaliyoelekeza tamaduni za Israeli wakati wa kupanda kwake hadi utukufu wa kifalme, nyakati za kupanda na kushuka za ufalme uliogawanyika, uhamisho, na kipindi kifupi cha urejesho mwishoni mwa Agano la Kale.

Ingawa Agano la Kale linaeleza maendeleo mengi ya kitamaduni yaliyotokea Israeli, maendeleo makubwa zaidi ya kitamaduni katika Maandiko yalitokea katika mpito kutoka Agano la Kale hadi enzi ya agano jipya katika Kristo. Badala ya kuzingatia tamaduni za kitaifa za Israeli, Agano Jipya linatoa kipaumbele kwa maendeleo ya mifumo ya kitamaduni katika kanisa la Kikristo.

Ili kuelewa jinsi mabadiliko haya makubwa yalitokea, tunahitaji kukumbuka kwamba Wayahudi wengi wa karne ya kwanza huko Palestina walitarajia kuwasili kwa enzi ya agano jipya. Kama tulivyojifunza katika somo lililopita, wakati wa kipindi cha kati ya Maagano, marabi wa Kiyahudi walirejelea historia yote kabla ya kuwasili kwa Masihi kama "enzi hii." Na walifundisha kwamba Masihi atakapoonekana, angeleta "enzi ijayo." Waliamini kwamba katika enzi ijayo, Masihi angeonekana, awaongoze watu wake vitani dhidi ya mataifa mabaya ya dunia, na haraka kuwaweka watu wake katika ufalme wake mtukufu, wa ulimwenguni kote, akibadilisha sana na kwa uamuzi tamaduni za Israeli.

Lakini Yesu na mitume wake waliweka wazi kwamba utawala wake ungefanyika katika hatua tatu: kuzinduliwa kwa ufalme wake katika kuja kwake kwa kwanza, kuendelea kwa ufalme wake katika historia yote ya kanisa, na kukamilika kwa ufalme wake katika kuja kwake mara ya pili. Mtazamo huu wa hatua tatu ulisababisha uelewa mpya kabisa wa jinsi Mungu alivyotarajia tamaduni za watu wake zikue wakati wa kipindi cha agano jipya.

Ni rahisi sana kupoteza umuhimu wa tamaduni katika Agano Jipya isipokuwa tukumbuke lengo kuu la ufalme wa Kristo kama ilivyoelezwa katika vifungu kama Ufunuo 11:15:

Ufalme wa dunia umekuwa ufalme wa Bwana wetu na wa Kristo wake, naye atatawala milele na milele (Ufunuo 11:15).

Katika kifungu hiki, tunaona kwamba Kristo siku moja ataharibu "ufalme wa dunia" na tamaduni zake nyingi za uasi. Lakini hataharibu tu tamaduni hizi mbaya. Pia ataubadilisha ulimwengu kuwa tamaduni ya ulimwenguni kote inayoweza kuelezewa kama "ufalme wa Bwana wetu na wa Kristo wake" ambapo "atatawala milele na milele." Kwa hivyo, badala ya kuwa kipengele kidogo cha Agano Jipya, tamaduni ni muhimu sana kiasi kwamba kila sehemu ya sehemu hii ya Maandiko kwa njia fulani inahusu jinsi Kristo anavyotimiza makusudi ya Mungu kwa tamaduni za binadamu.

Baadhi ya vifungu vinazingatia njia ambazo Yesu aliweka mwendo wa hatua ya mwisho ya agizo la kitamaduni kwa maisha yake, kifo chake, ufufuo, kupaa na kumwaga Roho. Sehemu zingine za Agano Jipya zinazingatia kuliongoza kanisa linaposaidia kubadilisha ulimwengu kupitia injili wakati wa kuendelea kwa ufalme wa Kristo. Na vifungu vingine vinaangazia kukamilika wakati Kristo atarudi kutimiza makusudi ya Mungu kwa ubinadamu na kuanzisha tamaduni ambayo mapenzi ya Mungu yatafanyika duniani kama huko mbinguni.

Sasa kwa kuwa tumegundua maendeleo ya kibiblia katika tamaduni kwa kuangalia umuhimu wa tamaduni katika maendeleo ya historia ya kibiblia, tunaweza kugeukia

maendeleo ya mitazamo miwili ya kitamaduni inayopingana inayopatikana katika Biblia yote.

MAWAZO KINZANI

Katika Agano la Kale, kulikuwa na dhana mbili kuu za kitamaduni zilizotokana na Mwanzo 3. Waandishi wa Agano la Kale waliwaunganisha uzao wa Nyoka na mataifa ya watu wa mataifa mengine, na uzao wa Hawa na Israeli. Mataifa ya watu wa mataifa mengine waliendeleza tamaduni zao kwa kutumikia miungu ya uongo na kumpinga Mungu wa Israeli. Walijenga madhabahu na mahekalu kwa miungu hii ya uongo na wakati mwingine hata walitoa dhabihu watoto wao wenyewe. Mungu aliweka wazi kabisa kwamba watu wake hawakupaswa kuwa na uhusiano wowote na desturi hizi.

Israeli, kwa upande mwingine, walikumbatia sheria za haki ambazo Mungu aliwapa kupitia Musa, na walijaribu kuishi kwa njia zilizomtukuza Mungu mmoja wa kweli. Walishika Sabato, waliepuka ibada ya sanamu, na walitegemea uongozi na ulinzi wa Mungu badala ya hekima na nguvu za kibinadamu.

Bila shaka, hii haikumaanisha kwamba watu wa mataifa mengine hawakuweza kuingizwa katika taifa la Israeli kwa kuahidi utii wao kwa Mungu, au kwamba Waisraeli hawakuweza kuharibika kiasi cha kuwa maadui wa Mungu. Lakini kwa kadiri kila mmoja alivyofuata mawazo yao ya kimila, Israeli waliendeleza utamaduni wao kwa kumtumikia Mungu, na mataifa ya watu wa mataifa mengine waliendeleza tamaduni zao kwa kutumikia miungu ya uongo.

Wakati huo huo, Agano la Kale na akiolojia pia zinaonyesha kwamba tamaduni za Israeli na za watu wa mataifa mengine zilifanana kwa njia nyingi. Baadhi ya kufanana huku kulisababishwa na Waisraeli kufuata njia za dhambi za majirani zao. Lakini kufanana kwingine kulisababishwa na neema ya Mungu ya kawaida iliyozuia mielekeo ya dhambi ya watu wa mataifa mengine, ili mambo fulani ya tamaduni zao yalikuwa angalau juu juu yanafanana na mapenzi ya Mungu. Migawanyiko hii ya kitamaduni iliendelea katika Agano lote la Kale.

Tunapogeukia Agano Jipya, mawazo mawili pinzani ya kitamaduni yanaonekana tena, lakini kwa uhusiano tofauti. Ukosefu wa uaminifu wa Israeli wa muda mrefu, ulioanza katika Agano la Kale, ulikuwa umeacha masalia tu ya Wayahudi waaminifu kufikia wakati wa kuzaliwa kwa Kristo. Na katika Agano Jipya, watu wa mataifa mengine sasa wangeweza kupokelewa kikamilifu kama watu wa Mungu pamoja na masalia haya. Hivyo, badala ya kugawanya kati ya Wayahudi na mataifa ya watu wa mataifa mengine, waandishi wa Agano Jipya waliwaunganisha wafuasi wa Kristo na uzao wa mwanamke na wasioamini na uzao wa Nyoka, iwe walikuwa Wayahudi au watu wa mataifa mengine.

Hii ndiyo sababu Yesu aliwasema Shetani kama baba wa Mafarisayo katika Yohana 8:44. Hii pia inaeleza kwa nini, katika Warumi 16:20, Paulo alirejelea Mwanzo 3:15 alipowahakikishia Wakristo huko Rumi kwamba Mungu angemponda Shetani chini ya miguu yao.

Uhusiano kati ya Israeli na mataifa mengine (Wayunani) ni swali la kuvutia. Ukiangalia Mwanzo 18 na sehemu nyinginezo, Mungu anamwahidi Ibrahimu kwamba atambariki yeye na wazao wake. Na tukifikiria Maandiko kama tamthilia yenye vitendo vingi, tuna kitendo cha kwanza ambapo Mungu anamwahidi Ibrahimu, na analinda taifa la Israeli, akiliweka mbali na mvuto mbaya wa mataifa yaliyowazunguka; wanashindwa, lakini anawatia nidhamu. Analinda

taifa mpaka Masihi anapokuja. Masihi anakuja na kutangaza wokovu kwa Israeli. Ukiangalia Injili ya Mathayo, Yesu anasema katika

Mathayo 15, "Sikutumwa ila kwa kondoo waliopotea wa nyumba ya Israeli." Mwanamke mmoja Mkanani alikuwa akimsihi amponye binti yake. Na wakati mwingine inasumbua. Watu husema, "Kwa nini hamponyi binti yake mara moja?" Na kwa namna fulani Yesu anasema, "Hiki ni kitendo cha pili." Sawa? "Nimekuja kutangaza wokovu kwa kondoo waliopotea wa Israeli."Lakini unapofika mwishoni mwa Injili, Mathayo 28, tuna kile kinachoanza kitendo cha tatu, kitendo ambacho tupo ndani yake, ambapo injili inaenda kwa mataifa yote, kwa Wayahudi na Wayunani vile vile. Sasa, katika Warumi 1, inavutia, hata katika kitendo cha tatu, Paulo anaendeleza tofauti hii. Anasema "kwa Myahudi kwanza, kisha kwa Myunani." Anahisi wajibu kwa ndugu zake, kwa wale walio na ahadi za Ibrahimu: Nina wajibu wa kuwatangazia wao kwanza. Kwa hiyo anaenda sinagogi na kutangaza ahadi walizopewa baba zetu ni za kweli. Lakini anapotolewa nje ya sinagogi au wanapoacha kumsikiliza, anaenda mara moja kwa Wayunani. Kwa sababu, kama anavyoeleza katika Waefeso 2, kupitia kifo cha Kristo msalabani, ukuta wa utengano kati ya Myahudi na Myunani umebomolewa... kuna umoja mzuri tulio nao sasa kama Myahudi na Myunani pamoja kama wana na binti wa Mungu waliokubaliwa.

— Dkt. Robert L. Plummer

Agano Jipya mara nyingi huonya waumini wasifanane na ulimwengu huu kwa sababu kanisa na ulimwengu hufuata kanuni zinazopingana. Lakini wakati huo huo, waandishi wa Agano Jipya walikiri kwamba mstari kati ya kanisa na ulimwengu haukuwa kamili. Kadiri tamaduni zilivyokua katika Biblia, Wakristo wa mapema mara nyingi waliidhinisha desturi na mitazamo ya kifalsafa ambayo wasioamini waliifuata. Na kama tulivyojifunza hapo awali, baadhi ya kufanana huku kulisababishwa na ushawishi wa dhambi kwa wafuasi wa Kristo, na kufanana kwingine kulisababishwa na matokeo chanya ya neema ya kawaida kwa ulimwengu.

Katika kuzingatia kwetu maendeleo ya kitamaduni ya kibiblia, tumeona umuhimu wa utamaduni katika Agano la Kale na Jipya, na jinsi kanuni tofauti za kitamaduni zilivyokua katika historia yote ya kibiblia. Sasa hebu tugeukie mada yetu ya tatu: ukuzaji wa utofauti wa kitamaduni katika Maandiko.

AINA MBALIMBALI

Tunapochunguza Agano la Kale, ni dhahiri kwamba lina sheria na maelekezo mengi yaliyokusudiwa kuimarisha utamaduni wa kitaifa wa Israeli. Lakini hii haikumaanisha kwamba Mungu alitarajia tamaduni zote za Israeli ziwe sawa kabisa. Kwa kweli, kadiri jamii mbalimbali ndani ya Israeli zilivyotumia kwa uaminifu mafunuo maalum na ya jumla ya Mungu, aina mbalimbali za mifumo ya kitamaduni ziliibuka.

Tofauti nyingi kati ya hizi zilitokea kwa wakati mmoja. Makuhani wa Walawi walitumia sheria za Mungu kwa njia fulani katika jamii zao, huku kwa wakati uo huo wafalme na viongozi wengine wa kisiasa wakitumia sheria za Mungu kwa njia tofauti.

Familia moja ilitumia sheria za Mungu kwa njia zilizofaa kwa washiriki wake, wakati familia nyingine zilitumia sheria za Mungu kwa njia zilizofaa kwa washiriki wao.

Zaidi ya haya, tofauti zaidi zilitokea kadiri Mungu alivyozidi kuwapa Israeli mafunuo maalum kwa muda. Mungu aliamuru mifumo fulani ya kitamaduni kwa watu wake walipokuwa wakitembea jangwani na mifumo tofauti wakati wa ushindi wa Kanaani. Mungu aliamuru mabadiliko alipoanzisha ufalme nchini Israeli na pia alipomwamuru Sulemani kujenga Hekalu huko Yerusalemu. Tofauti nyingine katika utamaduni wa Israeli zilitokea wakati wa uhamisho na baada ya uhamisho.

Vipengele vingine vya maisha ya kitamaduni ya Israeli havikubadilika sana katika historia yao yote. Walikuwa na utamaduni dume tangu mwanzo hadi mwisho. Mume alikuwa mtu muhimu katika familia, ingawa si pekee. Ninakumbuka Methali inayosema lazima umheshimu baba yako na usimlaani mama yako. Lakini hata hivyo, utamaduni ulikuwa dume kwa kiasi kikubwa tangu mwanzo hadi mwisho. Kwa upande mwingine, maisha yao ya kiserikali yalibadilika sana kutoka koo zilizolegea kisha muundo wa makabila uliojipanga vizuri zaidi, hatimaye kufikia hadhi ya taifa, na kisha taifa kuharibiwa na wao kuwa tamaduni tu ndani ya himaya kubwa ya ulimwengu, na kujaribu kuelewa, sisi ni nani basi kama watu wa Mungu? Kwa hiyo, hali hiyo ya kisiasa iliwabadilikia sana katika kipindi hicho.

— Dkt. John Oswalt

Tunapogeukia Agano Jipya, tunakutana na utofauti tena. Mienendo ya kitamaduni ya Agano la Kale bado ilikuwa inatumika, lakini ilipaswa kuonekana kwa kuzingatia ukweli kwamba watu wa Mungu hawakuwa tena taifa moja. Watu wa Mungu sasa walikuwa kanisa, jumuiya iliyoitiwa kuishi ndani ya tamaduni nyingi tofauti za kitaifa. Kwa hivyo, kama unavyoweza kutarajia, katika kipindi cha agano jipya Mungu aliwaongoza watu wake waaminifu kukuza utofauti mkubwa zaidi wa kitamaduni.

Tofauti za watu na mazingira zilipelekea jumuiya za Kikristo kutumia mafundisho ya kibiblia kwa njia tofauti kutoka kwa nyingine. Kwa mfano, waumini Wayahudi na Mataifa walizingatia mazoea tofauti ya kitamaduni kulingana na mazingira yao wenyewe. Na makanisa ya Kikristo yaliyoko katika maeneo tofauti yalipaswa kuzingatia watu wao wenyewe na mazingira yao walipokuwa wakitumia Biblia. Na vikundi mbalimbali vya familia vilifuata maneno ya Mungu kwa uaminifu kwa njia mbalimbali.

Lakini ni muhimu kukumbuka kwamba ufunuo maalum wa agano jipya haukufanyika mara moja. Kwa karibu karne moja, Mungu alifunua mapenzi yake kwa kanisa kupitia Kristo na kupitia mitume na manabii wa Kristo. Kwa hivyo, utamaduni wa kanisa katika Agano Jipya pia ulitofautiana kwa muda. Kwa mfano, zoezi la kutahiriwa lilibadilika sana wakati mitume na wazee walipokutana Yerusalemu katika Matendo 15. Na kila mara kitabu cha Agano Jipya kilipoandikwa na kupokelewa, makanisa mbalimbali ya Kikristo yalipitia mabadiliko. Kwa sababu hizi na nyingine nyingi, kulikuwa na utofauti mkubwa wa kitamaduni kati ya jumuiya za Kikristo katika nyakati za Agano Jipya.

Kwa kuwa sasa tumeangalia utamaduni wa kibiblia na matumizi ya kisasa kwa kuchunguza misingi ya kibiblia ya utamaduni na jinsi maendeleo ya kibiblia yalivyoathiri utamaduni katika Biblia, hebu sasa tugeukie mada yetu kuu ya tatu. Je, mambo haya yote yana nini cha kusema kuhusu matumizi yetu ya kisasa ya Maandiko?

MATUMIZI

Katika siku zetu, Wainjilisti wengi hufikiria imani kimsingi kama jambo la faragha, la kibinafsi. Bila shaka, Maandiko yana mengi ya kusema kuhusu matembezi yetu binafsi na Mungu. Lakini wengi wetu tunasisitiza kipengele hiki cha Biblia kiasi kwamba hatuna shauku kubwa ya kujua athari za Maandiko kwa utamaduni wa kisasa. Lakini kama tutakavyoona, Maandiko yanasisitiza vipimo vya kitamaduni vya imani yetu kiasi kwamba lazima tujitolee kutumia Maandiko kwa utamaduni leo.

Tutachunguza matumizi ya kisasa ya kile ambacho Biblia inafundisha kuhusu utamaduni kwa njia ile ile tulivyochunguza misingi na maendeleo ya utamaduni katika Maandiko. Kwanza, tutachunguza umuhimu wa utamaduni tunapotumia Maandiko. Kisha, tutaona jinsi itikadi mbili zinazopingana za kitamaduni zinavyopaswa kuathiri matumizi ya Maandiko leo. Na hatimaye, tutaona jinsi matumizi ya kisasa yanavyopaswa kuzingatia utofauti wa kitamaduni ambao Mungu ameuagiza kwa nyakati zetu. Hebu tuanze na umuhimu wa utamaduni katika matumizi ya kisasa.

UMUHIMU

Maandiko mengi hutusaidia kuelewa kwa nini ni muhimu kuitumia Biblia katika utamaduni wa kisasa. Lakini mojawapo ya njia rahisi za kuona hili ni kuzingatia jinsi Kristo alivyoita wafuasi wake kuathiri kila utamaduni ulimwenguni kwa kufundisha kikamilifu yote aliyoyaamuru.

Sikiliza jinsi Yesu alivyoliweka katika Mathayo 28:19-20, kifungu kinachojulikana ambacho Wakristo mara nyingi huita Agizo Kuu au "agizo la injili." Katika kifungu hiki, Yesu aliwaambia wanafunzi wake:

Basi, enendeni, mkawafanye mataifa yote kuwa wanafunzi, mkiwabatiza kwa jina la Baba, na Mwana, na Roho Mtakatifu; na kuwafundisha kuyashika yote niliyowaamuru ninyi" (Mathayo 28:19-20).

Kifungu hiki kinatoa muhtasari wa utume wa wafuasi wa Kristo hadi atakaporudi katika utukufu. Lakini ili kuthamini jinsi kinavyohusiana na jitihada zetu za kitamaduni za kisasa, inasaidia kuona jinsi agizo hili la injili linavyoendana na agizo la kitamaduni lililopewa wanadamu mwanzoni mwa Mwanzo. Katika agizo la kitamaduni la Mwanzo 1:28, Mungu aliwaambia wanadamu "zaeni, mkaongezeke, mkaijaze dunia."

Vivyo hivyo, katika Mathayo 28:19, Kristo aliwaita wafuasi wake kuongezeka kwa idadi aliposema, "Enendeni, mkawafanye mataifa yote kuwa wanafunzi, mkiwabatiza kwa jina la Baba, na Mwana, na Roho Mtakatifu." Kama vile Adamu na Hawa walivyopaswa kuijaza dunia kwa mfano wa Mungu, Wakristo pia wanapaswa kuzidisha mifano ya Mungu iliyokombolewa. Na tunafanya hivi kwa sehemu kwa kuwaongoza watu kwenye imani ya wokovu katika Kristo.

Lakini agizo la injili la Yesu halikuishia tu kwa kuongeza idadi ya watumishi waaminifu wa Mungu. Kulingana na Mathayo 28:20, utume wetu pia unahusisha "kuwafundisha kuyashika yote niliyowaamuru ninyi." Kama vile Adamu na Hawa walivyoitwa kumtii Mungu kwa kuijaza dunia na kuitiisha, Wakristo wanapaswa

kufundisha mataifa yote kumtii Mungu kwa kufuata amri zake, na hiyo inajumuisha mafundisho juu ya karibu kila nyanja ya utamaduni.

Tunaweza kuiangalia hivi: Adamu na Hawa walipaswa kumtii Mungu na kujenga utamaduni kwa kuitiisha dunia, na sisi tunapaswa kumtii Mungu na kujenga utamaduni kwa kuyafanya mataifa kuwa wanafunzi.

Inapaswa kuwa dhahiri kutoka Mathayo 28 kwamba Yesu alitarajia wafuasi wake kuwa na athari katika kila utamaduni kwa kuwabatiza waumini na kufundisha amri zake kwa mataifa yote. Mafundisho yake yalishughulikia masuala ya kitamaduni ya umma kama vile umaskini, fedha, afya, ndoa, haki, kabila, siasa na hata kulipa kodi. Ndiyo maana tunapata vitabu vya Agano Jipya vikigusa masuala mbalimbali ya kitamaduni.

Sambamba na haya, katika Mathayo 5:13-14, Kristo aliwafafanua waziwazi wanafunzi wake kama:

Ninyi ndinyi chumvi ya dunia… [na]… nuru ya ulimwengu" (Mathayo 5:13-14).

Kama historia imeonyesha tena na tena, wafuasi wa Yesu wanapojitolea kwa uaminifu kufundisha yote ambayo Kristo aliyaamuru kwa kila taifa, tuna uwezo wa kuathiri vyema kila nyanja ya kila utamaduni ulimwenguni kote. Na kwa sababu hii, matumizi yetu ya kisasa ya Biblia lazima yashughulikie kikamilifu anuwai nzima ya utamaduni wa binadamu.

Katika Mathayo 5, Yesu anawaambia wanafunzi wake kwamba wao ni chumvi ya dunia na nuru ya ulimwengu. Kwa msomaji wa kisasa, hii ni kauli yenye utata kiasi... Unafikiria, kwa wasikilizaji wa kale, lugha hiyo ilileta maana gani, hasa ikiwa imejikita katika utamaduni na Maandiko? Chumvi ilikuwa kitu kilichohifadhi vitu visiharibike. Kwa mfano, chumvi iliongezwa kwenye nyama au samaki ili kuvizuia visioze, kuvihifadhi, na pia ilikuwa kitu kilichoongeza ladha. Na unapoifikiria Wakristo, ushawishi wao duniani unapaswa kuwa uwepo wa haki kwa njia nyingi chini ya chombo cha Mungu, wakihifadhi utamaduni au kuutia ladha utamaduni kwa uwepo wa kweli ya Mungu. Na nuru inaonyesha hilo pia. Nuru katika Maandiko yote inaonekana kama mfano wa ufunuo, kama kufunua. Na Wakristo wanapaswa kuwa ulimwenguni wakimfunua Mungu ni nani, wakitangaza, wakiangaza ulimwengu wa giza kwa kweli na haki ya Mungu ni nani.

— Dkt. Robert L. Plummer

Katika utafiti wetu wa matumizi ya kisasa na utamaduni wa kibiblia, tumeona umuhimu wa utamaduni kwa wafuasi wa Kristo leo. Sasa tuangalie mada yetu ya pili. Kuwepo kwa dhana mbili zinazopingana za kitamaduni kunapaswa kuathirije matumizi yetu ya kisasa ya Biblia?

MAWAZO KINZANI

Wakati Kristo alipokuja duniani, alizindua hatua ya mwisho ya ushindi wake mkuu dhidi ya Shetani. Lakini ushindi huu utakamilika tu wakati Kristo atakaporudi kwa utukufu

katika utimilifu wa mambo yote. Wakati huo, wakati ufalme wake ukiendelea, wanadamu wanaendelea kugawanywa kati ya uzao wa Nyoka, ulimwengu usioamini unaofuata maisha

ya uasi dhidi ya Mungu, na uzao wa Hawa, wafuasi wa Kristo wanaofuata maisha ya utumishi kwa Mungu.

Lakini, kama ilivyokuwa katika nyakati za kibiblia, mstari kati ya watu wa Mungu na ulimwengu si kamili. Mpaka Kristo atakaporudi, watu wake duniani wataendelea kupambana na ushawishi uliobaki wa dhambi. Tuko huru kutokana na utawala wa dhambi, lakini si huru kutokana na ushawishi wake. Wakati huo huo, neema ya kawaida ya Mungu bado inauzuia ulimwengu ili hata wasioamini mara nyingi huishi kwa njia ambazo, kwa kiasi fulani, zinaendana na mapenzi ya Mungu. Na hii ni kweli hasa kwa mataifa ambapo injili imekuwa na ushawishi mkubwa.

Kama wafuasi wa Kristo, ni jukumu letu kufuata njia za kitamaduni ambazo ni za kweli kwa mapenzi ya Mungu na kuepuka zile zisizo za kweli. Wakati mwingine njia tunazofuata zinapaswa kuwa tofauti sana na ulimwengu. Waandishi wa Biblia waliwaonya wasomaji wao wa awali mara kwa mara dhidi ya kuanguka katika ibada ya sanamu, uasherati, ubinafsi, kiburi, udhalimu na maovu mengine mengi ya kitamaduni. Popote tunapoona maovu ya aina hizi katika siku zetu, tunapaswa kugeuka kutoka kwao.

Lakini nyakati nyingine, waandishi wa Biblia waliwahimiza wasomaji wao wa awali kutambua ushawishi wa neema ya kawaida juu ya nyanja mbalimbali za mahusiano ya kijamii, teknolojia, sanaa, muziki, usanifu, sheria, na siasa. Kila wakati tunapogundua kwamba Maandiko yanaidhinisha jinsi wasioamini walivyoishi, tunapaswa kutafuta athari zinazofanana za neema ya kawaida ya Mungu kwenye tamaduni za ulimwengu leo. Muda wote tunapobaki kweli kwa mafundisho ya Maandiko, tunapaswa kuidhinisha kwa uhuru baraka za neema ya kawaida katika sayansi, sanaa, siasa na nyanja zingine za maisha.

Tunaweza kupata ugumu mara kwa mara kutambua jinsi mifumo ya kitamaduni katika Maandiko inavyotumika katika siku zetu. Lakini kwa ujumla, lazima tuchunguze jinsi Mungu alivyoelekeza vipengele mbalimbali vya utamaduni katika Biblia yote. Tunapochunguza yote ambayo Maandiko yanafunua kuhusu vipengele tofauti vya utamaduni, tunapata angalau njia nne ambazo Mungu alielekeza mifumo ya kitamaduni. Aliidhinisha kabisa mifumo fulani, kama vile ndoa na kazi. Mifumo mingine aliidhinisha kwa muda tu, kama vile mpangilio wa makabila ya Israeli wakati wa safari yao kutoka Misri kwenda Kanaani. Nyakati fulani, kwa uvumilivu wake kwa wenye dhambi, Mungu alivumilia kwa muda shughuli fulani za kitamaduni za watu wake, kama vile ndoa za wake wengi na utumwa, ingawa hakuikubali. Na bila shaka, katika Maandiko yote, tunaona mifumo mingi ya kitamaduni iliyopokea kukataliwa kabisa na Mungu, kama vile udhalimu na ibada ya sanamu.

Kwa maneno mengine, ili kutumia mfumo wa kitamaduni tunaoupata katika Biblia katika maisha yetu leo, tunapaswa kutafuta tathmini ya Mungu katika kifungu chenyewe. Kisha, tunapaswa kutafuta viwango husika vya maadili kutoka vifungu vingine vya Biblia na kubaini motisha na malengo nyuma ya vipengele vya kitamaduni vya kibiblia tunavyoona. Kwa njia hizi, tunaweza kutambua jinsi mifumo ya kitamaduni katika vifungu vya Biblia inavyowakilisha mawazo mawili pinzani ya kitamaduni ya utumishi kwa Mungu au uasi dhidi yake. Na tunapofanya hivi, tutawezeshwa kutumia mifumo inayofaa ya utamaduni katika Biblia katika ulimwengu wetu wa kisasa.

Baada ya kuangalia matumizi ya kisasa kwa kuzingatia umuhimu wa utamaduni na mawazo pinzani ya kitamaduni katika ulimwengu leo, sasa tunaweza kugeukia jambo la tatu. Tunapaswa kushughulikiaje utofauti wa kitamaduni tunapotumia Maandiko katika siku zetu?

AINA MBALIMBALI

Tunapotembelea waumini tofauti katika sehemu mbalimbali za dunia, ni dhahiri kwamba lugha zetu, mitindo yetu ya mavazi, vyakula vyetu, muziki, na mifumo mingine mingi ya kitamaduni inaweza kuwa tofauti sana. Kwa nini hii ni kweli? Ikiwa sote tunajitahidi kufuata viwango vya Maandiko, basi kwa nini mifumo ya tamaduni zetu imeenda pande nyingi tofauti?

Bila shaka, baadhi ya tofauti zetu zipo kwa sababu sote tunashindwa kuishi kwa njia zinazozingatia Maandiko. Lakini mbali na kushindwa kwetu, kuna sababu nyingi halali za kutarajia utofauti wa kitamaduni miongoni mwa watu wa Mungu kote ulimwenguni.

Kama tulivyoona, kwa kuanzishwa kwa agano jipya, watu wa Mungu hawakuwa tena taifa moja. Na katika miaka elfu mbili iliyopita, injili inavyoendelea kuenea zaidi na zaidi ulimwenguni, watu waaminifu wa Mungu wamekabiliwa na changamoto ya kuishi kwa ajili ya Kristo katika tamaduni zinazozidi kuwa tofauti. Changamoto hii inaleta swali muhimu: Tunapaswa kuruhusu utofauti wa kitamaduni kiasi gani? Tunapaswa kuweka mipaka gani?

Kuna sehemu nyingi katika Maandiko zinazoshughulikia swali hili, lakini mojawapo ya sehemu bora zaidi ya kuchunguza suala hili ni 1 Wakorintho 9:19-23. Katika kifungu hiki, Paulo aliliambia kanisa la Korintho:

Kwa maana ingawa mimi ni huru kwa wote, nilijifanya mtumwa wa wote, ili nipate kuwashinda wengi zaidi. Kwa Wayahudi nilikuwa kama Myahudi, ili niwapate Wayahudi. Kwa wale walio chini ya sheria nilikuwa kama niliye chini ya sheria (ingawa mimi mwenyewe siko chini ya sheria), ili niwapate wale walio chini ya sheria. Kwa wale wasio na sheria nilikuwa kama niliye bila sheria (ingawa mimi siko huru na sheria ya Mungu bali niko chini ya sheria ya Kristo), ili niwapate wale wasio na sheria. Kwa wanyonge nilikuwa mnyonge, ili niwapate wanyonge. Nimekuwa mambo yote kwa watu wote, ili kwa njia zote niwaokoe baadhi. Nafanya yote kwa ajili ya injili, ili niweze kushiriki katika baraka zake" (1 Wakorintho 9:19-23).

Katika kifungu hiki, Paulo alieleza jinsi kujitolea kwake kutimiza agizo la injili kulimpelekea kukubali dhana mbalimbali za kitamaduni, tabia, na hisia. Kama alivyofupisha katika aya ya 22, "Nimekuwa mambo yote kwa watu wote, ili kwa njia zote niwaokoe baadhi." Kama msafiri, Paulo alilazimika kutumia kiasi kikubwa cha kunyumbulika kiutamaduni. Katika aya ya 20 alisema kwamba "alikuwa kama aliye chini ya sheria" alipokuwa katika jamii za Kiyahudi. Na katika aya ya 21, alisema kwamba "alikuwa kama aliye bila sheria" alipokuwa katika jamii za Kimataifa.

Lakini angalia jinsi Paulo alivyoweka mipaka kwenye utofauti wa kitamaduni aliokuwa tayari kukubali. Katika aya ya 20 alisema, "Nilikuwa kama aliye chini ya sheria (ingawa mimi mwenyewe siko chini ya sheria)." Kwa maneno mengine, Paulo alifuata mifumo ya kitamaduni ya jamii za Kiyahudi, lakini hakuwajibika na sheria kama viongozi wa kidini wa wakati wake walivyoelewa. Mafarisayo wengi na viongozi wa kidini katika wakati wa Paulo walitumia sheria kujionyesha haki yao wenyewe. Lakini, kama Yesu alivyoonyesha katika Mathayo 23, tabia hii ilisababisha hukumu na kifo. Hapa, Paulo alieleza kwamba alikumbatia utamaduni bila kukumbatia viwango vya kitamaduni ambavyo hatimaye vingemleta chini ya hukumu ya Mungu.

Vivyo hivyo, katika aya ya 21 alisema, "Nilikuwa kama aliye bila sheria (ingawa mimi siko huru na sheria ya Mungu bali niko chini ya sheria ya Kristo)." Paulo alishiriki

katika dhana za kitamaduni, tabia, na hisia za jamii za Kimataifa, lakini tu kwa kiwango ambacho hakuvunja sheria ya Mungu kama Kristo alivyokuwa ameifasiri kwa watu wake wa agano jipya.

Kwa njia ileile, ili kutimiza agizo la injili leo, wafuasi waaminifu wa Kristo lazima wawe tayari kutumia Maandiko tofauti kila wanapokutana na watu na hali kutoka asili nyingine za kitamaduni. Makanisa ya mahali, biashara za Kikristo, shule, hospitali, na hata urafiki zitakuwa tofauti kutoka kwa kila mmoja. Na bila shaka, kadri muda unavyopita, jamii hizi zitabadilika kadri watu na hali zinazohusika zinavyobadilika pia.

Lakini hii haimaanishi kwamba tuko huru kuunda tamaduni za jamii zetu kwa namna yoyote tunavyotaka. Kinyume chake, kama mtume Paulo, wafuasi wa Kristo leo lazima wajitoe kwa uthabiti kukaa ndani ya mipaka ya Maandiko. Kujitolea huku kubaki kweli kwa Maandiko tunapoyatumia kwa njia tofauti katika jamii zetu ni mojawapo ya masuala magumu zaidi ya matumizi ya kisasa.

Mungu anapojifunua kwetu, anafanya hivyo katika nafasi na wakati. Hiyo ni sehemu ya utukufu wa ufunuo wake na mpango wake wa ukombozi. Tunaposonga kutoka enzi ya Agano la Kale kwenda enzi ya Agano Jipya, ni wazi tunakutana na tamaduni mbalimbali, watu katika vipindi tofauti vya wakati. Kuna aina zote za utofauti wa kitamaduni ambao tunauona na ambao umefungamanishwa na sehemu fulani za historia, sehemu fulani kwa upande wa tamaduni na malezi. Tunajuaje Ni Aina Gani ya Utofauti Inatuhusu? Tunajuaje ni aina gani ya utofauti inatuhusu na jinsi inavyopaswa kuishiwa? Nadhani kwanza kabisa tunapaswa kutathmini utofauti kwa kuzingatia kiwango cha mahitaji fulani ya kimaadili. Baadhi ya utofauti wa kitamaduni unahitaji kukataliwa kwa sababu hauendani na jinsi Mungu alivyotuumba, viwango vyake vya maadili, na desturi hizo ingawa zinaweza kuonyesha… utofauti wa kitamaduni unaweza kuonyesha ibada ya sanamu, unaweza kuonyesha kumkataa Mungu na viwango vyake.

— Dkt. Stephen J. Wellum

Katika historia yote ya kibiblia, kila jamii ya watu waaminifu wa Mungu ilidumisha mifumo fulani ya kitamaduni. Lakini mifumo mingine ya kitamaduni ilibadilika baada ya muda. Njia moja ya kubaini ni kwa jinsi gani tunapaswa kuiga mfumo wowote wa kitamaduni tunaoupata katika Biblia ni kwa kuzingatia kama kipengele fulani cha kitamaduni kilibaki vile vile katika Maandiko yote au kilibadilika kulingana na nyakati, watu, au mazingira tofauti. Ikiwa mifumo ya kitamaduni ilibadilika katika Maandiko, tunapaswa kutarajia ibadilike katika wakati wetu pia. Lakini ikiwa vipengele vya utamaduni vilibaki vile vile katika historia yote ya kibiblia, lazima tuchukulie kuwa viwango kwetu leo.

Kwa mfano, miundo ya familia na hali za kuishi zimebadilika katika miaka 2,000 iliyopita, lakini Maandiko mara kwa mara yanawaelekeza watoto kuwatii wazazi wao. Hili bado ni kweli kwetu leo. Na ingawa mifumo ya kisheria ilitofautiana kutoka utamaduni mmoja hadi mwingine na kutoka enzi moja hadi nyingine, Maandiko hayakuwahi kubadilisha ukweli kwamba watu wa Mungu wanatarajiwa kuwa mashuhuda waaminifu wanapoitwa kutoa ushahidi. Mifumo ya kisiasa, mavazi, muziki, mapendeleo ya chakula, na vipengele vingine vingi vya utamaduni vilibadilika katika historia yote ya kibiblia, lakini

agizo la kumheshimu na kumtumikia Mungu katika familia zetu, sehemu za kazi, na jamii zetu limebaki thabiti.

Kama wafuasi wa Kristo, tunapaswa kuwa makini kutofautisha mwendelezo na usio mwendelezo kila tunapotumia mfumo wa kitamaduni katika Maandiko katika siku zetu.

HITIMISHO

Katika somo hili, tumechunguza vipengele kadhaa muhimu vya utamaduni wa kibiblia na matumizi ya kisasa. Tumeona misingi ya kibiblia ya utamaduni katika sura za mwanzo za Biblia. Tumeangalia maendeleo ya kibiblia yaliyotokea katika utamaduni katika Agano la Kale na Jipya. Na tumechunguza jinsi vipengele vya utamaduni katika Biblia vinavyopaswa kuathiri matumizi yetu ya kisasa ya Maandiko.

Biblia yenyewe inaweka wazi kwamba wafuasi waaminifu wa Kristo wanapaswa kutumia mafundisho ya Maandiko si tu kwao wenyewe kama watu binafsi, bali pia kwa vipengele vya kitamaduni vya maisha yao. Hata katika kipindi cha agano jipya, bado sisi ni mfano wa Mungu na tumeitwa kujenga utamaduni wa kibinadamu kwa njia zinazompendeza Mungu. Jukumu hili litaendelea kutumika hadi Kristo atakaporudi. Kwa hivyo, ni lazima tujifunze jinsi Maandiko yanavyotumika kwa kila kipengele cha utamaduni wa kisasa.

WACHANGIAJI

Dkt. Jimmy Agan ni Profesa Mshiriki wa Agano Jipya na Mkurugenzi wa Mafunzo ya Mahubiri katika Seminari ya Theolojia ya Covenant.

Dkt. Bruce Baugus ni Profesa Mshiriki wa Falsafa na Theolojia katika Seminari ya Theolojia ya Reformed.

Mchungaji Michael J. Glodo ni Profesa Mshiriki wa Masomo ya Biblia katika Seminari ya Theolojia ya Reformed huko Orlando, Florida.

Dkt. John Oswalt ni Profesa Mtukufu Mgeni wa Agano la Kale katika Seminari ya Theolojia ya Asbury.

Dkt. Jonathan T. Pennington ni Profesa Mshiriki wa Ufafanuzi wa Agano Jipya na Mkurugenzi wa Mafunzo ya Udaktari wa Utafiti katika Seminari ya Theolojia ya Southern Baptist.

Dkt. Robert L. Plummer ni Profesa Mshiriki wa Ufafanuzi wa Agano Jipya katika Seminari ya Theolojia ya Southern Baptist.

Dkt. Philip Ryken ni Rais wa Chuo cha Wheaton.

Dkt. Stephen J. Wellum ni Profesa wa Theolojia ya Kikristo katika Seminari ya Theolojia ya Southern Baptist.

FAHARASA

Avad – Neno la Kiebrania (tafsiri) lenye maana ya "kufanya kazi" au "kuchapa kazi."

Common grace – Fadhili za Mungu zinazoonyeshwa kwa watu wote.

Consummation – Hatua ya tatu na ya mwisho ya eskatolojia iliyozinduliwa wakati Kristo atakaporudi na kutimiza kusudi kuu la Mungu kwa historia yote.

Continuation – Hatua ya pili au ya kati ya eskatolojia iliyozinduliwa; kipindi cha ufalme wa Mungu baada ya ujio wa kwanza wa Kristo lakini kabla ya ushindi wa mwisho.

Cultural mandate – Amri iliyo katika Mwanzo 1:28 ikiwaelekeza wanadamu kuendeleza na kutawala uumbaji ili kuonyesha utukufu wa Mungu.

Culture – Mifumo ya jamii za wanadamu inayokua kutokana na dhana, tabia na hisia zinazoshirikiwa.

Epoch – Kipindi maalum cha wakati katika historia; katika theolojia, kipindi cha wakati kilichoanzishwa na ufunuo wa kimungu na kinachojulikana kwa mabadiliko makubwa na ya kudumu yanayokitofautisha na vipindi vingine vya wakati.

General revelation – Matumizi ya Mungu ya ulimwengu wa asili na utendaji wake ili kufanya kuwepo kwake, asili yake, uwepo wake, matendo yake na mapenzi yake kujulikana kwa wanadamu wote.

Great Commission – Uteuzi wa Kristo wa mitume kumi na mmoja waaminifu kama wawakilishi wake wenye mamlaka na agizo lake la kueneza ufalme wa Mungu duniani kote (Mathayo 28:19-20).

Inauguration – Hatua ya kwanza katika eskatolojia iliyozinduliwa; inarejelea ujio wa kwanza wa Kristo na huduma za mitume na manabii wake.

Pentateuch – Vitabu vitano vya kwanza vya Agano la Kale.

Shamar – Neno la Kiebrania (tafsiri) lenye maana ya "kutunza," "kulinda."

Special revelation – Ufunuo wa Mungu juu yake mwenyewe na mapenzi yake kwa idadi teule ya watu kupitia ndoto, maono, manabii, Maandiko, na njia zingine zinazofanana.

The age to come – Neno lililotumiwa na marabi na viongozi nchini Israeli kuelezea umri ujao wa haki, upendo, furaha na amani ambao ungefata uhamisho; wakati ambapo makusudi yote ya Mungu kwa historia yangetimizwa.

This age – Neno lililotumiwa na marabi na viongozi nchini Israeli kuelezea umri wa sasa wa dhambi, mateso na kifo.avad – Hebrew term (transliteration) meaning "to work" or "to labor"